|
ÖZET: İstanbul Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi’nde gerçekleştirilen uzaktan hasta değerlendirme hizmetleri, mevzuata uygun olmayan uygulamalara maruz kalmıştır. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereğince, kamu sağlık kuruluşları tarafından sunulan hizmetlerin fiyatlandırma yetkisi Sağlık Bakanlığı’na aittir. Ancak, hastane yönetimi, bu yetkiyi aşarak, fiyat tarifelerinde yer almayan “uzaktan muayene” hizmeti için hastalardan ücret talep etmiştir. Bu durum, mevzuata aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir.
Ayrıca, uzaktan hasta değerlendirme hizmetleri için üniversite hastanelerinin yetkilendirilmediği belirtilmesine rağmen, hastane yönetimi tarafından yetkisiz tahsilatlar yapılmıştır. 2024 yılında Sağlık Uygulama Tebliği’nde yapılan güncellemelerle uzaktan sağlık hizmetleri kapsamına alınan hizmetlerin, yalnızca belirli sağlık kuruluşları tarafından sunulabileceği ifade edilmiştir. Ancak, üniversite hastanelerinin bu kapsamda yer almadığı göz önüne alındığında, hastane yönetiminin uygulamaları hukuka aykırı bir durum teşkil etmektedir. Son olarak, uzaktan sağlık hizmetleri için elde edilen gelirlerin dağıtımında da mevzuata uygun hareket edilmediği tespit edilmiştir. Hastane yönetimi, yetki verilmemiş bir hizmetten elde edilen gelirleri, ilgili kurallar çerçevesinde dağıtmadan öğretim üyelerine aktarmıştır. Bu durum, kamu mali yönetimi ve kontrol ilkelerine aykırı olup, gerekli önlemlerin alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. |
BULGU: Uzaktan Hasta Değerlendirilmeye Yönelik Sağlık Hizmetleri İle İlgili Tespit Edilen Hususlar
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İstanbul Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesinde uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetinin gerçekleştirilmesinde mevzuata uygun olmayan hususlar görülmüştür.
a) Mevzuatta Yer Almayan ve Mevzuatın Yetkilendirmediği Sağlık Hizmeti için Fiyat Belirlenerek Hastadan Ücret Alınması
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun “Temel Esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinin (c) bendi ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 355’inci maddesinin “ç” bendi kapsamında Kamu kurum ve kuruluşlarına ait sağlık kuruluşları veya sağlık işletmelerinde verilen her türlü hizmetin tarifelerini belirleme ve tasdik etme yetkisi Sağlık Bakanlığına verilmiştir.
3359 sayılı Kanunu’nun 3’üncü maddesinin c bendi ile 1 sayılı CB Kararnamesi’nin 355/ç” bendi, 2219 sayılı Hususi Hastaneler Kanunu’nun 28’inci maddesi hükümlerine dayanarak Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinin eki EK:1 Fiyat Tarifeleri Usul ve Esaslarının;
“Amaç ve Kapsam” başlıklı 1’nci Bölümünde;
Bu tarifenin amacının, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki sağlık hizmeti sunucuları ile devlet üniversiteleri bünyesinde yer alan sağlık hizmet sunucularının (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri), belediye hastaneleri tarafından sunulan sağlık hizmetlerinin (ön tanı, tanı, tedavi, tıbbi rehabilitasyon, acil sağlık hizmetleri ile sağlık turizmi) fiyat tarifeleri ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslarını belirlenmesi olduğu,
Bu tarifenin kapsamının ise, Bakanlık bünyesindeki sağlık hizmeti sunucuları ile devlet üniversiteleri bünyesinde yer alan sağlık hizmet sunucularını (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri), belediye hastaneleri tarafından sunulan sağlık hizmetlerini (ön tanı, tanı, tedavi, tıbbi rehabilitasyon, acil sağlık hizmetleri ile sağlık turizmi); Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finansmanı karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, insan sağlığına yönelik Sağlık Bakanlığı tarafından sunulması uygun görülen (birinci basamak sağlık hizmetleri ile aile hekimliği hizmetleri hariç) sağlık hizmetlerini; Bu fiyat tarifesi eki Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Kapsamında Sunulan Sağlık Hizmetleri Fiyat Listesi (Ek-2A) listesinde yer alan fiyatlar kamu ve özel tüm sağlık hizmet sunucuları tarafından sunulan sağlık hizmetleri olduğu,
Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinin Genel Uygulama İlkeleri” başlıklı 3’üncü Bölümünde;
5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında olan kişilere sunulan sağlık hizmetlerinin 5510 Sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı hükümleri çerçevesinde fiyatlandırılacağı; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finansmanı karşılanmayan sağlık hizmetlerinin, kişiler GSS kapsamında olsa dahi Ek-2 Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi üzerinden fiyatlandırılacağı; GSS kapsamında olmayan veya GSS kapsamında olduğu halde sağlık hizmet bedelini kendisinin ödeyeceğini beyan eden kişilere sunulan sağlık hizmet bedellerinin Ek-2 SHFT üzerinden fiyatlandırılacağı; 5510 Sayılı Kanun’un Geçici 20’nci maddesi kapsamında yer alan banka ve sandık kapsamındaki iştirakçiler ile kamu ve özel hukuk tüzel kişilerinin mensuplarına yönelik sunulacak sağlık hizmetleri için Ek-2 SHFT fiyatlandırılacağı,
“Diğer Hususlar” başlıklı 16’ncı bölümünde ise;
Kamu üniversitelerine bağlı tıp fakülteleri hastaneleri (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri) ve Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kurum ve kuruluşları Tarife eki listelerde yer almayan herhangi bir işlem için fiyat belirleyemeyeceği,
Kamu üniversitelerine bağlı tıp fakülteleri hastaneleri (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri) ve Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kurum ve kuruluşları özel oda, özel hizmet, özel muayene gibi herhangi bir nedenle Tarife eklerinde yer almayan bir işlem için ücret tahsili yapamayacağı,
açıkça ifade edilmiştir.
Ayrıca,18 Haziran 2020 tarihli 31159 sayılı Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik “Fiyatların tespiti” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasına göre mal ve hizmetlerin fiyatlarının tespiti, yükseköğretim kurumları yönetim kurulunca tespit edilebilmektedir.
Sağlık Bakanlığı tarafından 10.02.2022 tarihli 31746 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik sağlık hizmetinin mekândan ve coğrafyadan bağımsız olarak ve çağdaş tıbbî teknolojiye dayanılarak sunulmasına hizmet etmek üzere; uzaktan sağlık hizmetinin kapsamına, uzaktan sağlık hizmeti sunacak sağlık tesislerine izin verilmesine, uzaktan sağlık bilgi sisteminin geliştirilmesine, tescil edilmesine, sağlık tesislerinin bu kapsamda denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Yönetmelik uyarınca, uzaktan sağlık hizmeti faaliyet izin belgesinin, uzaktan sağlık hizmeti sunmak isteyen sağlık tesisine gerekli şartları sağlaması hâlinde Bakanlıkça verileceği belirtilmiş ve Hastane tarafından da bu faaliyet izin belgesi 06.12.2022 tarihinde alınmıştır.
21.04.2024 tarihli 32524 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sağlık Bakanlığı tarafından Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu 2024/2 No.lu Kararı ile Sağlık Uygulama Tebliğinin 2.1.1.B’inci maddesine;
“Uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetleri” başlıklı, “1) Sağlık Bakanlığınca yayımlanan “Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik doğrultusunda, Sağlık Bakanlığı denetiminde, MHRS’ den randevu almış ve “Uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetleri” nin takip ve kontrolünü (kimlik doğrulama, kişisel verilerin korunması vb.) yapmak üzere oluşturulmuş olan sistem tarafından Kuruma bildirilen kişilere; Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmeti sunucuları bünyesinde polikliniklerde mesai saatleri içinde uzman hekimler tarafından, uzaktan sağlık hizmetinin elverdiği ölçüde muayene, tetkik sonuçlarının, klinik bulguların değerlendirilmesi, izlenmesi, tedavi ve ilaç yönetimi yapılması, teşhis edilmiş olan kronik hastalık kontrolü, e- reçete ve e-rapor düzenlenmesi olarak verilen sesli ve görüntülü sağlık hizmetleri” ifadesi eklenmiştir.
Ayrıca, Kararda Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmeti sunucuları bünyesinde polikliniklerde gerçekleştirilen uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetinin, sosyal güvenlik kapsamında olan kişilerce talep edilmesi durumunda devamı maddesinde belirtilen tutar kadar Sosyal Güvenlik Kurumuna faturalandırılabileceği hükmü yer almaktadır.
