Vasıta Kiralama Hizmet Alım İşinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Vasıta Kiralama Hizmet Alım İşinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

01.01.2022-31.12.2023 tarihleri arası için yapılmış olan “Batman İl Özel İdaresi Binek Otomobil, Kamyonet (Pikap), Şoförlü Yarım Otobüs ve Minibüs Kiralama Hizmeti” alım ihalesinde birden fazla hususta mevzuata mugayir vaziyetler olduğu görülmüştür.
İhale Tarihinde Muteber Olmayan Yetki Belgeleri Sunan Firmanın İhale Dışı Bırakılmamış Olması
İşe ait idari şartnamede, bazı salahiyet belgelerinin istekliler tarafından teklif zarfında sunulması icap ettiği belirtilmiş, iktisadi bakımdan en avantajlı teklif sahibi yüklenici firma tarafından teklif zarfında sunulan bu belgelerden bazılarının ise ihale tarihinde mer’i olmadığı ve bu vaziyete rağmen mevzubahis firmanın ihale dışı bırakılmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhale ve ön yeterlik dokümanının içeriği ve idari şartnamede yer alması zorunlu hususlar” başlıklı 27’nci maddesinde; isteklilerde aranılan şartlar, belgeler ve yeterlik kıstaslarının idari şartnamede belirtilmesinin zaruri olduğu, yine mezkûr Kanun’un “Tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 37’nci maddesinde ise; bu safhada, isteklilerin ihale mevzu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen kifayet kıstaslarına ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığının inceleneceği, uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan tekliflerin değerlendirme dışı bırakılacağı ifade edilmiştir.
İşe ait idari şartnamenin 7.1’inci maddesinin (h) bendinde ise; “İstekliler, otomobiller için A1 yetki belgesi, minibüsler için D2 yetki belgesi ve Pick-Uplar için K1 yetki belgelerini ihale zarfı içinde belgelemek zorundadırlar.” ifadesi yer almaktadır. 13.12.2021 tarihinde ihale edilen hizmet alımı işinde, yüklenici firma tarafından teklif zarfında sunulmuş olan A1 salahiyet belgesi 28.12.2020 tarihine kadar, K1 salahiyet belgesi ise 25.11.2020 tarihine kadar muteber olup ihale tarihi itibarıyla mer’i değildir. Süresi bitmiş olan yetki vesaiki sunan firmanın teklifinin değerlendirme dışı bırakılması lazım gelirken, firmanın teklifinin idari şartnameye uygun bulunması ve bu firma ile sözleşme imzalanmış olması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; istekli (yüklenici) firmaya ait güncel A1 ve K1 salahiyet belgelerinin ihale dosyasına sehven konulmamış olduğu, sorgulama yapıldığında ihale tarihinden önce tüm belgelerin tam-eksiksiz olduğunun görüldüğü ve eksik görülen evrakların ise tam-eksiksiz halde ihale dosyasına eklendiği belirtilmiştir. Her ne kadar İdare tarafından mevzubahis belgelerin güncel (ihale tarihinde muteber) hallerinin ihale doyasına sehven konulmadığı ve ihale evvelinde icap eden sorgulamaların yapıldığı ifade edilmiş olsa da, istekli (yüklenici) firma tarafından teklif zarfında ihale tarihinde muteber olmayan A1 ve K1 salahiyet belgeleri sunulduğundan, bu belgelerin İdarede mevcut olmayan güncel (ihale tarihinde muteber) hallerinin, ihale dosyasına sehven konulmamış olması mümkün değildir. İstekli (yüklenici) firma tarafından teklif zarfında sunulan A1 ve K1 salahiyet belgelerinin ihale tarihinde muteber olmadığı hususu, tekliflerin değerlendirilmesi safhasında ihale komisyonu tarafından fark edilememiş ve yerinde yapılan Sayıştay denetimi esnasında bu vaziyetin tespiti üzerine, bu belgelerin ihale tarihi itibarıyla muteber olan halleri istekli (yüklenici) firmadan temin edilerek ihale dosyasına eklenmiştir ki, bu belgelerin sonradan ihale dosyasına eklenmiş olması, mevzuata aykırı hali ortadan kaldırmamakta ve istekli (yüklenici) firmanın ihale dışı bırakılması gerektiği vaziyetini değiştirmemektedir. İstekli firmalar tarafından teklif zarfında sunulan vesaikin idari şartnameye uygunluğu hususunda, ihale komisyonu tarafından azami ihtimam gösterilmelidir.
Hizmet alım ihalelerinde, idari şartnamede yer alan şartları karşılamayan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerekmektedir.
Bazı Vasıtaların Yakıt Dahil Olacak Şekilde Kiralanması
Yakıt dahil vasıta kiralanması mevzuat tarafından yasaklanmış olmasına rağmen, ihale kapsamında edinilen 4 adet minibüsün yakıt dahil olarak kiralandığı görülmüştür.
Taşıt Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller uyarınca amme idareleri tarafından kiralanan bazı vasıtaların “yakıt hariç” olarak temin edilmesi gerekmektedir.
17.03.2006 tarih ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Esas ve Usuller, 237 sayılı Kanuna tabi olan kurumları ve taşıtları kapsar.” denilmekte,
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” başlıklı 1 ve 2’nci maddelerinde ise;
“Madde 1 – a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,
… bu Kanun hükümlerine tabidir.
Madde 2 – Traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları ve zırhlı ambulanslar ile münhasıran askeri maksatlar için kullanılan ve ordunun silah ve teçhizatından madut bulunan taşıtlar bu kanun hükümlerine tabi değildir.” hükümleri yer almaktadır.
Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Genel esaslar” başlık 6’ncı maddesinde; “(1) Temel amaç çerçevesinde hizmet alımı suretiyle taşıt edinilebilmesinin genel esasları şunlardır:
ç) (Değişik: 15/9/2014 – 2014/6814 md. 1) Taşıtlar, yakıt hariç, şoförlü veya şoförsüz olarak edinilebilecektir.
.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; il özel idarelerinin 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamında olan idareler arasında sayıldığı, traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları ve zırhlı ambulanslar ile askeri maksatla kullanılan vasıtalar haricinde kalan tüm vasıtaların 237 sayılı Kanun kapsamında yer alan vasıtalardan sayıldığı anlaşılmaktadır. Buna binaen, İl Özel İdaresi, traktör, arasöz, motorla işleyen ziraat ve inşaat makineleri gibi vasıtalar haricinde kalan bütün vasıtalarını yakıt hariç olarak temin etmelidir.
Yapılan inceleme neticesinde; 237 sayılı Taşıt Kanunu ve Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller kapsamına giren dört adet minibüsün yakıt dahil olarak kiralandığı tespit edilmiş olup bu vaziyet mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin 9’uncu maddesinde; “Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmeti Yönetmeliği” uyarınca yapılan servis kiralamalarının bu Esas ve Usullere tabi olmadığı ifade edildiğinden, 4 adet minibüsün (yarım otobüsün) personel servisi olarak yakıt dahil kiralandığı belirtilmiştir. Her ne kadar İdare tarafından 4 adet yakıt dahil minibüsün (yarım otobüsün), personel servisi olarak kullanılacağı için yakıt dahil olarak kiralandığı belirtilmiş olsa da; yakıt dahil kiralanan minibüsler (yarım otobüsler), Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmeti Yönetmeliği uyarınca kiralanan servisler olmayıp vasıta kiralama ihalesi içinde diğer vasıtalarla birlikte kiralanmış ve mezkûr Yönetmeliğin 5’inci maddesine göre kiralama yoluyla personel servis hizmeti ihdas ve işletebilmesi için, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına alınması lazım gelen izin alınmamıştır. Alınması icap eden izin ilgili Bakanlıktan alınmadığından ve personel servisi kiralaması şeklinde ihaleye çıkılmayıp binek otomobil, pick-up gibi başka vasıtaların da kiralanacağı tek bir ihale kapsamında kiralandığından mütevellit mevzubahis minibüslerin (yarım otobüslerin), ilgili Yönetmelik uyarınca kiralanan personel servisleri olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı ve yakıt dahil olarak kiralanmasının ise ilgili Esas ve Usullere aykırı olduğu sarihtir. Yakıt dahil olacak şekilde personel servisi kiralanabilmesi için, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından izin alınmalı ve bu izne binaen mezkûr Yönetmelik hükümlerine göre ayrı bir ihaleye çıkılmalıdır.
Amme idarelerindeki vasıta giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların iktisadi bir surette kullanılabilmesi için vasıta kiralamalarının yakıt dahil olarak yapılmaması gerekmektedir.
İhale Kapsamında Yabancı Menşeli Vasıta Kiralanması
Yabancı menşeli vasıta edinilmesi mevzuat tarafından yasaklanmış olmasına rağmen, ihale kapsamında 8 adet yabancı menşeli binek vasıta temin edildiği görülmüştür.
İdarenin de kapsamında yer aldığı 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 10’uncu maddesinin 5’inci fıkrasında; bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer mahiyetlerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanının (Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi öncesi “Bakanlar Kurulunun”) salahiyetli olduğu hükme bağlanmıştır.
Bu hükme istinaden 02.06.2014 tarihinde çıkarılan 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinimi başlıklı 2’nci maddesinde; hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların menşei ve silindir hacimleri hakkında 1’inci madde hükümlerinin uygulanacağı, mezkûr Karar’ın 1’inci maddesinde ise; 05.01.1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu’na ekli (I) sayılı cetvelde ve son iki sırasında belirtilenler hariç olmak üzere (2) sayılı cetvelde yer alan makamlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar ve idarenin yurt dışı teşkilatları için yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilebileceği, bunların dışında hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilemeyeceği, birinci fıkra kapsamındaki makam ve hizmetler hariç olmak üzere, edinilecek binek veya station- wagon cinsi taşıtların silindir hacimlerinin 1.600 cc’yi geçemeyeceği, yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan vasıtaların yabancı menşeli sayılacağı, ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; il özel idarelerinin yalnızca 237 sayılı Kanun’un ekli (I) sayılı cetvelinde yer alan “il valiliği” makamı için yabancı menşeli binek veya station-wagon vasıta edinebileceği, bu makam haricinde kullanımlar için hibe dâhil her ne surette olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon nev’inde vasıta edinemeyeceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; mevzubahis vasıta kiralama hizmet alımı işinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan “Otomotiv Yerli Muhteva Oranları” listesinde yer almayan, yabancı menşeli olan ve valilik makamı kullanımında olmayan sekiz adet “ford focus” binek vasıta kiralandığı anlaşılmış olup bu vaziyet mevzuata aykırı bir hal teşkil etmektedir.
Kamu idaresi tarafından bulguya iştirak edilmiş olup bundan sonra, mevzubahis hususta daha dikkatli olunacağı ifade edilmiştir.
Hizmet alım suretiyle yapılacak olan vasıta kiralamalarında, mevzuata riayet edilerek yabancı menşeli binek vasıta edinilmemesi ve bu suretle de yerli imalata destek olunması gerekmektedir.