| ÖZET: İdare tarafından uluslararası ihaleye çıkılan bazı yapım işleri kapsamında düzenlenen hakedişlerde Vergi, Resim, Harç İstisna Belgesine (VRHİB) dayanarak uygulanan damga vergisi istisnasında, belge üzerinde belirtilen “yapılacak faaliyetin” toplam değerini aşan tutarlara damga vergisi istisnası uygulanması gerekirken kesilmesi gereken damga vergisinin tahsil edilmediği tespit edilmiştir. İdarece kabul edilen bu hususun bir sistemin kurulması ve belgenin istisna tuttuğu tutar aşıldıktan sonraki hakediş ödemelerinden damga vergisi kesintisi uygulanmak suretiyle yüklenicilerden gerekli kesintilerin yapılmasının sağlanması gerekmektedir. |
BULGU: Vergi Resim Harç İstisna Belgesinde Yer Alan Tutarlarının Aşılmasına Rağmen İstisna Uygulanmaya Devam Edilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdare tarafından uluslararası ihaleye çıkılan bazı yapım işleri kapsamında düzenlenen hakedişlerde Vergi, Resim, Harç İstisna Belgesine (VRHİB) dayanarak uygulanan damga vergisi istisnasında, belge üzerinde belirtilen “yapılacak faaliyetin” toplam değerini aşan tutarlara damga vergisi istisnası uygulanarak kesilmesi gereken damga vergisinin tahsil edilmediği tespit edilmiştir.
Uluslararası ihale kapsamında ihale edilen yapım işlerinin ihalesini kazanan yükleniciler Ticaret Bakanlığına başvurarak bazı vergi ve harçlardan istisna tutulma hakkı tanıyan VRHİB almakta; belgenin ibrazı üzerine belge konusu iş kapsamında düzenlenen hakedişlerden damga vergisi kesintisi yapılmamaktadır. Belgenin sağladığı bu hak, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ile Ticaret Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan uygulama tebliğlerinde ayrı ayrı belirtildiği üzere, belgenin hem süresi hem de tutarı ile sınırlıdır.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu Ek 2’nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesine bağlanan aşağıda sayılan diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemler nedeniyle, belgenin geçerlilik süresi içerisinde belgede yer alan tutarla sınırlı olmak kaydıyla, düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır”
a) Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan… uluslararası ihaleye çıkarılanların ihalesini kazanan veya yabancı para ile finanse edilenlerin yapımını üstlenen ana yüklenici firmaların. teslim hizmet ve faaliyetleri” denilmektedir.
Aynı maddenin 6’ncı fıkrasında ise; “Bu maddenin uygulanması bakımından; birinci ve ikinci fıkralarda yer alan döviz kazandırıcı faaliyetlere ilave olarak döviz kazandırıcı diğer faaliyetleri, belge kapsamında istisna uygulanacak işlem ve faaliyetlerin aşamaları ile diğer usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı ile Ekonomi Bakanlığı birlikte yetkilidir” hükmü yer almaktadır.
Bu çerçevede, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar hem Ticaret Bakanlığı hem de Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan Tebliğlerde ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu Tebliğlerde de benzer olarak;
Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesine bağlanan diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemlere ve bu işlemler nedeniyle düzenlenen kâğıtlara belgenin geçerlilik süresi içerisinde belgede yer alan tutarla sınırlı olmak kaydıyla, damga vergisi ve harç istisnası uygulanacağı ifade edilmektedir.
Konuya ilişkin mevzuat hükümleri bir arada değerlendirildiğinde; VRHİB bulunan yapım işleri kapsamında yapılan hakediş ödemelerinde damga vergisi istisnası uygulanırken belgenin üzerinde yazılı olan tutarın hiçbir şekilde aşılamayacağı anlaşılmaktadır.
Ancak, Genel Müdürlük ve Bölge Müdürlükleri tarafından ihale edilen ve VRHİB bulunan çoğu yapım işine ait hakediş ödemelerinde, özellikle fiyat farkı ödemeleri ve iş artışları dikkate alınmadığından, damga vergisinden istisna edilen matrahın belgenin üzerinde yazılı tutarı geçtiği tespit edilmiştir.
VRHİB üzerinde belirtilen “yapılacak faaliyetin” toplam değerini aşan tutarlardan damga vergisi kesintisi yapılmaması, kesilmesi gereken tutarların yüklenicilerden tahsil edilmediği sonucunu ortaya çıkartmaktadır.
Kamu İdaresince, bulgu konusu husus kabul edilmiş olup VRHİB’nin istisna tuttuğu tutar aşıldıktan sonraki hakkediş ödemelerinden damga vergisi kesintisi uygulanmak suretiyle yüklenicilerden gerekli kesintilerin yapılmasının sağlanması için hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; VRHİB bulunan yapım işi kapsamında yüklenicilere yapılan tüm ödemelerin kümülatif olarak takip edilmesinin, gerekli kontrollerin yapılabilmesi için bir sistemin kurulmasının ve belgenin istisna tuttuğu tutar aşıldıktan sonraki hakediş ödemelerinden damga vergisi kesintisi uygulanmak suretiyle yüklenicilerden gerekli kesintilerin yapılmasının sağlanması gerekmektedir.