Üretimi Teşvik Primi Ödemelerinin, İşletmenin Bünyesinde Görev Alan ve Karın Elde Edilmesinde Emeği Geçen Personele, Katkıları Oranında Yapılmaması (Mülga GTHB) (Sayıştay)

BULGU: Üretimi Teşvik Primi Ödemelerinin, İşletmenin Bünyesinde Görev Alan ve Karın Elde Edilmesinde Emeği Geçen Personele, Katkıları Oranında Yapılmaması (Mülga GTHB)

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinin elde ettikleri kâra göre Bakanlık personeline ödenen üretimi teşvik primlerinin ödemelerinde, işletme bünyesinde görev yapan ve kârın elde edilmesinde emeği geçen personel kavramına riayet edilmediği görülmüştür.
969 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Merkez ve Taşra Kuruluşlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun’un “Döner sermayenin faaliyet alanları” başlıklı 3’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Döner sermaye işletmelerinden elde edilen kârın en fazla % 80’i, Bakanlık kadro ve pozisyonlarında bulunan personelden kârın elde edilmesinde emeği geçen 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa ve bu Kanunun 4/B maddesine tâbi personele katkıları oranında, asgari ücretin yıllık brüt tutarının iki katını aşmamak üzere, üretimi teşvik primi olarak ödenebilir. Üretimi teşvik priminin miktarı ile ödenmesine ilişkin esas ve usûller; görev yapılan birimin iş hacmi, görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü, personelin hizmet sınıfı, kadro unvanı ve çalışma süresi gibi kriterler dikkate alınarak, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine, Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Üretimi teşvik primi dağıtımı işletme bünyesi ile sınırlıdır. İşletmenin zararı, izleyen yılların kârlarından mahsup edilir.” denilmiştir.
Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Üretimi Teşvik Priminin Dağıtım ve Hesaplama Esasları” başlıklı dördüncü bölümünde üretimi teşvik primi, dağıtım esasları ve prim hesaplama esasları anlatılmıştır. Bu bölümün 42’nci maddesinin (c) bendinde; “Üretimi teşvik primi, Bakanlık kadro ve pozisyonlarında bulunan personelden işletme bünyesinde görev yapan ve kârın elde edilmesinde emeği geçen 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4’üncü maddesinin (A) ve (B) fıkralarına göre istihdam edilen personele ödenir.” denilmiştir.
Yönetmeliğin “Prim hesaplama esasları” başlıklı 43’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Primin hesaplanması; iş hacmi, görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü, personelin hizmet sınıfı, kadro unvanı ve pozisyonu ile çalışma süresi dikkate alınmak suretiyle aşağıdaki esaslara göre belirlenir.” denilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere üretimi teşvik primi dağıtılması, işletmenin elde ettiği kârda emeği geçen, Bakanlık kadro ve pozisyonlarında bulunan personelden işletme bünyesinde görev yapanlara katkıları oranı ile ödeneceği belirtilmiştir. İşletmelerin elde ettiklere kâra personelin yaptığı katkı oranının hesaplanılmasında; görev yapılan birimin iş hacmi, görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü, personelin hizmet sınıfı, kadro unvanı ve çalışma süresi gibi kriterlerin belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere Bakanlık bünyesinde bulunan personele yapılacak üretimi teşvik primleri ödemelerinin, işletmenin bünyesinde görev alan ve karın elde edilmesinde emeği geçen personele katkıları oranında ödenmesi gerekmektedir. Ancak söz konusu ödemelerin uygulamada personelin, işletme karına olan emeği, katkısı ve işletme bünyesinde çalışıp çalışmaması göz önünde bulundurulmadan ödendiği görülmüştür. Aşağıdaki tablolarda sırasıyla birimler itibarı ile tahakkuk eden üretimi teşvik primi tutarları ve döner sermaye işletme gelirleri, gelirlerin çeşidi ve birimleri gösterilmiştir. Tablolardan anlaşılacağı üzere işletme karının elde edilmesinde emeği, katkısı olmayan birimlerin personellerine de üretimi teşvik primi tahakkuk etttirilmiştir. Ayrıca işletme karının elde edilmesine esas tutulan gelirlerden hangilerinin üretimi teşvik primi ödemelerine kaynak teşkil ettiğinin tespiti ayrıntılı gelir icmali alınamadığından yapılamamıştır.
Aşağıdaki tabloda bakanlık bünyesinde birimler itibari ile ilgili personel için tahakkuk eden üretimi teşvik primi tutarları gösterilmektedir.
Tablo 5: Birimler İtibarıyla Tahakkuk Eden Üretimi Teşvik Primleri

Aşağıdaki tabloda işletme karının elde edilmesine esas olan gelirler, gelirlerin çeşidi ve gelirin elde edilmesine katkısı olan birimler gösterilmektedir.
Tablo 6: Birimler İtibarıyla Döner Sermaye İşletme Gelirleri

Bakanlık bünyesinde bulunan personele yapılacak üretimi teşvik primleri ödemelerinin, işletmenin bünyesinde görev alan ve karın elde edilmesinde emeği geçen personele, işletme karına katkıları oranında yapılmasına dikkat edilmesi gerektiği düşünülmektedir.