Üniversitenin Sermayesine Ortak Olduğu Şirketin Teknoloji Transfer Ofisi Gibi Faaliyet Yürütmesi (Sayıştay)

BULGU: Üniversitenin Sermayesine Ortak Olduğu Şirketin Teknoloji Transfer Ofisi Gibi Faaliyet Yürütmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Üniversite tarafından yürürlükteki mevzuat hükümleri kapsamında dayanaktan yoksun olarak 13.02.2013 yılında %52 hisse oranı ile … Vakfı ile birlikte …Anonim Şirketinin kurulduğu, amaçlarının başında teknoloji transferinin sağlanması olmasına karşın şirketin … Teknokent bünyesinde diğer girişimci firmalardan farksız olarak faaliyet gösterdiği, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’na 2017 yılında eklenen Ek Madde 32 hükmü uyarınca Üniversiteler tarafından kurulmasına cevaz verilen Teknoloji Transfer Ofisinin kurulması yerine anılan şirketin 2024 yılı itibariyle tüzel kişiliğinde herhangi bir değişiklik yapılmaksızın ofis faaliyetlerini yürütmeye devam ettiği ancak bu defa da kuruluş ve işleyiş yönünden anılan madde hükmü ve bu madde hükmü uyarınca çıkarılan 07 Aralık 2017 tarih 30263 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Teknoloji Transfer Ofisi Yönetmeliği’ne uygun olmadığı görülmüştür.

Üniversiteler aşağıda açıklanacağı üzere mevzuata uygun olarak iki şekilde sermaye şirketi kurabilmekte ya da ortak olabilmektedir.

Bunlardan birincisi 06.07.2001 tarih ve 24454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu uyarınca oluşturulan Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde, anılan Kanunun “Yönetici Şirket” başlıklı (Değişik: 2/3/2011-6170/3 md.) 5’inci maddesinde yer alan “Bölgenin yönetimi ve işletmesinden sorumlu yönetici şirketin kurucuları arasında, Bölgenin içinde veya bulunduğu ilde yer alan en az bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü ya da kamu AR-GE merkez veya enstitüsü bulunur.

(■■■)

Yönetici şirket ortaklarından; üniversiteler, yüksek teknoloji enstitüleri ya da kamu AR- GE merkez veya enstitüleri, yönetici şirkete taahhüt ettikleri sermaye payını döner sermaye gelirlerinden ödeyebilir.

(…)” hükmü uyarınca yönetici şirketlere ortak olabilirler. Bu bağlamda üniversite, … Teknokent Proje Geliştirme Planlama A.Ş, … Teknopark A.Ş ve … Teknopark A.Ş nin ortakları arasındadır.

Diğer taraftan anılan Kanunun 3’üncü maddesi (Ek: 2/3/2011-6170/1 md.) t fıkrasında; “Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) Teknoloji geliştiricisi AR-GE kurum ve kuruluşları ile teknoloji kullanıcısı sanayi şirketleri veya diğer teknoloji ya da AR-GE kurum ve kuruluşları arasında bilgilendirme, koordinasyon, araştırmayı yönlendirme, yeni AR-GE şirketlerinin oluşturulmasını teşvik etme, işbirliği geliştirme, fikri mülkiyet haklarının korunması, pazarlanması, satılması, fikri mülkiyetin satışından elde edilen gelirlerin yönetilmesi konularında faaliyet gösteren yapıyı (…) ifade eder’” şeklinde düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme ile teknokentler (teknopark) kendi bünyelerinde TTO kurabilmekte olup üniversitenin yönetici şirket bağlamında ortak olduğu iki teknokent ve teknopark bünyesinde de bahsi geçen TTO lar mevcuttur.

