|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Kılıçarslan Mahallesi’nde yapılan incelemelerde bina inşaatlarının uygulama imar planı hükümlerine aykırılıklarını ortaya koymuştur. 10 Şubat 2020 tarihinde alınan Meclis kararı ile 1/1000 ölçekli imar planında değişiklik yapılmış, ancak 1/5000 ölçekli nazım imar planı notlarında herhangi bir güncelleme yapılmamıştır. İncelemeler sonucunda, belirli parsel ve ada bazında yapılan tespitler, inşaat ruhsatı verildiği tarihte geçerli olan plan hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çoğu örnekte, peyzaj projeleri ile ilgili plan hükümlerine uyumsuzluklar gözlemlenmiştir.
2020 tarihli plan hükümlerinin 22.2.2 maddesi, parselde düzenlenecek yeşil alanın arsa alanının en az %15’ini oluşturması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, bazı parsellerde bu şartın karşılanmadığı ve yeşil alan olarak değerlendirilemeyecek bitkilerin bulunduğu tespit edilmiştir. Özellikle 1163/1 ada/parselde yeşil alan bulunmamakta veya mevcut alanın yeterliliği sorgulanmaktadır. Ayrıca, imar planları gereği sağlanması gereken yeşil alanların eksikliği durumunda ağaç bedeli tahsil edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, imar planı ve hükümlerine uygunluğun denetlenmesi büyük önem taşımaktadır. Belediye tarafından gerçekleştirilecek ağaç dikim işlemlerinin, taahhüt edilen yeşil alan ve ağaç sayısından vazgeçmenin karşılığı olarak değerlendirilmesi uygun değildir. Plan hükümlerine sadık kalınması, şehirlerin yeşil alanlarının korunması açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Uygulama İmar Planı Plan Hükümlerine Aykırılıklar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Örnek olarak seçilen bir mahallede, Kılıçarslan Mahallesinde, sınırlı sayıda örneklem üzerinden yürütülen çalışmada bina inşaatlarında uygulama imar planı hükümlerine aykırılıklar olduğu tespit edilmiştir.
10.02.2020 tarihinde alınan Meclis kararı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılmış ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notları revize edilmiş fakat 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı notlarında değişikliğe gidilmediği, bu tarihten sonraki farklı tarihlerde uygulama imar plan hükümlerinde zaman zaman küçük değişiklikle yapıldığı anlaşılmıştır.
Ada ve parsel bazında seçilen örnekler yerinde incelenmiş ve tespitler, inşaat ruhsatı verildiği tarihte geçerli olan plan hükümleri kapsamında değerlendirilmiştir.
Bu çerçevede seçili az sayıdaki örneğin büyük çoğunluğunda peyzaj projeleri bağlamında plan hükümlerine aykırılıklar tespit edilmiştir.
Şubat 2020 tarihli plan hükümlerinin 22.2.2 maddesinde parselde düzenlenecek yeşil alan toplamının arsa alanının %15’inden az olamayacağı ve bu yeşil alanın sağlanamadığı durumlarda eksik olan yeşil alanın her iki m2’si için 1 ağaç bedeli tahsil edileceği hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm 2020 Ağustos ve 2022 Şubat tarihli plan hükümlerinde de korunmuştur.
1191/4-5 ada/parselde yer alan bina 22.05.2020 tarihinde ruhsatlandırıldığı için yukarıdaki hükme tabi olan yapıda, yeşil alan toplamının arsa alanının %15’inden az olamayacağı açık olmakla birlikte yeşil alan olarak değerlendirilebilecek alan bulunmadığı, mevcut hâliyle peyzaj projesindeki bitki hesabını da karşılamadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda açıklanan duruma 1163/1, 1193/13, 1165/15 ve 16, 1161/7 ve 8, 1166/12, 1175/11, 1191/4 ve 5, 2785/16, 2787/4 ada/parsellerde de rastlanmış olup örnek sayısı arttıkça söz konusu aykırılığın sayısı da artmaktadır.
Belirtilen yerlerin bir kısmında 1163/1 ada/parselde olduğu gibi ya hiç yeşil alan bulunmamakta ya da %15’lik alan zorunluluğunu karşılayıp karşılamadığı şüpheli alanlarda ağaç niteliği taşımayan peyzaj bitkileri yer almaktadır. Türk Dil Kurumunca yapılan tanıma uygun olarak bir bitkiye ağaç denilebilmesi için o bitkinin meyve verebilen, gövdesi odun veya kereste olmaya elverişli bulunan ve uzun yıllar yaşayabilen bir bitki olması gerekmektedir. Bu nedenle peyzaj bitkilerinin tamamına ağaç denilmesi mümkün olmayıp, imar uygulamaları ile getirilmiş zorunluluğun usulen yerine getirilmesi amacıyla dikilmiş bitkiler olduğu anlaşılmaktadır.
Plan hükümlerinde yer alan ve bu hükümlere uygun olarak yeşil alanın sağlanamadığı durumlarda eksik olan yeşil alanın her 2 m2’si için 1 ağaç bedeli tahsil edileceğine dair hükmün uygulamada, gelir tarife cetvelinde Yapı Kontrol Müdürlüğü görevleri kapsamında belirlenen gelirler içerisinde sayılan belediyeden ağaç dikilmesinin talep edilmesi hâlinde ağaç dikim ameliyesi için belirlenmiş bedelin -2024 yılı için 1.000 Türk lirası- tahsil edilmesi şeklinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Oysaki buradaki husus çok başka olup, esas olan imar planlarıyla zorunlu kılınmış yeşil alanlardan vazgeçmenin tazmin edilmesidir. Kaldı ki 2020 öncesindeki plan notlarında yeşil alana ilişkin bu düzenlemenin bulunmadığı ve kentleri beton istilasından sınırlı ölçüde de olsa bu şekilde korumak güdüsüyle hareket edilerek düzenlemenin plan hükümleri arasına dercedildiği düşünülmektedir. Hâl böyleyken belediyece gerçekleştirilecek ağaç dikim ameliyesinin, peyzaj projesinde taahhüt edilmiş yeşil alan ve ağaç sayısından vazgeçmenin karşılığı olarak kabul edilmesi doğru ve uygun değildir. Burada öngörülecek tutarın, plan hükümlerine sadakat gösterilmesine zorlayacak ölçüde yüksek belirlenmesi, uygulama imar planının ruhuna uygun olacaktır.
Kamu idaresince, 11/03/2025 tarih 2025/114 No.lu Meclis Kararı ile yeni tarife oluşturulduğu belirtilmişse de yukarıda yer verilen tespit doğrultusunda yeşil alan şartını taşımayan parseller bağlamında işlem yapılıp yapılmadığı hususu muğlak kalmıştır.
Sonuç olarak uygulama imar planı ve plan hükümlerine uygunluğun da denetlenmesi gerekmektedir.