| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, otoyol ve köprülerden geçiş ücretini ödemeden ihlalli geçiş yapan araçların 207.174.467,00 TL tutarındaki vadesinde tahsil edilemeyen geçiş bedellerinin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında izlenmediği tespit edilmiştir. Kamu İdaresi bu durumu kabul etmiş, ancak 2022 mali yılı bilançosunda belirtilen noksanlık devam etmektedir. Düzeltici işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir. |
BULGU: Vadesinde Tahsil Edilemeyen İhlalli Geçiş Bedellerinin Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında İzlenmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlük işletimindeki otoyol ve köprülerden 2022 yılında geçiş ücretini ödemeden ihlalli şekilde geçiş yapan araçların geçiş ücretlerinden vadesinde tahsil edilemeyenlerin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında takip edilmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY)’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 54’üncü maddesine göre, Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı; mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, diğer gelirler ve sermaye gelirlerinden ortaya çıkan alacaklardan takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinlerin izlenmesi için kullanılmaktadır.
MYMY’nin “Hesabın işleyişi” başlıklı 56’ncı maddesine göre, takibe alınan alacaklar 121-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı, 122-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı, 127-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabı veya 222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilmelidir.
2022 yılı içerisinde 31.572.790 adet Otomatik Geçiş Sistemli (OGS) geçişten 274.512.649,00 TL; 486.077.975 adet Hızlı Geçiş Sistemli (HGS) geçişten 4.231.610.239,00 TL olmak üzere toplam 4.506.122.888,00 TL gelir elde edilmiş ve bu gelirin 4.142.057.942,00 TL’si tahsil edilmiştir.
2022 yılı içerisinde HGS ve OGS’den toplam 26.737.333 adet ihlalli geçiş gerçekleşmiştir. İhlalli geçişler; plakası tespit edilebilen araçların geçişleri, plakası tespit edilemeyen araçların geçişleri ve yabancı plakalı araçların geçişlerinin toplamından meydana gelmektedir.
2022 yılında Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araçlara ilişkin özet bilgiler aşağıdaki tablolarda yer almaktadır;
Tablo 5: 2022 Yılı OGS Otoyol ve Köprülerden İhlalli Geçiş Özet Bilgileri
| Adet | Tutar (TL) | |
| Geçiş Sayıları ve Elde Edilen Toplam Gelir | 31.572.790 | 274.512.649,00 |
| Kaçak Geçişler (İdari Para Cezası Dâhil) | 2.747.533 | 113.825.656,00 |
| Vergi Daireleri Tarafından Gelir Kaydedilmesi* Gereken Kaçak Geçiş Tutarı | 81.175.320,00 | |
| KGM Tarafından Gelir Kaydedilmesi Gereken Kaçak Geçiş Tutarı (A) | 20.293.830,00 | |
| Toplam Tahsilat | 251.747.518,00 | |
| (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri H gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının tak yapılmaktadır. | akkında Kanun’un 30’uncu maddesi ibi ve tahsili vergi dairelerince | akkında Kanun’un 30’uncu maddesi ibi ve tahsili vergi dairelerince |
Tablo 6: 2022 Yılı HGS Otoyol ve Köprülerden İhlalli Geçiş Özet Bilgileri
| Adet | Tutar (TL) | |
| Geçiş Sayıları ve Elde Edilen Toplam Gelir | 486.077.975 | 4.231.610.239,00 |
| Kaçak Geçişler (İdari Para Cezası Dâhil) | 23.989.800 | 1.706.499.073,00 |
| Vergi Daireleri Tarafından Gelir Kaydedilmesi* Gereken Kaçak Geçiş Tutarı | 747.522.547,00 | |
| KGM Tarafından Gelir Kaydedilmesi Gereken Kaçak Geçiş Tutarı (B) | 186.880.637,00 | |
| Toplam Tahsilat | 3.890.310.424,00 | |
| (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. | (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. | (*) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesi gereğince kaçak geçişlerle ilgili idari para cezalarının takibi ve tahsili vergi dairelerince yapılmaktadır. |
Yukarıda yer alan tablolarda da görüleceği üzere, vergi daireleri tarafından gelir kaydedilmesi gereken kaçak geçiş tutarları hariç olmak üzere, (A+B) toplam 207.174.467,00 TL tutarında kaçak geçiş bedelinin İdare tarafından takip edilip gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, 2022 yılına ait toplam 207.174.467,00 TL tutarında kaçak geçiş bedelinin vadesinde tahsil edilemediği, söz konusu bedellerin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında takip edilmesi gerekirken takip edilmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, İdarece vadesinde tahsil edilemeyen kaçak geçiş bedellerinin 121- Gelirlerden Takip Alacaklar Hesabında izlenmemesi, 121-Hesabında 207.174.467,00 TL tutarında noksanlığa sebebiyet vermektedir.
Kamu İdaresince, bulgu konusu husus kabul edilmiş olup 2023 yılı içerisinde vadesinde tahsil edilemeyen 207.174.467,00 TL kaçak geçiş bedeli için gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığı belirtilmiştir.
Ancak, denetim görüşü verilen 2022 mali yılı bilançosunda 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında yer alan noksanlık mevcudiyetini korumaktadır.
Bahsi geçen husus, Karayolları Genel Müdürlüğü 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda yer almaktadır. Kamu İdaresi tarafından söz konusu hususa ilişkin düzeltici işlem tesis edileceği ifade edilmesine rağmen, uygulamanın 2022 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Sonuç olarak, otoyol ve köprülerden geçiş ücretini ödemeden ihlalli şekilde geçiş yapan araçların geçiş ücretlerinden vadesinde tahsil edilemeyenlerin 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında takip edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.