|
ÖZET: Vadesinde tahsil edilemeyen alacaklar için yıl sonunda gecikme faizi tahakkuk ettirilmediği tespit edilmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 8. maddesi, ticari işlerde tarafların gecikme faizini belirleme özgürlüğüne sahip olduğunu belirtmektedir. Eğer taraflar bu oranı belirlememişse, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 2. maddesi gereği, temerrüde düşen borçlu, yasal faiz oranı üzerinden temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Ayrıca, Merkez Bankası’nın belirlediği faiz oranı, yasal orandan yüksekse, bu oran üzerinden gecikme faizi hesaplanmalıdır.
Muhasebe sisteminde, tahakkuk esasına dayalı olarak işlemler kaydedilmelidir. 26.12.1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, temerrüt faizi gelirlerinin 649-Faaliyetlerle İlgili Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabında yer alması gerektiğini ifade etmektedir. Ancak, 120-Alıcılar Hesabında yalnızca asıl alacakların kaydedildiği ve gecikme faizinin tahakkuk ettirilmediği anlaşılmıştır. Bu durum, sözleşme hükümlerinin zamanında yerine getirilmemesi nedeniyle oluşan gecikme faizlerinin de muhasebe kayıtlarına alınması gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak, temerrüde düşmüş alacaklar için gecikme faiz oranlarının belirlenmesi ve hesaplanan tutarların muhasebe sistemine dahil edilmesi, 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda vurgulanan önemli bir husustur. |
BULGU: Vadesinde Tahsil Edilmeyen Alacaklar İçin Yılsonunda Faiz Tahakkuk Ettirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin 120-Alıcılar Hesabında kayıtlı bulunan alacaklardan tahsilatı süresi içinde yapılamayanlara gecikme faizi tahakkuk ettirilmediği, sadece asıl alacağın kayıtlarda bulunduğu görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Ticari işlerde faiz” başlıklı 8’inci maddesine göre, ticari işlerde sözleşmenin tarafları, gecikme faizi alınmasını ve uygulanacak faiz oranını sözleşmede serbestçe belirleyebilirler. Taraflar, sözleşmede temerrüt faizi oranını belirlememişlerse, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 2’nci maddesinin ilk fıkrasına göre; temerrüde düşen borçlu, geçmiş günler için 1’inci maddede belirlenen kanuni faiz orana göre temerrüt faizi ödemeye mecburdur. Bununla birlikte, 3095 sayılı Kanun, bazı şartlarda daha yüksek orandan temerrüt faizi talep edilebilmesine imkân tanımaktadır. Mezkûr Kanun’un 2’nci maddesine göre, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, 1’inci maddeyle belirlenen orandan fazla ise, bu oran üzerinden gecikme faizin hesaplanması gerekmektedir.
Hesaplanan gecikme faiz tutarlarının tahakkuk ettirilerek muhasebe sistemine kaydedilmesi gerekmektedir. 26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan (1) Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin “Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve Hesap Planı Açıklamaları” başlıklı (c) kısmında, işletmelerin faaliyet alanı kapsamındaki işlerden kaynaklanan temerrüt faizi gelirlerinin 649-Faaliyetlerle İlgili Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabında kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Karşılık hesap olarak da, asıl alacağın takip edildiği 120-Alıcılar Hesabının borçlandırılması gerekmektedir. 120- Alıcılar Hesabında, sadece asıl alacağın kayıtlarda bulunduğu, alacaklardan tahsilatı süresi içinde yapılamayanlara ilişkin gecikme faizinin tahakkuk ettirilmediği anlaşılmıştır.
Tekdüzen muhasebe sistemi tahakkuk esasına dayanmaktadır. Tahakkuk esasında işlemler ve olaylar, nakit akımlarının ne zaman olduğuna bakılmaksızın, ortaya çıktıklarında kaydedilmesi gerekmektedir. Sözleşme hükümlerinin zamanında yerine getirilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan ve Şirket açısından sözleşmeye bağlı bir alacak haline gelen gecikme faizi tutarlarının asıl alacak gibi nakit akışına bağlı olmaksızın muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
Söz konusu bulgu 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporunda yer almakla birlikte yılı denetimlerde haliyle devam etmektedir.
Temerrüde düşmüş alacaklar için sözleşme hükümleri temelinde gecikme faiz oranının belirlenmesi ve hesaplanan temerrüt faiz tutarlarının da tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereği olarak muhasebe kayıtlarına aktarılması gerekmektedir.