Vadesinde Tahsil Edilemeyen Gelirler İçin Mevzuatta Öngörülen Cebren Tahsil Prosedürlerinin Tamamlanmaması (Sayıştay)

BULGU: Vadesinde Tahsil Edilemeyen Gelirler İçin Mevzuatta Öngörülen Cebren Tahsil Prosedürlerinin Tamamlanmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Kamu İdaresi tarafından belediye gelirlerinin tahsili için mevzuatta öngörülen cebren tahsil prosedürlerinin tamamlanmadığı görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin (e) bendinde; ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Usul hükümleri” başlıklı 98’inci maddesinde; Bu Kanun’da aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun’a göre alınacak vergi, harç ve katılma payları hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve bunların ek ve tadilleri hükümleri uygulanır denilmektedir.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde; belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer’i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un 37’nci maddesinde; amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca (Kanun’da: Maliye Vekâleti) belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği, 55’inci maddesinin birinci fıkrasında; amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, yedi gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir “ödeme emri” ile tebliğ olunacağı, ödeme emrinde borcun asıl ve ferilerinin mahiyet ve miktarlarının, nereye ödeneceği, müddetinde ödemediği veya mal bildiriminde bulunmadığı takdirde borcun cebren tahsil ve borçlunun mal bildiriminde bulununcaya kadar üç ayı geçmemek üzere hapis ile tazyik olunacağı, gerçeğe aykırı bildirimde bulunduğu takdirde hapis ile cezalandırılacağının kayıtlı bulunacağı, 54’ncü maddesinde; ödeme müddeti içinde ödenmeyen alacağın, amme borçlusundan borcuna yetecek miktardaki malının haczedilerek tahsil edileceği, 60’ıncı maddesinde; kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlunun, 15 günlük müddet içinde borcunu ödemediği ve mal bildiriminde de bulunmadığı takdirde mal bildiriminde bulununcaya kadar bir defaya mahsus olmak ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik olunacağı, 111’inci maddesinde; mal bildirimini gerçeğe aykırı surette yapanlarla, yaşayış tarzları mal bildirimine uymayanların üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı, 62’nci maddesinde; borçlunun, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen borçlu veya üçüncü şahıslar elindeki menkul malları ile gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarının tahsil dairesince haczedileceği, 64’üncü maddesinde; haciz muamelelerinin, tahsil dairelerince düzenlenen ve alacaklı amme idaresinin, mahalli en büyük memuru veya tevkil edeceği memur tarafından tasdik edilen haciz varakalarına dayanılarak yapılacağı, 84’üncü maddesinde; menkul malların tahsil dairelerince, haciz yapıldığı tarihin üçüncü gününden itibaren üç ay içinde satışa çıkarılacağı, 90’ıncı maddesinde; gayrimenkullerin, satış komisyonlarınca fiziki veya elektronik ortamda açık artırma ile satılacağı, satış komisyonunun oluşumunun alacaklı amme idarelerince belirleneceği, komisyonun çalışma usul ve esaslarını belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yetkili olduğu hükümleri yer almaktadır.

İlgili Kanun maddelerine göre özetle; amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, yedi gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları için bir “ödeme emri” düzenlenerek tebliğ edilmesi, ödeme emri üzerine hala ödeme yapılmamış ise “haciz varakası” düzenlenerek haciz işlemlerine başlanması ve bu kapsamda malvarlığı araştırması yapılması, yapılan malvarlığı araştırmaları sonucunda adına araç ve/veya taşınmaz varlık tespit edilen yükümlüler hakkında Kanun’un 84 ve 90’ıncı maddeleri uyarınca satış işlemlerinin başlatılması zorunludur.

Yapılan incelemede Kamu İdaresinin, amme alacağını ödemeyen mükelleflere ödeme emri tebliğ ettiği, ödeme emri üzerine hala ödeme yapmayanlar hakkında haciz varakası düzenlenerek haciz işlemlerine başlandığı ancak satış işlemlerinin uygulanmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca Belediye Mali Hizmetler Müdürlüğü’nün Ödeme Emri ve Takip İşlemleri İş Akış Şemasında haczedilen varlıkların satışına ilişkin herhangi bir işlemin yer almadığı görülmüştür.

Kamu İdaresi cevabında, belediyenin vergi ve benzeri gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun çerçevesinde tahsil edildiği, vadesi geçen borçlar için mükelleflere ödeme emri gönderildiği ve taşınır-taşınmaz malların haczi yoluyla tahsilat yapıldığı, amme alacağının zamanında tahsili için azami gayret gösterildiği ve zamanaşımına uğramaması için cebri icra yollarına başvurulduğu, ayrıca Mali Hizmetler Müdürlüğü yönetmeliğinde yapılacak mevzuat güncellemesi ile satış usulünün de uygulamaya konulacağı ifade edilmiştir.

Kamu idaresi her ne kadar bulgu konusu hususlara iştirak edip taşınır ve taşınmaz malların haczi yoluyla tahsilat yapıldığını beyan etmiş olsa da yapılan denetimlerde söz konusu hacizli malların paraya çevrilmediği tespit edilmiştir.

Vadesi geçen belediye gelirlerinin tahsil edilebilmesi için satış dahil mevzuatta öngörülen cebren tahsil prosedürlerinin uygulanması gerekmektedir.