|
ÖZET: İdarenin mali tablolarında vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarının eksik gösterildiği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi, tahakkuk etmiş ve yapılandırılmış borçlarını gerçekte olduğundan daha az bir tutar ile kaydetmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen hükümlere göre, vadesi geçmiş ve ödenmemiş tüm amme borçlarının doğru bir şekilde kaydedilmesi gerekmektedir. Uzun vadeli borçlar ise ayrı bir hesapta izlenmelidir.
İncelemeler sonucunda, İdarenin kendi borçlarının yanı sıra, iştirak ettiği şirketlerin amme borçlarını da nakit yetersizliği nedeniyle zamanında ödemediği ortaya çıkmıştır. 31 Aralık 2024 itibarıyla elde edilen verilere göre, İdarenin toplam vergi borcu 233.591.055,35 TL, sosyal güvenlik borcu ise 370.980.618,00 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, mali tablolarda bu borçlar 113.396.963,35 TL olarak gösterilmektedir. Bu durum, vergi daireleri ve Sosyal Güvenlik Kurumu ile gerekli mutabakatların yapılmasını ve borçların doğru bir şekilde mali tablolara yansıtılmasını zorunlu kılmaktadır. |
BULGU: Vergi ve Sosyal Güvenlik Prim Borçlarının Mali Tablolarda Eksik Gösterilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin tahakkuk etmiş ve yapılandırılmış vergi ve sosyal güvenlik kurumuna olan çeşitli borçlarını mali tablolarda olması gerekenden daha az gösterdiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “368-Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı” başlıklı 278’inci maddesinde “(1) Bu hesap, kanuni süresi içerisinde ödenmeyen vergi ve diğer yükümlülükler ile ertelenen veya taksitlendirilen vergi ve diğer yükümlülüklerin erteleme veya taksitlendirme vadesinin bir yılı aşmayan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabında kayıtlı vergi ve diğer yükümlülüklerden dönem sonunda erteleme veya taksitlendirme süresi bir yılın altına inenler bu hesaba kaydedilir.”
“Hesabın işleyişi” başlıklı 279’uncu maddesinde “(1) Vadesi geçmiş ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Vadesi geçmiş ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler bu hesaba alacak, 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı, 361-Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan ilgili kurumlara yapılan ödemeler bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.”
hükümleri düzenlenmiştir.
Bu hükümlere göre her ne surette olursa olsun vadesi geçtiği halde ödenmemiş olan bütün amme borçlarının bu hesaba kaydedilmesi gerekmektedir.
Yine aynı şekilde bir yıldan uzun süreler için ertelenmiş ve taksitlendirilmiş amme borçlarının ise anılan Yönetmeliğin 322 ve 323’üncü maddeleri gereğince 438-Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir.
Diğer yandan 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un “Kesintiler” başlıklı 7’nci maddesinin 5’inci fıkrasının verdiği yetkiye dayanılarak, 27 Kasım 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 9191 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile mahalli idarelerin sermayesinin %50’sinden fazlasına iştirak ettiği şirketlerin amme borçları da bu mahalli idarelerin borçları sayılarak anılan Kanun gereğince alacakları paylardan yapılacak kesintilere bu borçlar da dahil edilmiştir.
Yapılan incelemede, İdarenin hem kendi tüzel kişiliğine hem de belirtilen kapsamda sahip olduğu şirketlere ait amme borçlarını nakit yetersizliği nedeniyle vadesinde ödemediği ve ertelediği görülmüştür.
Denetim kapsamında belirtilen alacaklı idarelerden 31.12.2024 tarihi itibariyla alınan bilgilere göre, İdarenin ana para borçları ve tahakkuk etmiş gecikme zammı/cezası kapsamındaki borçları tablolarda gösterilmiştir.
Tablo 10: İdarenin Vergi Borçlarına İlişkin Bilgiler
| Idare – şirket | Vergi’ aslı | Gecikme zammı | Toplam |
| Aliağa Belediyesi | 79.705.781,41 | 37.783.907,39 | 117.489.688,80 |
| Aliağa Belediyesi Personel Ltd. Şti. | 62.256.270,16 | 35.838.111,45 | 98.094.381,61 |
| Aliakent Peyzaj San. A.Ş. | 14.382.909,56 | 920.239,94 | 15.303.149,50 |
| Aiağa Belediyesi Petrol A.Ş. | 2.565.997,71 | 137.837,73 | 2.703.835,44 |
| Toplam | 158.910.958,84 | 74.680.096,51 | 233.591.055,35 |
Tablo 11: İdarenin Sosyal Güvenlik Borçlarına İlişkin Bilgiler
| Idare – şirket | Prim borcu | Gecikme Zammı/cezası |
İşsizlik Sigortasi Gecikme zammı | Toplam |
| Aliağa Belediyesi Personel Ltd. Şti. | 193.768.294,86 | 128.049.821,69 | 11.304.116,92 | 333.216.305,09 |
| Aiağa Belediyesi Petrol A.Ş. | 1.554.976,02 | 62.018,64 | 5.370,18 | 1.616.994,66 |
| Aliakent Peyzaj San. A.Ş. |
5.393.353,04 | 596.820,88 | 32.983,45 | 5.990.173,92 |
| Toplam | 200.716.623,92 | 128.708.661,21 | 11.342.470,55 | 340.823.473,67 |
Tablolarda gösterildiği üzere Belediye tüzel kişiliğinin toplam vergi ve gecikme zammı borcu 117.489.688,80 TL, şirketleri ile birlikte borcu ise 233.591.055,35 TL tutarındadır. Ancak 2024 yılı dönem sonu mizanında gösterilen vergi borcu yapılandırılmış kısımlar dahil 83.239.819,02 TL tutarındadır.
Yine aynı şekilde 2024 yılı dönem sonu mizanında Belediye tüzel kişiliğinin toplam sosyal güvenlik borcu yapılandırılmış kısımlar dahil 30.157.144,33 TL olarak gösterilmiştir. Ancak İdarenin şirketleri ile birlikte toplam sosyal güvenlik borcu ise 370.980.618,00 TL tutarındadır.
Bu çerçevede, İdarenin vergi ve sosyal güvenlik borçlarının toplamı 2024 yılı mali tablolarında 113.396.963,35 TL olarak gösterilmiş iken, şirketlerle birlikte gerçek borç 604.571.673,35 TL tutarındadır.
Bu itibarla, vergi daireleri ve Sosyal Güvenlik Kurumu birimleri ile gerekli mutabakatlar yapılarak belediye tüzel kişiliği ile şirketlerinin borçlarının İdare mali tablolarında doğru tutarlarıyla gösterilmesi gerekmektedir.