|
ÖZET: Belediye şirketlerine yapılan hakediş ödemelerinde, vadesi geçmiş vergi ve sosyal güvenlik borcu sorgulaması yapılmasına rağmen gerekli kesintilerin yapılmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, idare, ortağı olduğu şirketlerden aldığı hizmetler için yaptığı ödemelerde borçlu durumdaki şirketlerden kesinti yapmaksızın doğrudan ödeme gerçekleştirmiştir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve diğer ilgili mevzuatlar, kamu idarelerinin bu tür ödemelerde borç durumunu kontrol etmesini zorunlu kılmaktadır.
Yapılan incelemelerde, belediyenin harcamalarını ödeme planı çerçevesinde gerçekleştirdiği ve nakit yönetimini sağladığı belirtilse de, mevzuat gereği vergi ve sosyal güvenlik prim borcu sorgulamalarında istisna tanınmamaktadır. Bu durum, belediyelerin ortağı olduğu şirketlere yapacakları hakediş ödemelerinde, vadesi geçmiş borç tespit edilmesi halinde gerekli kesintilerin yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Aksi takdirde, ilgili mevzuat gereği idari ve cezai işlemler uygulanabilecektir. Sonuç olarak, belediyelerin, ortağı oldukları şirketlere yapacakları hakediş ödemelerinde, vadesi geçmiş borç sorgulamalarını dikkate alarak, gerekli kesintileri yapmaları gerekmektedir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, ilgili kurumlar hakkında yasal işlemler başlatılabilir. |
BULGU: Vergi ve SGK Borcu Sorgulaması Sonucu Borçlu Olduğu Görülen Belediye Şirketlerinden Gerekli Kesintilerin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin, ortağı olduğu şirketlerden temin ettiği çeşitli hizmet alımlarına ilişkin yaptığı hakediş ödemelerinde vadesi geçmiş vergi ve sosyal güvenlik borcu sorgulaması yaptığı, ancak ilgili belgelerde sorumlu tutulması gereken borç görünmesine rağmen gerekli kesintiler yapılmadan doğrudan ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un “Amme alacağı ödenmeden yapılmayacak işlemler ile işlem yapanların sorumlulukları” başlıklı 22/A maddesinde, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na tabi kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin yapacağı her türlü ödemelerde, ilgilisinin vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi sorgulayacakları belirtilmiştir. Aynı maddenin devamında takibata salahiyetli tahsil dairesince, bu madde kapsamında getirilen zorunluluğa rağmen borcun olmadığına dair belgeyi aramaksızın ödeme yapanlara ve işlem tesis eden kurum ve kuruluşlara dört bin Türk lirası idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Tahsilat Genel Tebliği’nin (Seri:A Sıra No:1) “V. Amme Alacağı Ödenmeden Yapılmayacak İşlemler ile İşlem Yapanların Sorumlulukları” bölümünde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumların, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle 5.000 TL’nin üzerinde yapacakları ödemeler sırasında hak sahiplerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borçlarının bulunmadığına ilişkin vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge aranılması zorunluluğu getirilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90’ıncı maddesinde; “işverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir. (.) Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hakediş ödenmesi (…) hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır. (…)” hükümleri yer almaktadır.
29.09.2018 tarih ve 27012/2. Mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik’in “Hakedişten kesinti ve mahsup” başlıklı 6’ncı maddesinde; idarece işverenlerin hakedişlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödeneceği, idarenin işverene yapacağı her hakediş ödemesinden önce işverenin ve varsa alt işverenlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının olup olmadığını üniteden yazı ile soracağı hükme bağlanmıştır. Aynı maddenin devamında ise ünitece işverenin ve varsa alt işverenlerinin muaccel borcunun bulunup bulunmadığı hususunun idareye bir aylık süre içinde yazıyla bildirileceği, yazıyla bildirilmediği sürece idare tarafından işverene hakediş ödenmeyeceği hususu düzenlenmiştir.
Belediyelerin ortağı olduğu Şirketler 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na tabi özel hukuk tüzel kişileri olup, mevzuatla getirilen istisnalar hariç belediyelerle ilişkileri, diğer özel hukuk tüzel kişilerinden farklı değildir. Bu kapsamda, ödemelerde yapılacak vergi ve sosyal güvenlik prim borcu sorgulamalarında belediye şirketleri açısından istisna getirilmediğinden, belediyelerin ortağı oldukları şirketlere yapacakları hakediş ödemelerinde vergi ve sosyal güvenlik prim borcu sorgulaması yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; İdarenin, ortağı olduğu şirketlerden temin ettiği çeşitli hizmet alımlarına ilişkin yaptığı hakediş ödemelerinde vadesi geçmiş vergi ve sosyal güvenlik borcu sorgulaması yaptığı, ancak ilgili belgelerde sorumlu tutulması gereken borç görünmesine rağmen gerekli kesintiler yapılmadan tüm hakediş tutarının ödendiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, Belediyenin harcamalarını ödeme planı dahilinde yaptığı ve nakit yönetimini gerçekleştirdiği, belediye gelirlerinin en az %80’inin merkezi idareden gelen paylardan oluştuğu, emanette bekletilen hakediş ödemelerinin olduğu, öncelikli iş ve hizmetlerin yapıldığı, bu durumun da Belediye şirketlerinin alacaklısı konumunda olan kamu kuruluşları tarafından kabul edilmekte ya da edilmek zorunda kalındığı belirtilmiştir. Ancak, hakediş ödemelerine ilişkin vergi ve sosyal güvenlik prim borcu sorgulamalarında belediye şirketleri açısından istisna getirilmediğinden, yani Belediyelere kesinti yapılmaması hususunda mevzuatta özel bir ayrıcalık tanınmadığından, kanunların amir hükmü gereği Belediyenin ortağı oldukları şirketlere yapacağı hakediş ödemelerinde vergi ve sosyal güvenlik prim borcu sorgulaması yapması, herhangi bir vadesi geçmiş borç görmesi durumunda da gerekli kesintileri yaparak ödemede bulunması gerekmektedir. Aksi takdirde, yukarıda belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hakediş ödenmesi halinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılacağı mevzuatta açıkça ifade edilmiştir.
Söz konusu şirketlere yapılacak hakediş ödemelerinde, vadesi geçmiş borç sorgulaması sonucu çıkan tutarların hakedişten kesilmesi suretiyle ödemede bulunulması gerekmektedir.