04.06.2024 tarihli ve E-23642684-407.03-244784371 sayılı yazı ile Sağlık Bakanlığı tarafından, Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinde “Uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetleri” “S520032” kodu ile sunulabilecek sağlık hizmetleri kapsamına alınarak “Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmeti sunucularınca yapılması halinde faturalandırılabilir” açıklaması eklenmiştir.
Yukarıdaki mevzuat uyarınca ülke genelinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finansmanı karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, insan sağlığına yönelik her türlü sağlık hizmetlerinin sunumu ve fiyat tarifesinin belirleme yetkisi Sağlık Bakanlığında olmakta, sağlık hizmeti sunan kamu veya özel kişiler, Bakanlık tarafından oluşturulan tarifeye uygun olarak hizmet sunmak ve fiyat belirlemek zorundadır. Öyle ki, kişi sosyal güvenlik kapsamında ise sağlık hizmeti ücreti Sağlık Uygulama Tebliği eki listedeki fiyatlar üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanacak, sosyal güvenlik kapsamında değil ise Türk ya da yabancı olmasına göre Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi veya Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Kapsamında Sunulan Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinde yer alan hizmetler ve karşılığı fiyatlar üzerinden kişiden tahsil edilebilecektir. Özetle, sağlık hizmeti sağlayıcıları, Bakanlık tarafından oluşturulan tarifeye uygun olarak hizmet sunmak ve fiyat belirlemek zorundadır.
ı. Sağlık Uygulama Tebliğinde veya Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinde Yer Almayan Uzaktan Muayene İşlemi İçin Fiyat Belirlenerek Hastadan Ücret Alınması
Hastanede Sağlık Bakanlığı Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinin eki EK:1 Fiyat Tarifeleri Usul ve Esaslardaki düzenlemeye aykırı olarak fiyat tarife eki listelerde yer almayan “uzaktan muayene” adı altında gerçekleştirilen sağlık hizmeti için fiyat belirlendiği ve hastalardan ücret tahsil edildiği görülmüştür.
Sonuç olarak, 2022 yılında yayımlanan Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre bazı sağlık kuruluşlarına uzaktan sağlık hizmeti faaliyet izin belgesi verilmiş olsa da kamu ve özel sağlık sunucularının nisan ve haziran aylarına kadar Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği ve Fiyat Tarifeleri Usul ve Esaslarına ekli listelerde yer almayan sağlık hizmeti olan “uzaktan muayene” için fiyat belirleyip hastadan ücret tahsil etmesi mümkün değildir.
Ancak, üniversite yönetim kurulunun bu konuda herhangi bir kararı olmadan Hastane idaresi tarafından 2023 yılı ve 2024 yılının ilk aylarında Sağlık Bakanlığı ve yönetim kurulunun yerine geçerek, yetkisinde olmayan, Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Sağlık Uygulama Tebliği ve Fiyat Tarifeleri Usul ve Esaslarına ekli listelere henüz eklenmemiş “uzaktan muayene” adı altında sağlık hizmeti için fiyat belirlendiği ve hastalardan ücret tahsil edildiği görülmüştür.
Sağlık Bakanlığının yetkisinde bulunan ve Bakanlığın belirlediği fiyat tarife eki listelerde yer almayan sağlık hizmetleri için üniversite yönetim kurulunun kararı dahi bulunmadan Hastane İdaresi tarafından fiyat belirlenmesi ve hastadan ücret tahsil edilmesi mevzuata aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
ıı. Sağlık Uygulama Tebliği ve Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi “Uzaktan Hasta Değerlendirilmeye Yönelik Sağlık Hizmetleri” Kapsamında Yetkilendirilen Kurumlar Kapsamına Üniversite Hastaneleri Dahil Edilmemesine Rağmen Yetkisiz Olarak Tahsilat Yapılması
Hastane tarafından Sağlık Uygulama Tebliği ve Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi “Uzaktan Hasta Değerlendirilmeye Yönelik Sağlık Hizmetleri” Kapsamında yetkilendirilen kurumlar kapsamına üniversite hastaneleri dahil edilmemesine rağmen yetkisiz olarak tahsilat yapıldığı görülmüştür.
