|
ÖZET: Belediyenin varlıklarına ilişkin amortisman ayırma işlemlerinde önemli hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bazı varlıklar için hiç amortisman ve tükenme payı ayrılmadığı, bazıları için ise varlık değerinin üzerinde amortisman ayrıldığı gözlemlenmiştir. Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Genel Tebliği, kamu idarelerinin duran varlıkları için amortisman ve tükenme payı ayırma usul ve esaslarını belirlemektedir. Bu tebliğe göre, amortisman, varlığın maliyet bedeli kadar olmalı ve her yıl belirlenen oranlarda eşit olarak ayrılmalıdır.
Denetim bulguları, varlık hesapları ile amortisman hesapları arasında tutarsızlıklar olduğunu ortaya koymaktadır. Örneğin, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, diğerlerinde ise kaydedilen değerlerin üzerinde amortisman uygulandığı tespit edilmiştir. Bu durum, 2024 yılı bilançosunda 257 Birikmiş amortismanlar hesabında hatalara yol açmıştır. Belediyenin, bu hataları düzeltmek için gerekli adımları atacağı belirtilmiştir. Sonuç olarak, belediyenin mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme paylarının, ilgili tebliğ hükümlerine uygun olarak ayrılması büyük önem taşımaktadır. Bu süreç, mali raporlamaların doğruluğunu sağlamak ve kamu kaynaklarının etkin yönetimini desteklemek adına kritik bir adımdır. |
BULGU: Varlıklara İlişkin Amortisman Ayırma İşlemlerinde Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin bazı varlıkları için hiç amortisman ve tükenme payı ayrılmadığı, bazıları için de varlık tutarından fazla amortisman ve tükenme payı ayrıldığı görülmüştür.
Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları belirlenmiştir.
Belirtilen Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi tutulan varlıkların değeri” başlıklı 4’üncü maddesinde, duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olduğu, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamından oluştuğu açıklanmıştır.
Aynı Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde de, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Genel Tebliğ Eki-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı izah edilmiştir.
Anılan Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payının muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesinde ise, ayrılan amortisman ve tükenme paylarının 630 Giderler hesabına borç, ilgisine göre 257 Birikmiş amortismanlar hesabı, 268 Birikmiş amortismanlar hesabı, 278 Birikmiş tükenme payları hesabı veya 299 Birikmiş amortismanlar hesabına alacak kaydedileceği belirtildikten sonra, Genel Tebliğ’in “Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde, amortismana tabi her bir varlığın Duran Varlıklar Amortisman Defterine kayıt usulleri detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Kamu idaresinin mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme payı süre ve oranları ise, Genel Tebliğ’e ekli Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde gösterilmiştir.
Sözü edilen Genel Tebliğ hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, bir varlığın amortismanının ancak varlığın maliyet bedeli kadar olabileceği anlaşılmaktadır. Öte yandan amortismana tabi varlıklar için, varlığın maliyet bedeline ulaşıncaya kadar her yıl amortisman ve tükenme payının ayrılması gerekir.
Oysa, Belediyenin varlık hesapları ile amortisman ve tükenme payları hesapları çapraz incelendiğinde, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar içinse varlığın kayıtlı değerinin üzerinde amortisman ayrıldığı anlaşılmıştır.
Varlık değeri ile amortisman ve tükenme payı tutarsızlıkları bulunan varlıklara ilişkin genel tablo aşağıdadır.
Tablo : Varlıklar ile Amortismanlarının Uyumsuzlukları Tablosu
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler |
Hesap Ad | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 251.xx.01.00. | Boru Hatları | 0,00 | 156.250,00 | -156.250,00 |
| 251.xx.08.00. | Sulama Kanalları | 2.813,46 | 0,00 | 2.813,46 |
| 251.xx.09.01. | Su Kuyuları | 885,00 | 0,00 | 885,00 |
| 251.xx.20.02. | Parklar ve Yeşil Alanlar | 23.797,89 | 0,00 | 23.797,89 |
| 251.xx.20.03. | Mesire Yerleri | 9.440,00 | 0,00 | 9.440,00 |
| 251.xx.20.08. | Umuma Ait Binalar |
8.762,86 | 0,00 | 8.762,86 |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 437,43 | 25.000,00 | -24.562,57 |
| 252.xx.xx.12.02 | Atölyeler | 0,00 | 4.000,00 | -4.000,00 |
| 253.02.01.. | Tarım ve Ormancılık Makineleri |
113.306,36 | 214.009,61 | -100.703,25 |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri | 4.000,00 | 13.447,40 | -9.447,40 |
| 253.02.04.. | İş Makineleri ve Aletleri | 1.614.427,31 | 2.253.541,65 | -639.114,34 |
| 253.02.05.. | Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler ile Aletleri |
34.596,99 | 69.742,91 | -35.145,92 |
| 253.03.02.. | Beslenme, Gıda ve Mutfak Cihaz ve Aletleri |
0,00 | 22.080,09 | -22.080,09 |
| 254.01.01.. | Otomobiller | 1.083.442,33 | 1.703.871,38 | -620.429,05 |
| 254.01.04.. | Arazi Taşıtları | 47.000,00 | 0,00 | 47.000,00 |
| 254.01.05.. | Özel Amaçlı Taşıtlar |
6.466.745,38 | 8.378.145,99 | -1.911.400,61 |
| 255.02.03.. | Teksir ve Çoğaltma Makineleri |
0,00 | 7.097,98 | -7.097,98 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 0,00 | 9.440,00 | -9.440,00 |
| 255.09.03.. | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar |
0,00 | 4.425,00 | -4.425,00 |
| 255.10.03.. | Yangın Söndürme ve Tedbir Cihaz ve Araçları | 0,00 | 7.788,00 | -7.788,00 |
Bu itibarla, Kurum tarafından varlıklarından bazıları için hiç amortisman ve tükenme payı ayrılmaması veya varlık tutarından fazla ayrılması nedenleriyle 2024 yılı bilançosunda 257 Birikmiş amortismanlar (-) hesabında hataya neden olunmuştur.
Belediye cevabında; bulgu konusu maddi duran varlıklar ve amortismanlarına ilişkin kayıtların düzeltileceği ifade edilmiştir.
Belediye mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme paylarının Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği hükümlerine uygun olarak ayrılması sağlanmalıdır.