Üniversitenin Davalardan Kaynaklanan Borçlarının ve Yükümlülüklerinin Mali Tablolarda Gösterilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Üniversitenin Davalardan Kaynaklanan Borçlarının ve Yükümlülüklerinin Mali Tablolarda Gösterilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Üniversitenin mülkiyetindeki taşınmazlar için kamulaştırılmaksızın el atıldığı iddiasıyla açılan ve tazminat talep edilen davalardan kaynaklı yükümlülüklerin, mali tablolarda gösterilmediği anlaşılmıştır.

19 No.lu “Karşılıklar, Koşullu Yükümlülükler ve Koşullu Varlıklar” başlıklı Devlet Muhasebesi Standardında yükümlülük doğuran geçmişteki bir olay, sorumluluk doğuran olay olarak adlandırılmaktadır. Sorumluluk doğuran olay ise bir kurum ya da kuruluşu, yükümlülüğü yerine getirmesi dışında gerçekçi bir alternatife sahip olmadığı bir durumla karşı karşıya bırakan, açık veya zımni kabulden doğan bir yükümlülük getiren olaydır. Bir olayın sorumluluk doğuran olay olarak nitelendirilmesi için kurum ya da kuruluşun söz konusu olayın doğurmuş olduğu yükümlülüğü yerine getirmekten daha gerçekçi bir seçeneğinin olmaması gerekir. Sözü edilen durum sadece yükümlülüğün yerine getirilmesinin kanunen zorunlu olması veya olayın (kurum ya da kuruluşa ait bir olay da olabilir), söz konusu kuruluşun ilgili yükümlülüğü yerine getireceğine dair diğer taraflar nezdinde geçerli beklentiler yarattığı, zımni kabulden doğan bir yükümlülük olması durumlarında oluşur. Yükümlülük ise geçmişteki işlem ve olaylardan doğan ve ödenmesi sonucunda, idarenin ekonomik kaynak ve değerlerinde azalma gerçekleşmesi beklenen, idareye ait mevcut borç ve sorumluluktur.

19 No.lu Standartta mali tabloların, kuruluşun gelecekteki olası mali durumuyla değil raporlama tarihindeki mali durumuyla ilgilendiği, bu nedenle, gelecekte faaliyete devam etmek için katlanılacak maliyetler için karşılık ayrılmayacağı, mali durum tablosunda yer alan yükümlülüğün sadece raporlama tarihi itibarıyla mevcut olan yükümlülük olduğu belirtilmiş, karşılık olarak mali tablolara yansıtılan tutarların, kurum ya da kuruluşun gelecek dönem faaliyetlerinden bağımsız, geçmiş dönemlerde oluşmuş olaylardan kaynaklanan yükümlülükler olduğu ifade edilmiştir. Aynı Standartta aşağıdaki koşulların varlığı halinde karşılıkların mali tablolara yansıtılacağı yer almakta olup bunlar;

Geçmiş bir olaydan kaynaklanan açık veya zımni bir yükümlülüğün bulunması,

Yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyeli içeren kaynakların kurum ya da kuruluştan çıkmasının muhtemel olması,

Yükümlülük tutarının güvenli bir biçimde tahmin edilebiliyor olmasıdır.

19 No.lu Standarttaki açıklamalar uyarınca İdarelerin; kamulaştırmasız el atma davalarına konu olup sonucu kesinleşenlerle ilgili doğmuş ve ödenecek hale gelmiş borçlarının yanı sıra aynı konuda devam eden davaları nedeniyle kaynaklarında azalma gerçekleşmesi beklenen, dolayısıyla karşılık ayırması gereken borç ve sorumlulukları bulunmaktadır.

Adı geçen standarda göre karşılıklar; mevcut bir yükümlülük olduklarından ve yükümlülüğün ifası için ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyeli içeren kaynakların kurum ya da kuruluştan çıkması gerekeceğinden, yükümlülük olarak muhasebeleştirilmelidir.

Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 379 ve 479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesaplarının niteliğine ilişkin hükümler ihtiva eden 293 ve 344’üncü maddelerinde; kamu idarelerinin geçmişteki bir olay sonucunda, kontrolünde olmayan gelecekteki belirsiz olayların gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi ile teyit edilebilecek olan ve ekonomik bir fayda veya hizmet potansiyeli içeren kaynakların çıkışı güvenilir ve gerçekçi bir şekilde ölçülebilen yükümlülükleri için ayrılan karşılıklardan kısa-uzun vadeli olan ve Yönetmelik’te diğer hesaplarla ilişkilendirilmeyenlerin bu hesaplara kaydededileceği ifade edilmiştir.

Üniversitenin kamulaştırmasız el atma davalarına konu iki dosyası bulunmakta olup bu dosyalardan birisinin kesinleşerek tazminat bedelinin 2024 yılı içerisinde ödendiği, diğer dosyanın 250.000,00 TL tazminat talebiyle açılan dava olduğu ve halen sonuçlanmadığı anlaşılmıştır. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporuna konu edilen iki dosyadan kaynaklanan yükümlülüklerin 31.12.2024 tarihine kadar muhasebe kayıtlarında gösterimi sağlanmamış, yükümlülük hesapları kullanılmadan kesinleşen bir davadan kaynaklanan borç ödenmiştir. 250.000,00 TL tazminat bedeli üzerinden açılan ve henüz sonuçlanmayan dava tutarının yükümlülük kaydı, 14.01.2025 tarih ve 2025/300 No.lu Muhasebe İşlem Fişi ile 2025 mali yılında yapıldığından 2024 mali yılı tablolarında 479 No.lu hesaba yer verilmemiştir.

Kamu İdaresi tarafından bulgudaki tespitle ilgili olan birimlerin uyarıldığı, bundan sonrası için gerekli önlemlerin alındığı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak; taşınmaz davalarından kaynaklı olup içeriği tazminat ödenmesi veya kamulaştırma bedeli olsun ya da olmasın Üniversite aleyhine açılan ve devam eden davalara ait yükümlülüklerin 379 ve 479 No.lu hesaplar ile mali tablolarda gösteriminin sağlanması ve Hukuk Müşavirliği tarafından Strateji Geliştirme Daire Başkanlığının kayıt yapılmasını teminen zamanında bilgilendirilmesi gerekmektedir. Bu haliyle 2024 yılı bilançosunda 479 No.lu hesapta 250.000,00 TL eksiklik ve karşılık hesabı olan 630 Giderler Hesabından dolayı Faaliyet Sonuçları Tablosunda aynı tutarda fazlalık bulunmaktadır.