|
ÖZET: Uygulama projelerinin hazırlanması, yapım işlerinin ihale süreçlerinde kritik bir öneme sahiptir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, anahtar teslimi götürü bedel ile ihale edilmesi gereken bazı bina yapım işlerinin birim fiyat teklif alınarak ihale edildiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 4. maddesi, kesin proje ve uygulama projesi tanımlarını yaparken, ihale süreçlerinde arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmasının gerekliliğini vurgulamaktadır. İstisnai durumlar dışında, uygulama projeleri olmadan ihale yapılması mümkün değildir.
Yapım işlerinin karmaşık ve özgün nitelikte olması durumunda, ön veya kesin projeler üzerinden ihale yapılabilse de, bina işleri için uygulama projelerinin hazırlanması zorunludur. Uygulama projeleri, sözleşme imzalandıktan sonra taraflar arasında çıkabilecek hukuki ihtilafları önlemek ve işin ayrıntılarını net bir şekilde belirlemek amacıyla gereklidir. Kamu İhale Kurulu, uygulama projesine dayalı anahtar teslimi götürü bedel yerine birim fiyat teklif alınarak yapılan ihalelerin iptal edilmesi gerektiğine dair emsal kararlar almıştır. Sonuç olarak, kamu idarelerinin ihale süreçlerinde kanun ve düzenleyici kurul kararlarına uygun hareket etmesi büyük önem taşımaktadır. İhale öncesi ve sonrası süreçlerin idari, mali ve teknik yönleriyle koordineli bir şekilde yürütülmesi, uygulama projelerine dayanan anahtar teslimi götürü bedel ile ihale edilmesi gereken yapım işlerinin etkin bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlayacaktır. |
BULGU: Uygulama Projesi Hazırlanarak Anahtar Teslimi Götürü Bedel Teklif Alınması Gereken Bina Yapım İşlerinin Birim Fiyat Teklif Almak Suretiyle İhale Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Mahiyeti itibariyle uygulama projesi hazırlanması gereken yapım işlerinin anahtar teslimi götürü bedel yerine teklif birim fiyat almak suretiyle ihale edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 4’üncü maddesinde;
“Kesin proje: Belli bir yapının onaylanmış ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin araştırmaları yapılmış olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inşaat sistem ve gereçleri ile teknik özelliklerinin belirtildiği projeyi,
Uygulama projesi: Belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği projeyi, … ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır.
Aynı Kanun’un “İdarenin uyması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin ilk fıkrasının (c) bendinde;
“Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, yapım işlerinde esas olan ihaleye çıkılmadan önce yapının bütün ayrıntılarının gösterildiği uygulama projelerinin hazırlanmasıdır. Madde metninde tahdidi olarak sayılan hallerde, uygulama projesi hazırlanması zorunluluğuna istisnalar getirilmiştir. Fakat istisnai hallerde dahi bina işleri için uygulama projesi hazırlanması şartı korunmuştur. Uygulama projesi hazırlanan yapım işlerinin ise anahtar teslim götürü bedel teklif alınarak ihale edilmesi mecburi kılınmıştır.
Bir yapım işinin Kanun’da sayılan sebeplerden dolayı uygulama projesi yapılamayan kısımlarının, ancak karma sözleşmeler marifetiyle birim fiyat teklif alınarak ihale edilebileceği açıklanmıştır. Kamu İhale Kurulu da, uygulama projesine dayalı anahtar teslim götürü bedel yerine birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işlerinin iptal edilmesi gerektiğine dair birçok emsal karar almıştır. (2005/UY. Z-1240 sayılı karar, 2004/UY. Z-1335 sayılı karar)
Bir yapım işinde, sözleşme imzalandıktan sonra taraflar arasında çıkabilecek hukuki ihtilafları engellemek ve işin her türlü ayrıntısının şüpheye mahal bırakmayacak netlikte olmasını sağlamak için uygulama projesi hazırlanmalıdır. Dolayısıyla bu projelere ilişkin çalışmalar ayrıntılı, bilimsel ölçütlere dayalı ve ihtiyaca uygun şekilde itina ile yapılmalıdır.
Bölge Müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen bazı bina yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedelle ihale edilmesi gereken ihalelerin birim fiyat teklif alınarak ihale edildiği tespit edilmiştir. Başka bir ifadeyle, yapılacak işler ayrıntılı olarak tasarlanmadan ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılmakta dolayısıyla iş mecburen birim fiyat teklif alınarak ihale edilmektedir. Teklif alınan iş kalemleri ve miktarlarının bir kısmı tahmini olarak belirlenmekte ve bu da proje değişikliklerine ve süre uzatımlarına sebep olabilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; bulgu konusu tespitle ilgili olarak azami dikkatin gösterilmesi için bölge müdürlüklerinin bir yazı ile bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, kanun ve düzenleyici kurul kararları doğrultusunda hareket edilmesine özen gösterilmelidir. Zira sözleşmelerin etkin olarak uygulanabilmesi için ihale öncesi ve sonrası süreçlerin; idari, mali ve teknik yönleriyle koordineli bir şekilde yürütülmesi ve istisnalar dışındaki yapım işlerinin, uygulama projesine dayanan anahtar teslimi götürü bedelle ihale edilmesi gerekmektedir.