Sonuç olarak, 21.04.2024 tarihinde Sağlık Uygulama Tebliği ekli listeye ve 04.06.2024 tarihinde ise Kamu Sağlık Hizmeti Fiyat Tarife eki listelere “Uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetleri” adı altında sunulabilecek sağlık hizmetleri kapsamında belirtilmekle birlikte, üniversite ve özel hastaneler bu hizmeti verebilecek kurum olarak belirtilmemiştir. Nitekim, 2022 yılında yayımlanan Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre bazı sağlık kuruluşlarına uzaktan sağlık hizmeti faaliyet izin belgesi verilmiş olsa da; söz konusu hizmet için Sağlık Bakanlığı tarafından Tarife eki listelerde yetkilendirilmediği görülen Hastanenin fiyat belirlemesi ve hastalardan ücret tahsil etmesi mümkün değildir.
Ancak, Sağlık Bakanlığının belirlediği fiyat tarife eki listelerde “Uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetleri” adı altında sağlık hizmetini verebilecek kurumlar kapsamında üniversite hastaneleri yer almadığı halde Sağlık Bakanlığı ve yönetim kurulunun yerine geçerek, yetkisinde olmayan, Hastane İdaresi tarafından söz konusu sağlık hizmeti için fiyat belirlendiği ve hastadan ücret tahsil edildiği tespit edilmiştir.
Sağlık Bakanlığının belirlediği fiyat tarife eki listelerde “Uzaktan hasta değerlendirmeye yönelik sağlık hizmetleri” adı altında sağlık hizmetini verebilecek kurumlar kapsamında üniversite ve özel hastaneler yer almadığı halde üniversite yönetim kurulunun kararı dahi olmadan Hastane İdaresi tarafından söz konusu sağlık hizmeti için fiyat belirlenmesi ve hastadan ücret tahsil edilmesi mevzuata aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
Kamu İhale Kanunu Hükümlerine Uymadan Protokol Yoluyla Anlaşma Yapılması
Hastane tarafından “uzaktan muayene” adı altında uzaktan sağlık hizmetlerinin sunumu için ve ayrıca Muayene Bilgi Yönetim Sistemi (MBYS) kapsamında randevu oluşturulmasını, bulguların girilmesini ve içerik paylaşılmasını sağlayan yazılımın Kamu İhale Kanunu hükümlerine uymadan ihalesiz olarak bir firmadan temin edildiği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun;
“Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler (meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları hariç), tüzel kişilerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği,
“Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise; “İdarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu ve bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usuller olduğu,
hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, her türlü kamu kaynağını kullanan görevliler kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludurlar. Yine söz konusu kamu görevlileri, kamu kaynağı kullanılarak yapılacak alımlarda saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak zorundadırlar.
Kanun koyucu Kanun’un 5’inci maddesinde belirlenen zorunlulukların yerine getirilebilmesi için 4734 sayılı Kanun ile gerekli tüm düzenlemeleri hüküm altına almıştır. Buna göre bu Kanun kapsamında yapılacak tüm alımlarda uygulanması gereken temel ihale usulü açık ihaledir. Açık ihale dışında yapılabilecek alım usulleri ise Kanun’da saymak suretiyle açıkça belirlenmiştir.
Yapılan incelemede, Hastane tarafından gerçekleştirilen uzaktan sağlık hizmetlerinin sunumu ve Muayene Bilgi Yönetim Sistemi (MBYS) kapsamında randevu oluşturulmasını, bulguların girilmesini ve içerik paylaşılmasını sağlayan yazılımın 4734 sayılı Kanun’un yukarıda da değinilen hükümlerine uyulmaksızın, bir firmadan ihalesiz olarak düzenlenen bir protokol ile gerçekleştirildiği ve gerçekleştirilen online muayene randevusu adedi kadar ve söz konusu protokolde belirlenen yüzdelik tutar üzerinden firmaya ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.
Protokol Yapılan Firma Tarafından Yetkisiz Tahsilat Yapılması
Hastanede kamu görevlisi dışında özel hukuk tüzel kişiliği tarafından Kamu gelirlerinin tahsil edildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde;
Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamayacağı,
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedileceği veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedileceği; ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılması gerektiği,
hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca, Döner Sermaye İşletmeleri Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 17’nci maddesine göre; Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi işletme adına tahsilat ve ödeme yapamayacağı gibi muhasebe hizmeti de veremeyeceği ifade edilmiştir.
