| ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, Türkiye Eğitim Derneği Ankara Koleji Vakfı, Ankara Gölbaşı’ndaki gayrimenkul üzerinde ihale yapılmaksızın üst hakkını tesis etmiş ve protokolde belirtilen eğitim amaçları dışında gelir getirici faaliyetler yürütmüştür. Ayrıca, idareden izin almaksızın TEİAŞ ile kira kontratı imzalamış ve sosyal tesis inşaatı gerçekleştirmiştir. Bu durum, protokolün esaslı ihlali olarak değerlendirilmiş ve üst hakkının iptali gerektiği belirtilmiştir. Kamu idaresi, tespit edilen hususlarla ilgili gerekli işlemleri başlatmıştır. |
BULGU: Üst Hakkının İhale Yapılmaksızın Kurulması ve Verilme Amacı Dışında Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Türkiye Eğitim Derneği Ankara Koleji Vakfı’na Ankara Gölbaşı Taşpınar Köyündeki gayrimenkul üzerinde ihale yapılmaksızın yalnızca bir protokol ile üst hakkının tesis edildiği ve protokolde belirtilen hususlara aykırı olarak;
İdareden projeler için izin almaksızın güneş enerjisi santralinin kurularak gelir getirici bir faaliyet yürütüldüğü.
Üst hakkı tesis edilen alanda Vakıf tarafından Türkiye Eğitim Derneği Ankara Koleji Mezunları Derneği’ne tahsis yapıldığı,
Protokolde belirtilen eğitim ve sosyal amaçların dışında İdareden izinsiz TEİAŞ ile kira kontratı imzalamak suretiyle bir başka gelir getirici faaliyetin yürütüldüğü tespit edilmiştir.
İdare ile TED Vakfı arasında, Ankara 33’ncü noterliğinden 20 Ağustos 1999 tarih ve 37801 yevmiye numarası ile “Tapu Sicilinde Düzenlenecek Resmi Senede Yazılacak Hususlar” başlıklı protokol imzalanmıştır.
Anılan Protokolün;
“Üzerinde Üst Hakkı Tesis Edilecek Taşınmazın Tapu Kaydı” başlıklı 1’inci maddesinde, üst hakkına konu taşınmazın Ankara Gölbaşı Taşpınar Köyündeki Yumrubel Tepesi 99/1 ada parsel numaralı toplam 309.322 m2 taşınmaz olduğu,
“Üst Hakkının Konusu” başlıklı 4’üncü maddesinde, 1’inci maddede belirtilen taşınmaz mal üzerinde, imar planlarına uygun, çağdaş, ana, ilk, orta, lise eğitimi yapılmasını sağlayacak eğitim ve eğitim ile ilgili sosyal tesiste kurulacağı,
“Üst hakkına konu olan taşınmazın kullanım şekli” başlıklı 5’inci maddesinde, üst hakkı süresince, üst hakkı konusu taşınmaz malın kullanım amacının değiştirilemeyeceği ve amaç dışı kullanılamayacağı, bu senedin konusu olan üst hakkının Orta Doğu Teknik Üniversitesi Rektörlüğünün oluru alınmadan devredilemeyeceği,
“İnşaatın Başlama ve Bitim Tarihi” başlıklı 6’ncı maddesinde, üst hakkı tapu siciline tescil edildikten sonra, hak lehtarı tarafından hazırlanacak olan tüm tesislerin avan projelerinin Üniversitenin onayına sunulacağı, Üniversitenin gerekli incelemeyi bir ay içinde bitirerek yapılacak proje değişikliklerini lehtara bildireceği, değişiklik önerisi yok ise sunulan avan projeyi bir ay içinde onaylayacağı, avan projelerde gerekebilecek değişikliklerin Üniversitece onayında aynı yöntemin izleneceği,
“Üst Hakkının Son Bulması” başlıklı 10’uncu maddesinde, üst hakkının ikinci maddede tanınan süre sonunda biteceği, üzerinde üst hakkı kurulan alanın süresi sonunda üzerindeki bütün yapı ve tesisleriyle beraber sağlam ve işler durumda Üniversiteye teslim edileceği, bunun için hak lehtarı veya bir başka üçüncü kişi tarafından herhangi bir hak, tazminat veya bedel talep edilmeyeceği,
“Üst hakkının iptali” başlıklı 11’inci maddesinde, bu taahhüt senedinin 4,5,6,7,8,9 ve 10’uncu maddelerinin yerine getirilmemesinin sözleşmenin önemli ölçüde ihlali sayılacağı ve Üniversitenin bu durum karşısında bir tazminat ödemeksizin tüm yapı ve tesisleri sağlam ve işler durumda kendine devrini talep edeceği, bir tazminat ödemeksizin tüm yapı ve tesislerin sağlam ve işler durumda üniversiteye intikal edeceği düzenlenmiştir.
İhale Yapılmaksızın Üst Hakkının Kurulması
İdare tarafından gayrimenkul üzerinde yasal mevzuat prosedürlerine uyulmaksızın üst hakkı tesis edildiği belirlenmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunun;
“Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde,
“Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.”
“İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinde,
“Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.”
“Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde,
“Bu Kanunun uygulanmasında:
Trampa ve Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi: Borçlar Kanunu ile Türk Medeni Kanununun trampa ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile ilgili maddelerinde gösterilmiş işlemleri,” hükmü yer almaktadır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunun 1 ve 2’nci maddeleriyle, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin mülkiyetin gayri ayni hak tesisi işinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esas alınarak yürütüleceği düzenlenmiştir.
Üst hakkı TMK’ya göre hak sahibine, başkasının mülkiyetindeki bir taşınmazın üstünde veya altında, tanınan hak süresince mülkiyeti kendisine ait olacak şekilde yapı inşa etmek veya mevcut bir yapıyı muhafaza etmek yetkisi veren bir irtifak hakkıdır.
TMK’ya göre üst hakkı gayri ayni haklardan olduğundan yukarıda belirtilen 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 1’inci maddesi hükmü gereği ihale yapılmaksızın üst hakkının tesis edilmesinin mevzuatla uyarlılığının bulunmadığı değerlendirilmektedir.
İdareden Projeler İçin İzin Almaksızın Gelir Getirici Faaliyetin, Güneş Enerji Santralinin Kurulması
TED’in Üniversite yönetiminden ön izin almaksızın gelir getirici faaliyet olarak, güneş enerji santralini kurması ve işletmesi yukarıda anılan protokolün “İnşaatın Başlama ve Bitim Tarihi” başlıklı 6’ncı maddesinde belirtilen hükme aykırılık teşkil etmektedir. Belirtilen hükme göre; hak lehtarı tarafında hazırlanacak olan tüm tesislerin avan projelerinin, Üniversitenin onayına sunulması ve Üniversitenin gerekli incelemeyi bir ay içinde bitirip yapılacak proje değişikliklerini lehtara bildirmesi, avan projelerde gerekebilecek değişikliklerin de Üniversitece onayında aynı yöntemin izlenmesi gerekmektedir.
Belirtilen bu ihlal, protokolün “Üst hakkının iptali” başlıklı 11’inci maddesinde esaslı ihlal olarak nitelendirilmiştir. Bu sebeple, İdarenin bu durum karşısında bir tazminat ödemeksizin tüm yapı ve tesisleri sağlam ve işler durumda kendine devrini talep etmesi gerekmektedir.
Ruhsatsız İnşaat Yapılması
TED Sosyal Tesis Binalarına ait 306/07 sayılı inşaat ruhsatında öngörülmeyen D Blok açık havuz inşaatının, tesisat galerisi inşaatının ve açık spor sahaları ve tribünlerinin yapıldığı belirlenmiştir.
Yukarıda anılan protokolün 6’ncı maddesinde belirtilen hükme göre; hak lehtarı tarafından hazırlanacak olan tüm tesislerin avan projelerinin, Üniversitenin onayına sunulması, Üniversitenin gerekli incelemeyi bir ay içinde bitirip yapılacak proje değişikliklerini lehtara bildirmesi ve avan projelerde gerekebilecek değişikliklerin de Üniversitece onayında aynı yöntemin izlenmesi gerekmektedir.
TED Sosyal Tesis Binalarına ait 306/07 sayılı inşaat ruhsatında öngörülmeyen D Blok açık havuz inşaatının, tesisat galerisi inşaatının ve açık spor sahaları ve tribünlerinin yapıldığı tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı olarak idareden de yazılı izin almaksızın inşaat yapılması hususu protokolün “Üst hakkının iptali” başlıklı 11’inci maddesinde esaslı ihlal olarak nitelendirilmiştir. Bu sebeple, Üniversitenin bu durum karşısında bir tazminat ödemeksizin tüm yapı ve tesisleri sağlam ve işler durumda kendine devrini talep etmesi gerekmektedir.
TED Ankara Koleji Mezunlar Derneği’ne Sosyal Tesis Yapmak Amacıyla
Yerleşke İçerisinde Usulsüz Olarak Ayrı Bina Yapılması
TED’in Üniversite yönetiminden izin almaksızın TED Ankara Koleji Mezunlar Derneği’ne sosyal tesis yapmak amacıyla yerleşke içerisinde ayrı bina yapılmasına usulsüz olarak izin verdiği görülmüştür.
TED Ankara Koleji Mezunları Derneği Tüzüğünün 2’nci maddesinde;
1963 yılına kadar Türk Eğitim Derneği, bilahare TED Ankara Koleji Vakfı tarafından yönetilen Ankara’da kurulu ilk ve orta öğretim okullarında eğitim görenleri bir araya toplayarak,
Aralarında sosyal dayanışmayı sağlamak,
Okullarına, Türk Eğitim Derneği’ne ve TED Ankara Kolejliler Spor Kulübüne destek olmak,
amacıyla kurulduğu hususlarına yer verilmiştir.
TED Vakfı tarafından Protokole aykırı olarak;
Ayrı bir tüzel kişiliği olan TED Ankara Koleji Mezunlar Derneği’ne tahsis yapıldığı,
Protokole aykırı olarak tahsis edilen alanda sosyal tesis/tesislerin inşa edildiği,
İnşa edilen tesiste gelir getirici faaliyetlerin yapıldığı,
TED Ankara Koleji Mezunlar Derneği’ne ait ticari bir işletmenin yer aldığı, belirlenmiştir.
