Vadesinde Tahsil Edilemeyen Alacaklar İçin Faiz Tahakkuk Ettirilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Vadesinde Tahsil Edilemeyen Alacaklar İçin Faiz Tahakkuk Ettirilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirketin mali tablolarının incelenmesi neticesinde 120 Alıcılar Hesabında kayıtlı bulunan alacaklardan, süresi içerisinde tahsil edilmeyen tutarlar ile ilgili olarak faiz tahakkuk ettirilmediği, sadece asıl alacağın kayıtlarda bulunduğu görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Ticari işlerde faiz” başlıklı 8’inci maddesi uyarınca ticari işlerde sözleşmenin tarafları, gecikme faizi alınmasını ve uygulanacak faiz oranını sözleşmede serbestçe belirleyebilirler.

Ayrıca 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 1’inci maddesinde, Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse ödemelerin yıllık %12 oranı üzerinden yapılacağı; Cumhurbaşkanının (02.07.2018 öncesi Bakanlar Kurulu) bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkili olduğu belirtilmiştir. 19.12.2005 tarih ve 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 01.01.2006 tarihinden itibaren %9 olarak belirlenen kanuni faiz oranı, 21.05.2024 tarihli ve 32552 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 20.05.2024 tarihli ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 01.06.2024 tarihinden geçerli olmak üzere yıllık %24 olarak belirlenmiştir.

Aynı Kanun’un 2’nci maddesinde, bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlunun, sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça, geçmiş günler için 1’inci maddede belirlenen orana göre temerrüt faizi ödemeye mecbur olduğu; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranının, yukarıda açıklanan orandan fazla olması durumunda ise arada sözleşme olmasa dahi ticari işlerde temerrüt faizinin kısa vadeli avanslar için uygulanan faiz oranı üzerinden istenebileceği belirtilmiştir. TCMB’nin kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı da 02.01.2024 tarihli ve 32417 sayılı Resmî Gazete’de yıllık %48 olarak belirlenmiştir.

26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin “Hesap Planı Açıklamaları” başlıklı (c) bölümünde; her türlü kısa ve uzun vadeli mali yatırımlardan sağlanan faiz gelirlerinin 642 Faiz Gelirleri Hesabında kaydedilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Tekdüzen muhasebe sistemi tahakkuk esasına dayanmaktadır. Tahakkuk esasında işlemler ve olaylar, nakit akımlarının ne zaman olduğuna bakılmaksızın, ortaya çıktıklarında kaydedilmesi gerekmektedir. Sözleşme hükümlerinin zamanında yerine getirilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan ve şirket açısından sözleşmeye bağlı bir alacak haline gelen gecikme faizi tutarlarının asıl alacak gibi nakit akışına bağlı olmaksızın muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.

Türk Ticaret Kanunu esaslarına göre, kar amacı güderek faaliyet gösteren Şirket’in, alacaklarının takibinde özel veya kamu ayrımı yapmaksızın temerrüde düşüldüğünde gecikme faizi tahakkuk ve tahsilatının yapılması gerekmektedir. Sonuç olarak, temerrüde düşmüş alacaklar için sözleşme hükümleri temelinde gecikme faiz oranının belirlenmesi ve hesaplanan temerrüt faiz tutarlarının da tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereği olarak muhasebe kayıtlarına aktarılması gerekmektedir.

Yapılan incelemeler sonucunda, Şirket alacaklarından temerrüde düşen bazı meblağlar ile ilgili olarak faiz işletilmediği görülmüştür. Şirket tarafından temerrüde düşen alacaklar ile ilgili olarak faiz işletilmemesi genel uygulama hatası niteliğinde olup aşağıdaki tabloda temerrütlü alacaklara yer verilmiştir.

Tablo 2: Faiz İşletilmemiş Temerrütlü Alacaklar Tablosu

Sonuç olarak, Şirket menfaatlerinin korunmasını ve mevzuata uyarlılığın sağlanmasını teminen temerrüde düşen alacaklar ile ilgili olarak faiz işletilmeli ve ilgili hesaba kaydedilmelidir.