Yönetmelik hükmü uyarınca, Kamu geliri kamu görevlileri eli ile tahsil edilmesi gerekmektedir. Ancak Hastanede çalışmakta olan öğretim üyelerince verilen uzaktan sağlık hizmeti karşılığı elde edilen gelir Özel Hukuk Tüzel Kişisi tarafından tahsil edilerek, kalan tutarın Hastaneye aktarılması şeklinde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu gelirlerinin kamu görevlileri dışında kişilerce tahsil edilmesi mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Hastane ve İlgili Öğretim Üyeleri Dışında Kişilerce Hasta Kişisel ve Tıbbi Verilerine Ulaşılmasına İzin Verilmesi
Hastane ve ilgili öğretim üyelerinin sorumluluğunda olan kişisel ve tıbbi verilerin başka kişiler ile paylaşıldığı tespit edilmiştir.
7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 9 uncu ve Ek 11 inci maddeleri ile 10/7/2018 tarihli ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 355 inci ve 508 inci maddelerine dayanılarak hazırlanan Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik’in
“Altyapı ve teknik donanım” başlıklı 6’ncı maddesinde; sağlık tesisinin, sağlık meslek mensubunun uzaktan sağlık bilgi sistemine bağlanabilmesi için gerekli altyapı ve teknik donanım imkânlarını sağlayacağı,
“Kişisel verilerin korunması” başlıklı 12’nci maddesinde; uzaktan sağlık hizmeti sunumunda hasta mahremiyetinin ve kişisel verilerinin korunmasından hizmeti veren sağlık tesisi ve sağlık meslek mensubunun sorumlu olduğu, veri sorumlusu ve veri işleyen sıfatlarını haiz kişilerin, bu Yönetmelik kapsamında sundukları hizmetler aracılığıyla elde ettikleri kişisel verileri 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve ilgili mevzuatına uygun bir şekilde işleyeceği ve bu verilerin güvenliğini sağlamaya yönelik her türlü teknik ve idari tedbiri alacağı,
belirtilmiştir.
Ayrıca, 24.03.2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi kişisel veri olarak; “Özel nitelikli kişisel verilerin işlenme şartları” başlıklı 6’ncı maddesinde ise ; kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileri özel nitelikli kişisel veri olarak tanımlanmıştır.
Hastane ile söz konusu firma arasında yapılan Lisans Sözleşmesi’nin
“Tanımlar” başlıklı 1’inci maddesinde; “Yazılım”/”Platform”, Genel bilgi açısından Hastane tarafından Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik kapsamında, uzaktan sağlık hizmetlerinin sunumu için ve ayrıca Muayene Bilgi Yönetim Sistemi (MBYS) kapsamında randevu oluşturulmasını, bulguların girilmesini ve içerik paylaşılmasını sağlayan ve böyle kullanılması amaçlanmış yazılım olan Evital – Danışan Odaklı e-Sağlık Platformu ve Web/Mobil Uygulamaları Yazılımı, herhangi bir Yazılım Güncellemesi ve Hizmet Sürümü dahil olmak üzere olarak tanımlanmakta;
“İzin Verilen ve Kullanımlar ve Sınırlamalar” başlıklı 4.9’uncu maddesinde ise; Hastane tarafından yetkilendirilen hekimlerin Platform ‘da, görüntülü görüşme ve mesajlaşma yapabileceği, görüşme sırasında ya da sonrasında hasta öyküsü, teşhis, öneriler, rapor, reçete verilerini girebileceği,
belirtilmiştir.
Özet olarak, Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik’in belirtilen hükümleri uyarınca, uzaktan sağlık hizmetini sunan sağlık tesisi, sağlık meslek mensubunun uzaktan sağlık bilgi sistemine bağlanabilmesi için gerekli altyapı ve teknik donanım imkânlarını sağlamakla mükelleftir. İlave olarak, uzaktan sağlık hizmeti sunan Hastanenin, sundukları hizmetler aracılığıyla elde ettikleri kişisel verilerin 6698 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatına uygun bir şekilde işlenmesi ve güvenliğin sağlanmasına yönelik her türlü teknik ve idari tedbirlerin Hastane tarafından alınması gerekmektedir.