Ayrı bir tüzel kişiliği olan TED Ankara Koleji Mezunları Derneği’nin hukuki bir düzenleme olmaksızın üst hakkından istifade ettirilmesi, tesiste gelir getirici faaliyetlerin yapılması protokolün esaslı ihlali sonucunu doğurmaktadır. Üyeleri arasında sosyal dayanışmayı sağlamak amacıyla kurulan TED Ankara Koleji Mezunları Derneği’nin idareden izin almaksızın üst hakkından istifade etmesi Protokolün 11’inci maddesinde düzenlenen sözleşmenin esaslı ihlallerindendir. Her ne kadar TED mezunları ve yakınları dışında öğrencilere de hizmet verildiği iddia edilmiş olsa da ayrı bir tüzel kişiliği olan bir derneğe yasal olarak da öğrencilerin üye olması düşünülemez. TED Vakfı’nın Tüzüğünde Vakfın mallarının TED Ankara Koleji Mezunları Derneği’ne kullandırılmasının öngörülmüş olması hususu Vakfa üst hakkı verilen gayrimenkuller üzerinde de Protokole aykırı olarak bir başka tüzel kişiliği olan Derneğe tasarruf yetkisini vermemektedir. Bu nedenle TED Vakfı’nın yukarıda anılan protokolün 4 ve 5’inci maddelerini açıkça ihlal ettiği değerlendirilmektedir.
Yukarıda yazılı mevzuat ve yapılan açıklamalar uyarınca, İdare ile TED Vakfı arasında akdedilen, “Tapu Sicilinde Düzenlenecek Resmi Senede Yazılacak Hususlar” başlıklı Protokolde belirtilen “Üst Hakkının Konusu” başlıklı 4’üncü maddesine ve “Üst hakkına konu olan taşınmazın kullanım şekli” başlıklı 5’inci maddelerine aykırı olarak kullanılması sebebiyle “Üst hakkının iptali” başlıklı 11’inci maddesi hükmü gereği protokolün iptal edilerek üst hakkının mevcut şartlara göre güncellenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Eğitim ve Sosyal Amaçların Dışında İdareden İzinsiz TEİAŞ ile Kira Kontratı İmzalamak Suretiyle Gelir Getirici Faaliyetin Yapılması
Protokolde belirtilen eğitim ve sosyal amaçların dışında İdareden izinsiz olarak TEİAŞ ile 22.08.2003 tarihinde kira kontratı imzalamak suretiyle gelir getirici faaliyetin yapıldığı tespit edilmiştir.
TEİAŞ ile 22.08.2003 tarihinde 99 yıllık kira kontratı imzalanmak suretiyle gelir getirici faaliyetin yapıldığı görülmüştür. İdare ile TED Vakfı arasında üst hakkı protokolünün süresi 1999 yılında başlayıp 2098 yılında bitmesi öngörülmüştür. Vakfın TEİAŞ ile yaptığı kira kontratı ise 22.08.2102 tarihinde sona ermektedir. TED Vakfı’nın anılan Protokolde düzenleme yapılmış olması varsayımında dahi üst hakkı süresini aşacak şekilde kira kontratı düzenlemesinin hukukla uyarlı olmadığı değerlendirilmektedir.
Yukarıda anılan Protokolün “Üst Hakkının Konusu” başlıklı 4’üncü maddesinde, 1’inci maddede belirtilen taşınmaz mal üzerinde, imar planlarına uygun, çağdaş, ana, ilk, orta, lise eğitimi yapılmasını sağlayacak eğitim ve eğitim ile ilgili sosyal tesisler olduğu belirtilmiştir.
“Üst hakkına konu olan taşınmazın kullanım şekli” başlıklı 5’inci maddesinde, üst hakkı süresince, üst hakkı konusu taşınmaz malın kullanım amacının değiştirilemeyeceği ve amaç dışı kullanılamayacağı, senedin konusu olan üst hakkının Orta Doğu Teknik Üniversitesi Rektörlüğünün oluru alınmadan devredilemeyeceği belirtilmiştir.
TEİAŞ ile 22.08.2003 tarihinde 99 yıllık kira kontratı imzalamak suretiyle gelir getirici faaliyetin üst hakkının yetkisini ve konusunu aşacak şekilde yapılmış olması protokolün ihlali sonucunu doğurmaktadır. Yapılan kira kontratı sonucu elde edilen gelirin Üniversite’ye aktarılması gerekmektedir. TED Vakfı’nın anılan protokolde düzenleme yapılmış olması varsayımında dahi üst hakkı süresini aşacak şekilde kira kontratı düzenlenmesi hukukla uyarlı olmadığından yukarıda belirtilen ihlallerle birlikte değerlendirildiğinde ihlalin yaptırımının Protokolün iptali sonucunu doğuracağı anlaşılmaktadır. Eğitim kurumuna verilen üst hakkının iptali ve/veya yeniden tesis edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemlerin başlatıldığı belirtilmiştir.