BULGU: Üretim Faaliyetlerinin Durdurulması Kararı Verilen Bazalt Ocağında İdare Tarafından Üretim Faaliyetlerine Devam Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından idare uhdesinde bulunan bazalt ocağına ilişkin olarak üretim faaliyetlerinin durdurulması kararı verilmesine rağmen idarenin üretim faaliyetlerine devam ettiği görülmüştür.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “İşletme faaliyeti” başlıklı 29’uncu maddesinde; işletme faaliyetlerinin projesine ve bu Kanunun ilgili hükümlerine göre yürütüleceği, işletme projesine aykırı faaliyette bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde projeye uygun faaliyette bulunulması için ruhsat sahibine altı aya kadar süre verileceği bu süre sonunda projeye uygun faaliyette bulunulmaması hâlinde 50.000 TL idari para cezası verilerek üretim faaliyeti durdurulacağı, ancak projeye aykırı faaliyetlerin işletme açısından tehlikeli olduğunun tespit edilmesi hâlinde tehlikeli durum giderilinceye kadar üretim faaliyetlerinin doğrudan durdurulacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un “Beyan usulü” başlıklı 10’uncu maddesinin yedinci fıkrasının (d) bendinde; Genel Müdürlükçe faaliyeti durdurulan sahalarda üretim faaliyetinde bulunulmasının ve sahanın güvenli hale getirilmesi ile ilgili faaliyetler sonucunda üretilen madenin Genel Müdürlükten izin alınmadan sevk edilmesi hallerinin haksız yere hak iktisabı sayılacağı ve haksız yere hak iktisabına imkan veren bu hususlarla ilgili yapılmış beyanların da gerçek dışı ve yanıltıcı olarak kabul edileceği ifade edilmiştir. Aynı maddenin altıncı fıkrasında ise gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve/veya haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verileceği, bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki cezanın katlanarak uygulanacağı ve ilk tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde madde hükümlerinin üç kez ihlâl edildiğinin tespiti hâlinde ise ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca aynı Kanun’un ek 15’inci maddesinde işletme güvenliğine yönelik faaliyetlerin dışında üretim faaliyetinde bulunulması fiillerini işleyenlere üç yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası verileceği, bu suçlardan hüküm giyenlerin infazın tamamlanmasından itibaren on yıl boyunca madencilik faaliyeti yapamayacakları hüküm altına alınmıştır.
Bu kapsamda Enerji Ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 19.09.2022 tarihinde İdareye ait bulunan 51/2006-01 sayılı II-a Grubu bazalt ocağında yapılan denetimler sonucunda basamak yüksekliklerinin fazla olduğu, ocağın belli bölümlerinde akma ve kaymaların mevcut olduğu ve ocağın bu haliyle işletme güvenliği açısından tehlike arz ettiği tespit edilmiş olup söz konusu ocaklarda üretime yönelik faaliyetlerin durdurularak üretim amaçlı faaliyetlere müsaade edilememesi, daimi nezaretçi kontrolünde sadece projesine aykırı tehlikeli durumların giderilmesine yönelik faaliyetlerin (basamaklandırma, kademe yapılması, eğimin düşürülmesi) sürdürülmesi ve bu esnada çıkan malzemenin sevkiyatına izin verilmesi gerektiği idareye bildirilmiştir.
Söz konusu hususa ilişkin olarak yapılan incelemede; İdareye ait bulunan bazalt ocağında 19.09.2022 tarihinden itibaren üretim faaliyetlerinin durdurulması, sadece projesine aykırı tehlikeli durumların giderilmesine yönelik faaliyetlerin sürdürülmesi gerekirken İdare tarafından üretim faaliyetlerine devam edildiği tespit edilmiştir. Bu kapsamda İdare tarafından yol yapım, bakım ve onarım faaliyetlerinde kullanılması amacıyla 2023 yılında 103.815 m3 ve 2024 yılında 92.895 m3 olmak üzere toplamda 196.710 m3 üretim yapılmıştır.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; bazalt ocağında projeye aykırı durumların giderilmesi için düzeltme faaliyetleri yapıldığı ve bu çalışmalar sonucunda çıkan malzemelerin köy yollarının yapım, bakım ve onarımında kullanıldığını ifade etmişlerdir. Ancak söz konusu ocaklarda üretime yönelik faaliyetlerin durdurularak üretim amaçlı faaliyetlere müsaade edilememesi, daimi nezaretçi kontrolünde sadece projesine aykırı tehlikeli durumların giderilmesine yönelik faaliyetlerin (basamaklandırma, kademe yapılması, eğimin düşürülmesi) sürdürülmesi ve bu esnada çıkan malzemenin sevkiyatına izin verilmesi gerekmektedir. Aksi halde İdare 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca cezai yaptırımlar ile karşı karşıya kalabilecektir.
Sonuç olarak, İdareye ait bulunan hammadde üretim sahalarında yapılan madencilik faaliyetleri esnasında herhangi bir cezai müeyyide ile karşılaşmamak için gerekli hassasiyetin gösterilmesi ve söz konusu mevzuat hükümlerinin ihlal edilmemesi gerekmektedir.