Öyle ki, sağlık meslek mensubunun uzaktan sağlık bilgi sistemine bağlanabilmesi için gerekli altyapı ve teknik donanım imkânlarını sağlanmasından ve kişisel verilerin ilgili mevzuatına uygun bir şekilde işlenmesi ve güvenliğin sağlanmasına yönelik her türlü teknik ve idari tedbirlerin alınmasından uzaktan hizmet sağlayıcı olan Hastane sorumlu iken, başka bir firma tarafından yazılım temin edilerek, Hastane ve Hastane öğretim üyesinin sorumluluğunda olan kişisel veriler başka kişiler ile paylaşılmıştır.
Mevzuatta Yeri Olmayan Bir Usulde Öğretim Üyelerine Ek Ödemenin Dağıtılması
Hastane tarafından Uzaktan Hasta Değerlendirmesine İlişkin Sağlık Hizmeti karşılığı elde edilen gelir, mevzuatta hüküm ve yetkili kurulu tarafından alınan bir karar bulunmadığı halde hizmeti gerçekleştiren öğretim üyelerine dağıtımının yapıldığı görülmüştür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesi (c) fıkrasında tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinin hesabında toplanan döner sermaye gelirleri bakiyesinden, bu yerlerde; gelir getiren görevlerde çalışan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine, bu yerlerde görevli olmakla birlikte gelire katkısı olmayan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine, diğer öğretim elemanlarına, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi personel ile aynı Kanunun 4’üncü maddesinin (B) bendine göre sözleşmeli olarak çalışan personele ek ödeme yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Bahsi geçen Kanunun 58’inci maddesi (h) fıkrasında; Öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede sundukları sağlık hizmetlerinden dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca alınan ilave ücretler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanacağı, bu tutardan ayrıca Hazine payı kesintisi ve (b) fıkrası uyarınca kesinti yapılmayacağı, bu şekilde elde edilen gelirin yüzde 50’sinden az ve yüzde 60’ından fazla olmamak üzere üniversite yönetim kurulunca tespit edilecek oranı, mesai saatleri dışında sağlık hizmeti sunan öğretim üyesine, mesai içinde gerçekleştirilen iş miktarı ve çeşidi dikkate alınarak belirlenen toplam performansı aşmamak kaydıyla, ek ödeme matrahının yüzde 950’sini geçmemek üzere her ay ayrıca ödeneceği hükme bağlanmıştır.
2547 sayılı Kanunun 58’inci maddesi (h) ve (i) fıkralarına dayanılarak Yükseköğretim Kurulu tarafından hazırlanarak 18.02.2011 tarih ve 27850 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 1’inci maddesine göre Yönetmelik’in amacı, yükseköğretim kurumlarının döner sermaye faaliyetleri çerçevesinde; hizmet sunum şartları ve kriterleri de dikkate alınmak suretiyle personelin unvanı, görevi, çalışma şartları ve süresi, eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ve mesleki uygulamalar ile ilgili performansı ve özellik arz eden riskli bölümlerde çalışma gibi hizmete katkı unsurları esas alınarak yapılacak ek ödeme oranları ile bu ödemelerin usul ve esaslarını belirlemektir.
Söz konusu Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; Mesai dışı fark ücreti: Öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için 5510 sayılı Kanunun 73’üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca belirlenen ve hizmet alan tarafından ödenen ücret olarak tanımlanmıştır.
Anılan Yönetmelik’in “Genel ilkeler” başlıklı 4’üncü maddesinde, Döner sermaye gelirlerinden öğretim elemanları ve diğer personele dağıtılacak ek ödemeler, bu Yönetmelikte belirtilen esaslara ve oranlara uygun olarak yetkili kurullara tanınan yetki çerçevesinde birimler veya alt birimler bazında yapılacağı, yapılacak ek ödemeye esas katkı oranlarının belirlenmesinde 5’inci maddede belirlenen; kurumsal katkı puanı (A puanı), bireysel gelir getirici faaliyet puanı (B puanı), eğitim-öğretim faaliyeti puanı (C puanı), bilimsel faaliyet puanı (D puanı) ve diğer faaliyetler puanı (E puanı) esas alınacağı, Kanunun 58’inci maddesinin (c) fıkrası kapsamında bulunan birimlerde söz konusu puanların tamamının kullanılacağı, ek ödemenin, personele fiilen hizmete katkı sağladığı sürece verilebileceği,
Mezkur Yönetmelik’in “Dağıtım esasları” başlıklı 5’inci maddesinde ise, Bireysel gelir getirici faaliyet puanının (B); kurum içinde bireysel gelir getirici faaliyetlerden dolayı alınan mesai içi (B1), mesai dışı ilave ücret alınmayan (B2) ve mesai dışı ilave ücret alınan (B3) puanlarının toplamından oluştuğu, her bir döner sermaye birimi için Yükseköğretim Kurulu tarafından hazırlanan “Gelir Getirici Faaliyet Cetveli”ne göre kişinin ürettiği hizmetlerden elde edilen puanların kullanılarak hesaplanacağı,
hüküm altına alınmıştır.
