|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelerin otoyol ve köprülerden geçiş ücretlerini ödemeden geçen araçların alacaklarının takip edilmediğini ortaya koymuştur. Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı, mevzuat gereği tahakkuk eden vergi ve diğer gelirlerden doğan alacakların izlenmesi için kullanılmalıdır. Ancak, bu hesapta 2021 yılında tahsil edilemeyen geçiş ücretleri kaydedilmemiştir. Otoyol ve köprülerden elde edilen toplam gelir 4.132.973.972,00 TL iken, ihlalli geçişlerin toplamı 30.319.166 adettir.
Denetim bulgularına göre, 269.185.340,00 TL tutarındaki kaçak geçiş bedelinin vadesinde tahsil edilmediği ve bu tutarın Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’nda izlenmesi gerektiği tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, bu durumu kabul etmiş ve 2022 yılı içerisinde gerekli muhasebe kayıtlarının yapılacağını belirtmiştir. Ancak, 2021 yılı mali bilançosunda bu alacakların eksikliği devam etmektedir. Sonuç olarak, otoyol ve köprülerden geçiş ücretini ödemeden geçen araçların alacaklarının, Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’nda izlenmesi zorunludur. Bu durum, kamu mali yönetimi açısından önemli bir sorunu işaret etmektedir. |
BULGU: Vadesinde Tahsil Edilemeyen Alacaklar İçin Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının Kullanılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlük işletimindeki otoyol ve köprülerden geçiş ücretini ödemeden ihlalli şekilde geçiş yapan araçların geçiş ücretlerinden vadesinde tahsil edilemeyenlerin 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında takip edilmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 54’üncü maddesine göre, Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı; mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, diğer gelirler ve sermaye gelirlerinden ortaya çıkan alacaklardan takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinlerin izlenmesi için kullanılmaktadır.
Aynı Yönetmeliğin “Hesabın işleyişi” başlıklı 56’ncı maddesine göre, takibe alınan alacaklar 121-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı, 122- Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı, 127-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabı veya 222- Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilmelidir.
2021 yılı içerisinde 143.448.588 adet Otomatik Geçiş Sistemli (OGS) geçişten 889.831.415,00 TL; 295.886.477 adet Hızlı Geçiş Sistemli (HGS) geçişten 3.243.142.557,00 TL olmak üzere toplam 4.132.973.972,00 TL gelir elde edilmiştir.
2021 yılı içerisinde HGS ve OGS’den toplam 30.319.166 adet ihlalli geçiş gerçekleşmiştir. İhlalli geçişler; plakası tespit edilebilen araçların geçişleri, plakası tespit edilemeyen araçların geçişleri ve yabancı plakalı araçların geçişlerinin toplamından meydana gelmektedir.
2021 yılında Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araçlara ilişkin özet bilgiler aşağıdaki tablolarda yer almaktadır;
Tablo 7: 2021 Yılı OGS Otoyol ve Köprülerden İhlalli Geçiş Özet Bilgileri
| Adet | Tutar (TL) | |
| Geçiş Sayıları ve Elde Edilen Toplam Gelir | 143.448.588 | 889.831.415,00 |
| Kaçak Geçişler (İdari Para Cezası Dâhil) | 15.616.478 | 736.079.059,00 |
| Vergi Daireleri Tarafından Gelir Kaydedilmesi* Gereken Kaçak Geçiş Tutarı | 566.825.916,00 |
| KGM Tarafından Gelir Kaydedilmesi Gereken Kaçak Geçiş Tutarı (A) |
141.706.479,00 | |
| Toplam Tahsilat | 889.831.415,00 | |
| (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. | (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. | (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. |
Tablo 8: 2021 Yılı HGS Otoyol ve Köprülerden İhlalli Geçiş Özet Bilgileri
| Adet | Tutar (TL) | |
| Geçiş Sayıları ve Elde Edilen Toplam Gelir | 295.886.477 | 3.243.142.557,00 |
| Kaçak Geçişler (İdari Para Cezası Dâhil) | 14.702.688 | 853.846.277,00 |
| Vergi Daireleri Tarafından Gelir Kaydedilmesi* Gereken Kaçak Geçiş Tutarı | 509.915.445,00 | |
| KGM Tarafından Gelir Kaydedilmesi Gereken Kaçak Geçiş Tutarı (B) | 127.478.861,00 | |
| Toplam Tahsilat | 3.243.142.557,00 | |
| (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. | (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. | (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. |
Yukarıda yer alan tablolarda da görüleceği üzere, vergi daireleri tarafından gelir kaydedilmesi gereken kaçak geçiş tutarları hariç olmak üzere, (A+B) toplam 269.185.340,00 TL tutarında kaçak geçiş bedelinin İdare tarafından takip edilip gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, toplam 269.185.340,00 TL tutarında kaçak geçiş bedelinin vadesinde tahsil edilemediği, söz konusu bedellerin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında takip edilmesi gerekirken takip edilmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, İdarece vadesinde tahsil edilemeyen kaçak geçiş bedellerinin 121- Gelirlerden Takip Alacaklar Hesabında izlenmemesi, 121-Hesabında 269.185.340,00 TL tutarında noksanlığa sebebiyet vermektedir.
Kamu İdaresince, bulgu konusu husus kabul edilmiş olup 2022 yılı içerisinde vadesinde tahsil edilemeyen kaçak geçiş bedelleri için gerekli muhasebe kayıtlarının yapılarak Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının oluşturulacağı belirtilmiştir.
Ancak, denetim görüşü verilen 2021 mali yılı bilançosunda 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında yer alan noksanlık mevcudiyetini korumaktadır.
Sonuç olarak, otoyol ve köprülerden geçiş ücretini ödemeden ihlalli şekilde geçiş yapan araçların geçiş ücretlerinden vadesinde tahsil edilemeyenlerin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında takip edilmesi gerekmektedir.