İkinci olarak yukarıda bahsedilen teknoloji geliştirme bölgesinde yönetici şirketler için öngörülen TTO kurma imkânı YÖK bünyesinde faaliyet gösteren Üniversiteler için 2017 yılında 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanunu’na 18.06.2017 tarih-7033/18 ile yapılan değişiklik ile eklenen “Teknoloji Transfer Ofisi” başlıklı Ek Madde 32 de yer alan;

“Yükseköğretim kurumları, Ar-Ge ve yenilikçilikle ilgili olarak kamu ve özel sektör ile iş birliği yapmak, üretilen bilgi ve yapılan buluşları fikri mülkiyet kapsamında koruma altına almak ve uygulamaya aktarmak üzere, Yükseköğretim Kurulundan önceden izin almak kaydıyla, yükseköğretim kurumu yönetim kurulunun kararıyla sermaye şirketi statüsünde teknoloji transfer ofisi kurabilirler. Ofisin kuruluş sermayesi, bilimsel araştırma projesi kaynaklarından veya döner sermaye gelirlerinden karşılanabilir. Ofiste 4857 sayılı Kanuna tabi olarak işçi statüsünde personel istihdam edilir ve 28/7/2016 tarihli ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yabancı uyruklu personel çalıştırılabilir. Ofis faaliyetlerinde hizmetine ihtiyaç duyulan öğretim elemanları yükseköğretim kurumlarının izni ile sürekli veya yarı zamanlı olarak çalıştırılabilirler. Yarı zamanlı görev alan öğretim elemanlarının bu hizmetleri karşılığı elde edecekleri gelirleri, üniversite döner sermaye işletmesine yatırılmak zorunda değildir. Bunlara kendi yükseköğretim kurumlarınca ayrıca ek ödeme yapılmaz. (…)

Ofisler ile bunların yürüttükleri faaliyetler hakkında 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uygulanmaz. Ofisin teşkili, görevleri, yönetimi, yükseköğretim kurumuyla ilişkisi ile çalışma usul ve esasları ve tasfiyesine ilişkin hususlar Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir. (…)” şeklindeki hüküm ile verilmiştir.

Yapılan incelemede; yukarıdaki mevzuat hükümleri ile kurma ya da ortak olmaya cevaz verilen sermaye şirketi dışında yasal dayanaktan yoksun bir şekilde Üniversitenin %52, İstanbul Teknik Üniversitesi Vakfının ise 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 26’ncı maddesi uyarınca %48 hisse oranlarında 13.02.2013 tarih ve 8257 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi ile tescili yapılan anılan şirketi kurdukları; 2018 yılında Sayıştay tarafından hisse oranı kapsamında şirketin denetlendiği ve bu denetim sonucu hazırlanan Raporda; TTO faaliyetlerini yapma gerekçesinin gerek kuruluş tarihi itibariyle gerekse TTO mevzuatına uygun olmaması nedeniyle kabul edilemeyeceğinin bulgu konusu yapıldığı; akabinde 2019 yılında İTÜ Vakfının %1 lik hissesini, Üniversitenin de denetim kapsamına alınma nedeni olan hisse oranını düşürmek üzere %3 lük hissesini satış suretiyle farklı iki şirkete devrettiği tespit edilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, 2013 yılında kurucu ortak olarak iştirak edilen anılan şirket faaliyetlerinin yıllar içinde TTO için tanımlanan faaliyetler kapsamına girdiğini, şirketin kamu için güvenilir çözüm ortağı olduğunu ve buna binaen şirketin bulguda önerildiği üzere kapatılmasının kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkileyeceğini, faaliyetlerine devamının ise kamu yararı, idari itibar ve süreklilik açısından olumlu olacağını belirtmişse de; anılan şirketin zaman içinde TTO faaliyetlerini yürütür hale gelmesi Üniversitenin 2013 yılında yasal dayanak olmaksızın bu şirkete ortak olmasını, 2017 yılında 2547 sayılı Kanunun mezkur Ek maddesi ile üniversitelere verilen kendi bünyesinde TTO kurma yetkisinin kullanılmayarak şirket ortaklığının devam ettirilmesini hukuk düzeni içinde kabul edilebilir hale getirmemektedir. Ayrıca idare cevabında bahsedilen öneri şirketin kapatılması değil üniversitenin ortaklığının sonlandırılmasıdır.

Bu itibarla kamu meri mevzuatı kapsamında faaliyetlerini yürütmek zorunda olan Üniversitelerin yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri dışında sermaye şirketi kurma ya da ortak olma imkânı bulunmadığından anılan şirket ortaklığının sonlandırılması için gerekli hukuki işlemlerin yapılması, ihtiyaç halinde mevzuatın cevaz verdiği şekilde bünyesinde TTO kurma çalışmalarının başlatılması gerekmektedir.