Yükseköğretim Kanunu ve Ek ödeme Yönetmeliği kapsamında, öğretim üyesine mesai dışı ücret geliri veya ek ödeme esaslarına göre dağıtım yapılabilecektir.
Dağıtılacak ek ödemeler, bu Yönetmelikte belirtilen esaslara ve oranlara uygun olarak yetkili kurullara tanınan yetki çerçevesinde birimler veya alt birimler bazında ve ek ödemeye esas katkı oranlarının belirlenmesinde 5’inci maddede belirlenen puanlar esas alınarak gelire fiilen katkısı bulunan personele yapılabilecektir.
Öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede sundukları sağlık hizmetlerinden 5510 sayılı 73’üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca alınan ilave ücretlerden ayrıca Hazine payı kesintisi ve (b) fıkrası uyarınca kesinti yapılmadan elde edilen gelirin yüzde 50’sinden az ve yüzde 60’ından fazla olmamak üzere üniversite yönetim kurulunca tespit edilecek oran mesai saatleri dışında sağlık hizmeti sunan öğretim üyesine ayrıca ödenebilecektir.
Eğer Uzaktan Hasta Değerlendirmesine ilişkin Sağlık Hizmeti ek ödeme esas teşkil eden sağlık hizmeti olarak değerlendirilmesi durumunda, her yapılan hizmet için mevzuatın öngördüğü şekilde puanlama yapılması ve bunun üzerinden hesaplanan tutarların hizmeti gerçekleştiren öğretim üyesine ödenmesi gerekmektedir.
Mesai dışı gelirin dağıtımı olarak değerlendirilmesi durumunda ise, Uzaktan Hasta Değerlendirmesine ilişkin Sağlık Hizmeti randevu saatlerine bakıldığında neredeyse hepsi mesai saatleri içinde gerçekleştirilmiştir. Hastadan tahsil edilen ücreti mesai dışı gelir olarak nitelemek mümkün değildir.
Uzaktan Hasta Değerlendirmesine ilişkin Sağlık Hizmeti karşılığı elde edilen gelir ne mesai dışı gelir ve ne de ek ödemeye ilişkin döner sermaye geliri olarak tanımlanabilmektedir.
Öyle ki, söz konusu mevzuatta yeri olmayan sağlık hizmetine ilişkin gelirin, Hastane tarafından dağıtımının hangi usul ve esaslar kapsamında yapıldığı anlaşılamamış olmakla birlikte söz konusu elde edilen gelirlerin dağıtılmasına ilişkin Üniversite Yönetim Kurulunca alınmış karara da rastlanmamıştır.
Ancak, Hastane tarafından uygulamada uzaktan muayene nedeniyle elde edilen gelirin %70’i hizmeti gerçekleştiren öğretim üyesine, %10’u Döner Sermaye İşletmesine, %20’si (tahsili yapılan tutardan doğrudan kesinti yapılmak suretiyle) de yazılım şirketine dağıtılmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, söz konusu firma ile yapılan “Yazılım Lisans Sözleşmesi” kapsamında 2025 yılına kadar uygulanacak olan uzaktan sağlık hizmetinin sona erdirildiği ve bundan sonraki süreçlerde bu hususa azami dikkat gösterileceği, ödeme işlemlerinin de yalnızca usule uygun olarak düzenlenecek protokollere istinaden gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Yetki verilmemiş sağlık hizmetlerinden elde edilen gelirin, Hastane yönetimi tarafından mevzuatta yeri olmadan yetkisini de aşarak, Hastane yönetimi tarafından sağlık hizmetini gerçekleştiren öğretim üyesine dağıtılması mevzuata uygun değildir.