|
ÖZET: Üniversitenin mali tablolarında, davalardan kaynaklanan borç ve yükümlülüklerin yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Özellikle, mülkiyetindeki taşınmazlar için kamulaştırılmadan el atıldığı iddiasıyla açılan davalarla ilgili karşılık tutarlarının mali raporlarda yer almadığı anlaşılmaktadır. 19 No.lu Devlet Muhasebesi Standardı, yükümlülük doğuran olayların tanımını yaparak, bu tür olayların kurumları yükümlülüklerini yerine getirmeye zorlayan durumlar olduğunu belirtmektedir.
Standarda göre, yükümlülüklerin mali tablolarda yer alabilmesi için belirli koşulların sağlanması gerekmektedir. Bu koşullar arasında, geçmiş bir olaydan kaynaklanan açık veya zımni yükümlülüklerin varlığı, yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik kaynakların çıkışının muhtemel olması ve yükümlülük tutarının güvenilir bir şekilde tahmin edilebilmesi yer almaktadır. Kamulaştırmasız el atma davalarına ilişkin kesinleşmiş borçlar ile devam eden davalar nedeniyle kaynak azalmasının beklenmesi, karşılık ayrılmasını zorunlu kılmaktadır. Sonuç olarak, üniversite aleyhine açılan davalarla ilgili tazminat ödemeleri ve kamulaştırma bedellerinin, mali tablolarda uygun hesaplarla gösterilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresi, bu bulgulara katıldığını ve konuya dair çalışmaların başlatıldığını bildirmiştir. |
BULGU: Üniversitenin Davalardan Kaynaklanan Borçlarının ve Yükümlülüklerinin Mali Tablolara Yansıtılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversitenin mülkiyetindeki taşınmazlardan bazıları için kamulaştırılmaksızın el atıldığı iddiasıyla açılan ve tazminat talep edilen davalar bulunmakta olup bu davalara ilişkin karşılık tutarlarının mali tablolarda gösterilmediği anlaşılmıştır.
19 No.lu Devlet Muhasebesi Standardında yükümlülük doğuran geçmişteki bir olay, sorumluluk doğuran olay olarak adlandırılır. Sorumluluk doğuran olay ise bir kurum ya da kuruluşu, yükümlülüğü yerine getirmesi dışında gerçekçi bir alternatife sahip olmadığı bir durumla karşı karşıya bırakan, açık veya zımni kabulden doğan bir yükümlülük getiren olaydır. Bir olayın sorumluluk doğuran olay olarak nitelendirilmesi için, kurum ya da kuruluşun söz konusu olayın doğurmuş olduğu yükümlülüğü yerine getirmekten daha gerçekçi bir seçeneğinin olmaması gerekir. Sözü edilen durum sadece yükümlülüğün yerine getirilmesinin kanunen zorunlu olması veya olayın (kurum ya da kuruluşa ait bir olay da olabilir), söz konusu kuruluşun ilgili yükümlülüğü yerine getireceğine dair diğer taraflar nezdinde geçerli beklentiler yarattığı, zımni kabulden doğan bir yükümlülük olması durumlarında oluşur. Yükümlülük ise geçmişteki işlem ve olaylardan doğan ve ödenmesi sonucunda, idarenin ekonomik kaynak ve değerlerinde azalma gerçekleşmesi beklenen, idareye ait mevcut borç ve sorumluluktur.
19 No.lu Standartta mali tabloların, kuruluşun gelecekteki olası mali durumuyla değil raporlama tarihindeki mali durumuyla ilgilendiği, bu nedenle, gelecekte faaliyete devam etmek için katlanılacak maliyetler için karşılık ayrılmayacağı, mali durum tablosunda yer alan yükümlülüğün sadece raporlama tarihi itibarıyla mevcut olan yükümlülük olduğu belirtilmiş, karşılık olarak mali tablolara yansıtılan tutarların, kurum ya da kuruluşun gelecek dönem faaliyetlerinden bağımsız, geçmiş dönemlerde oluşmuş olaylardan kaynaklanan yükümlülükler olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Standartta şu koşulların varlığı halinde karşılıkların mali tablolara yansıtılacağı yer almakta olup bunlar;
Geçmiş bir olaydan kaynaklanan açık veya zımni bir yükümlülüğün bulunması,
Yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyeli içeren kaynakların kurum ya da kuruluştan çıkmasının muhtemel olması,
Yükümlülük tutarının güvenli bir biçimde tahmin edilebiliyor olmasıdır.
Yukarıda yer verilen Devlet Muhasebe Standardındaki açıklamalar uyarınca, kamulaştırmasız el atma davalarına konu olup sonucu kesinleşenlerle ilgili doğmuş ve ödenecek hale gelmiş borçlarının yanı sıra, aynı konuda devam eden davaları nedeniyle kaynaklarında azalma gerçekleşmesi beklenen, dolayısıyla karşılık ayırması gereken borç ve sorumlulukları bulunmaktadır.
19 No.lu Standarda göre karşılıklar; mevcut bir yükümlülük olduklarından ve yükümlülüğün ifası için ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyeli içeren kaynakların kurum ya da kuruluştan çıkması gerekeceğinden, yükümlülük olarak muhasebeleştirilmelidir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 379-479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesaplarının niteliğine ilişkin hükümleri ihtiva eden 293 ve 344’üncü maddelerinde kamu idarelerinin; geçmişteki bir olay sonucunda, kontrolünde olmayan gelecekteki belirsiz olayların gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi ile teyit edilebilecek olan ve ekonomik bir fayda veya hizmet potansiyeli içeren kaynakların çıkışı güvenilir ve gerçekçi bir şekilde ölçülebilen yükümlülükleri için ayrılan karşılıklardan kısa-uzun vadeli olan ve Yönetmelik’te diğer hesaplarla ilişkilendirilmeyenlerin bu hesaplara kaydedeceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespitlere katılınmış olup, konuya ilişkin çalışmaların başladığı bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak; Üniversite aleyhine açılmış olan davalarla ilgili tazminat ödenmesi veya kamulaştırma bedeli gibi yükümlülüklerin 379-479 No.lu hesaplar ile mali tablolarda gösteriminin sağlanması gerekmektedir.