|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı ilçe belediyelerinin varlıklarına ilişkin amortisman ve tükenme payı ayırma işlemlerinde hatalar bulunduğunu ortaya koymaktadır. İncelemeler sonucunda, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazıları için ise varlık değerinin üzerinde amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Amortisman ve tükenme payları ile ilgili 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği, kamu idarelerinin duran varlıklarının hangi durumlarda amortisyona tabi tutulacağını ve bu süreçte izlenecek yöntemleri belirlemektedir.
Genel Tebliğ’in ilgili maddeleri, amortismanın yalnızca varlığın maliyet bedeli kadar olabileceğini ve her yıl belirli oranlarda ayrılması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, belediyenin varlık hesapları ile amortisman hesapları arasında tutarsızlıklar gözlemlenmiştir. Örneğin, bazı varlıkların amortismanları hiç ayrılmamışken, diğerlerinde ise aşırı ayrım yapılmıştır. Bu durum, 2024 yılı bilançosunda 257 Birikmiş amortismanlar hesabında hatalara yol açmıştır. Belediye yönetimi, denetim raporunda belirtilen hususların düzeltileceğini taahhüt etmiştir. Varlıkların amortisman ve tükenme paylarının, ilgili genel tebliğ hükümlerine uygun bir şekilde ayrılması gerektiği ifade edilmiştir. Bu süreç, mali raporlamaların doğruluğu açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Varlıklara İlişkin Amortisman Ayırma İşlemlerinde Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin bazı varlıkları için hiç amortisman ve tükenme payı ayrılmadığı, bazıları için de varlık tutarından fazla amortisman ve tükenme payı ayrıldığı görülmüştür.
Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları belirlenmiştir.
Belirtilen Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi tutulan varlıkların değeri” başlıklı 4’üncü maddesinde, duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olduğu, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamından oluştuğu açıklanmıştır.
Aynı Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde de, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Genel Tebliğ Eki-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı izah edilmiştir.
Anılan Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payının muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesinde ise, ayrılan amortisman ve tükenme paylarının 630 Giderler hesabına borç, ilgisine göre 257 Birikmiş amortismanlar hesabı, 268 Birikmiş amortismanlar hesabı, 278 Birikmiş tükenme payları hesabı veya 299 Birikmiş amortismanlar hesabına alacak kaydedileceği belirtildikten sonra, Genel Tebliğ’in “Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde, amortismana tabi her bir varlığın Duran Varlıklar Amortisman Defterine kayıt usulleri detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Kamu idaresinin mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme payı süre ve oranları ise, Genel Tebliğ’e ekli Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde gösterilmiştir.
Sözü edilen Genel Tebliğ hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, bir varlığın amortismanının ancak varlığın maliyet bedeli kadar olabileceği anlaşılmaktadır. Öte yandan amortismana tabi varlıklar için, varlığın maliyet bedeline ulaşıncaya kadar her yıl amortisman ve tükenme payının ayrılması gerekir.
Oysa, Belediyenin varlık hesapları ile amortisman ve tükenme payları hesapları çapraz incelendiğinde, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar içinse varlığın kayıtlı değerinin üzerinde amortisman ayrıldığı anlaşılmıştır.
Varlık değeri ile amortisman ve tükenme payı tutarsızlıkları bulunan varlıklara ilişkin genel tablo aşağıdadır.
Tablo 9: Varlıklar ile Amortismanlarının Uyumsuzlukları Tablosu
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesap Ad | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 251.xx.09.01. | Su Kuyuları | 5.652,61 | 0,00 | 5.652,61 |
| 252.xx.xx.01.99 | Diğer | 0,00 | 29.146,11 | -29.146,11 |
| 252.xx.xx.07.99 | Diğer Binalar | 320.000,00 | 0,00 | 320.000,00 |
| 252.xx.xx.10.01 | Hangarlar, Antrepolar, Silolar ve Depolar | 256.000,00 | 0,00 | 256.000,00 |
| 253.02.04.. | İş Makineleri ve Aletleri | 373.515,19 | 391.579,49 | -18.064,30 |
| 253.02.10.. | Matbaacılıkta Kullanılan Makine ve Aletler |
130,00 | 166,00 | -36,00 |
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri |
0,00 | 17,50 | -17,50 |
| 253.03.05.. | Tıbbi ve Biyolojik Amaçlı Kullanılan Cihazlar ve Aletler |
0,00 | 10,00 | -10,00 |
| 253.03.08.. | Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler |
1.272,00 | 0,00 | 1.272,00 |
| 255.01.01.. | Döşeme Demirbaşlan |
2.360,00 | 0,00 | 2.360,00 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşlan |
1.807,26 | 1.827,15 | -19,89 |
| 255.01.03.. | Koruyucu Giysi ve Malzemeler | 0,00 | 62,50 | -62,50 |
| 255.01.05.. | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar |
125,00 | 0,00 | 125,00 |
| 255.02.04.. | Haberleşme Cihazları | 2.600,00 | 0,00 | 2.600,00 |
| 255.02.05.. | Ses, Görüntü ve Sunum Cihazları |
10.510,31 | 0,00 | 10.510,31 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 12.882,60 | 0,00 | 12.882,60 |
| 255.03.02.. | Misafirhane, Konaklama ve Barınma Amaçlı Mobilyalar | 755,00 | 2.782,50 | -2.027,50 |
| 255.03.05.. | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler |
220,00 | 0,00 | 220,00 |
| 255.10.03.. | Yangın Söndürme ve Tedbir Cihaz ve Araçları | 125,00 | 0,00 | 125,00 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları |
75,00 | 0,00 | 75,00 |
Bu itibarla, Kurum tarafından varlıklarından bazıları için hiç amortisman ve tükenme payı ayrılmaması veya varlık tutarından fazla ayrılması nedenleriyle 2024 yılı bilançosunda 257 Birikmiş amortismanlar (-) hesabında hataya neden olunmuştur.
Belediye cevabında; bulguda yer alan hususların düzeltileceği ifade edilmektedir.
Belediye mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme paylarının Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği hükümlerine uygun olarak ayrılması sağlanmalıdır.