|
ÖZET: Üretilen mamullerin ve üretimde kullanılan ilk madde ile malzemelerin muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda ortaya konulmuştur. Üniversiteye ait döner sermaye işletme biriminde, bu mamullere dair maliyet ve satış kayıtlarının eksik olduğu tespit edilmiştir. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği çerçevesinde, mamul ve malzeme hesaplarına ilişkin kayıtların nasıl yapılması gerektiği detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Ancak, bu düzenlemelere uyulmadığı için muhasebe süreçlerinde aksaklıklar yaşanmıştır.
Ayrıca, üretimde kullanılan ilk madde ve malzemelerin taşınır ve muhasebe kayıtlarına yansıtılmaması, işletmenin mali durumunu olumsuz etkilemektedir. Kamu İdaresi, 2024 mali yılında DMİS sisteminin kapatılarak BKMYBS’ye geçiş yaptığını belirtmiş, ancak personelin yeni sisteme entegrasyonunda yaşanan sorunlar nedeniyle muhasebe kayıtlarının tam olarak gerçekleştirilemediği ifade edilmiştir. Bu durum, 2025 yılına yönelik gerekli muhasebe işlemlerinin yapılması için personelin bilgilendirileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, 2024 yılı itibarıyla üretilen mamuller ve kullanılan ilk madde ile malzemelerin kayıtlarının eksikliği, 2025 mali tablolarını etkileyecek bir durum olarak kaydedilmiştir. Bu durumun düzeltilmesi için gerekli adımların atılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Üretilen Mamuller ile Üretimde Kullanılan İlk Madde ve Malzemelerin Taşınır ve Muhasebe Kayıtlarına Yansıtılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Döner sermaye işletme biriminde üretilen mamullerin muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı, üretimde kullanılan ilk madde ve malzemelerin taşınır ve muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı tespit edilmiştir.
Üretilen mamullere, bunların maliyetlerine ve satışlarına ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılmasına ilişkin olarak,
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 132’nci maddesinde mamuller hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir;
“a) Borç
Üretimi tamamlanan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabına alacak kaydedilir.
Maliyet dönemi sonlarında yarı mamul hesabına alınmadan doğrudan mamule dönüştürülen giderler bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma hesaplarının mamulün üretimiyle ilgili olanlarına alacak kaydedilir.
Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığının nedeninin araştırıp sonuçlandırılması kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
Satılan veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen mamullerden geri alınanlar bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, bunların toplamı da tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
Satılan mamuller bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, satış bedeli 600 Brüt Satışlar grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi de 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
Artık ve hurdaya ayrılan mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
Bu hesapta kayıtlı mamullerden işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri üzerinden 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
Düzenlemeleri yer almaktadır.
Üretimde kullanılan ilk madde ve malzemelerin taşınır ve muhasebe kayıtlarına yansıtılmasına ilişkin olarak,
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 128’inci maddesinde ilk madde ve malzeme hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir;
“a) Borç
Satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
Üretimde veya tüketimde kullanılmak üzere gider yerlerine verilen ancak, daha sonra kullanılmayarak iade edilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba borç, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına veya 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
Üretime verilen veya diğer amaçlarla kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, “7 Maliyet Hesapları” sınıfındaki ilgili grubun gider hesabına borç kaydedilir.
İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
Artık ve hurdaya ayrılan ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
Değerini tamamen yitiren ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
Satışı yapılan ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
Satıcılara iade edilen ilk madde ve malzemeler kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, iade edilen ilk madde ve malzeme bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
Üretimde kullanılan ilk madde malzemenin ve üretilen mamullerin kayıp, kaçak veya kötüye kullanımı ile mali raporların işletmenin durumunu yansıtmasını teminen; üretilen mamullerin maliyetlerine ve satışlarına ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılması, işletmede bulunan ilk madde ve malzemelerin envanterlerinin yapılarak, taşınır ve muhasebe kayıtlarına yansıtılması gerekmektedir.
Kamu İdaresince; 2024 mali yılında DMİS sisteminin kapatılarak BKMYBS’ye (Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilgi Sistemi) geçiş yapıldığı fakat personelin yeni sisteme entegrasyonunun tam anlamıyla sağlanamadığından kaynaklı sorunların olduğu, bu sorunun giderilmesi için 2025 mali yılı içinde yapılacak işlemlerle ilgili personele gerekli uyarıların yapıldığı ve bulgu doğrultusunda gerekli muhasebe kayıtları yapıldığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak; üretilen mamuller ile üretimde kullanılan ilk madde ve malzemelerin kaydı 2025 yılında yapıldığından 2024 yılı tablolarını etkilemektedir.