|
ÖZET: Yıl sonunda tahsil edilemeyen alacaklar için gecikme faizi tahakkuk ettirilmediği tespit edilmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince, ticari işlemlerde taraflar gecikme faiz oranını sözleşmelerinde belirleyebilir. Ancak, şirketin alacakları için bu faizlerin uygulanmadığı görülmüştür. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 1 Ocak 2024 itibarıyla mal ve hizmet tedarikinde geç ödemelere uygulanacak temerrüt faiz oranını %48 olarak belirlemiştir.
Şirketin, kamu kurumlarından olan alacakları için vade farkı faturası düzenleyemediği ve bu nedenle gecikme faizi tahakkuk ettirmediği ifade edilmiştir. İSKİ idaresine yapılan yazılı başvuruda, kamu kurumlarının ödemelerinin nakit durumuna göre yapılacağı belirtilmiştir. Ancak, şirketin kamu idaresinden alacaklarına faiz işletilemeyeceğine dair herhangi bir mevzuat hükmü sunulmamıştır. Sonuç olarak, şirketin vadesinde tahsil edemediği alacaklar için gecikme faizi tahakkuk ettirilmemesi, şirketin menfaatlerine aykırıdır. Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde, temerrüde düşen alacaklar için sözleşme hükümleri doğrultusunda gecikme faiz oranının belirlenmesi ve bu faizlerin muhasebe kayıtlarında izlenmesi gerekmektedir. |
BULGU: Vadesinde Tahsil Edilemeyen Alacaklar İçin Yıl Sonunda Faiz Tahakkuk Ettirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin süresi içinde tahsil edilemeyen ticari alacaklarına gecikme faizi tahakkuk ettirilmediği görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Ticari İşlerde Faiz” başlıklı 8’inci maddesi uyarınca ticari işlerde sözleşmenin tarafları, gecikme faizi alınmasını ve uygulanacak faiz oranını sözleşmede serbestçe belirleyebilirler.
Aynı Kanun’un 1530’uncu maddesinde; “(2) Ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde, alacaklı, kanundan veya sözleşmeden doğan tedarik borcunu yerine getirmiş olmasına rağmen, borçlu, gecikmeden sorumlu tutulamayacağı hâller hariç, sözleşmede öngörülmüş bulunan tarihte veya belirtilen ödeme süresinde borcunu ödemezse, ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer….(7) Bu madde hükümleri uyarınca alacaklıya yapılan geç ödemelere ilişkin temerrüt faiz oranının sözleşmede öngörülmediği veya ilgili hükümlerin geçersiz olduğu hâllerde uygulanacak faiz oranını ve alacağın tahsili masrafları için talep edilebilecek asgari giderim tutarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası her yıl ocak ayında ilan eder.” denilmektedir
Yukarıdaki hükme istinaden; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca 01.01.2024 tarihinden itibaren mal ve hizmet tedarikinde alacaklıya yapılan geç ödemelerde uygulanacak yıllık temerrüt faiz oranı %48, alacağın tahsili masrafları için talep edilebilecek asgari giderim tutarı ise 1.310,00.-TL olarak belirlenmiştir.
Diğer yandan; tekdüzen muhasebe sistemi tahakkuk esasına dayanmaktadır ve tahakkuk esaslı muhasebe sistemi uygulamasında mali işlem ve olayların ortaya çıktıklarında kaydedilmesi gerekmektedir. Sözleşme hükümlerinin zamanında yerine getirilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan ve Şirket açısından sözleşmeye bağlı bir alacak haline gelen gecikme faizi tutarlarının asıl alacak gibi nakit akışına bağlı olmaksızın muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, şirketin aşağıdaki tabloda gösterilen kurumlardan olan alacaklarının süresinde tahsil edilememesine rağmen söz konusu alacaklar için yıl sonunda gecikme faizi tahakkuk ettirilmediği tespit edilmiştir.
Tablo 2: Faiz Tahakkuk Ettirilmeyen Şirket Alacaklarına İlişkin Bilgiler
| Borçlu | Vadesi Geçmiş Alacak Toplamı |
| İETT | 973.743.103,00 |
| İBB | 67.816.187,00 |
| Sancaktepe Belediyesi | 13.589.779,00 |
| İSTAÇ | 7.749.543,00 |
| İGDAŞ | 5.144.255,60 |
| İSKİ | 3.469.738,14 |
| Metro İstanbul AŞ | 110.400,00 |
Esenyurt Belediyesi|28.676,00
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine Şirket tarafından, vadesinde tahsil edilemeyen ve kamu kurumlarından olan alacakların 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereği haczedilemeyeceği, bu nedenle Şirketin kamu kurumlarından olan alacaklarına vade farkı faturası düzenleyemediği, İSKİ idaresine, şirketin hakediş alacaklarının vadesinde ödenmesi konusunda yazılan yazıya cevaben hakediş borçlarının 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 34’üncü maddesinde yer alan “Kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir” hükmüne istinaden nakit durumuna göre sırası ile ödeneceğinin belirtildiği, kamu kurumları haricinde yapılan işlemlerde vadesinde ödenmeyen alacaklar için vade farkı faturası düzenleneceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Şirket cevabında kamu idaresinden olan alacaklara faiz işletilemeyeceğine dair herhangi bir mevzuat hükmü dayanak gösterilmemektedir. Şirketin vadesinde tahsil edemediği alacaklarına faiz işletilmemesi şirket menfaatlerine uygun düşmemektedir. Bu itibarla, Türk Ticaret Kanunu esaslarına göre, kâr amacı güderek faaliyet göstermekte olan Şirket’in temerrüde düşmüş alacakları için sözleşme hükümleri temelinde gecikme faiz oranının belirlenmesi ve hesaplanan faiz tutarlarının da tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereği olarak muhasebe kayıtlarında izlenmesi gerekmektedir.