|
ÖZET: Yabancı menşeli binek araç kiralama işlemleri, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında ele alınmıştır. Rapor, bir belediye şirketinin yabancı menşeli araç kiraladığını ortaya koymuştur. 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 1. maddesi, belediyelere ait şirketlerin bu kanun hükümlerine tabi olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 7. maddede kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı yoluyla karşılaması gerektiği vurgulanmıştır. Kanun’un 12. maddesi, hizmet alımıyla edinilecek taşıtların özelliklerinin Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenebileceğini ifade etmektedir.
2014 yılında yapılan değişiklikle, Cumhurbaşkanına taşıtların menşei ve diğer nitelikleri üzerinde sınırlamalar getirme yetkisi verilmiştir. 29026 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı, hangi makamların yabancı menşeli araç temin edebileceğini düzenlemektedir. Bu düzenlemeye göre, belediye şirketleri yabancı menşeli binek araç edinme yetkisine sahip değildir. İncelemeler sonucunda, bir belediye şirketinin 2017 ve 2020 model Volkswagen Passat marka yabancı menşeli makam aracı kiraladığı tespit edilmiştir. Şirket, kanunun 1. maddesindeki düzenlemeleri, belediye şirketlerinin özel hukuk tüzel kişiliği nedeniyle uygulamaktan muaf olduğunu savunmuştur. Ancak, tanımın geniş kapsamı göz önüne alındığında, belediye şirketlerinin de bu kanun hükümlerine tabi olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, şirketin yabancı menşeli binek araç kiralaması, mevcut mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. |
BULGU: Yabancı Menşeli Binek Araç Kiralanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından yabancı menşeli binek araç kiralandığı görülmüştür.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” başlıklı 1’nci maddesinde, belediyelerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin bu Kanun hükümlerine tabi olduğu hüküm altına alınmış, “Kurumların edinebilecekleri taşıtlar” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında, kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamalarının esas olduğu ifade edilmiştir. Aynı Kanun’un 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde de, “Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar için gerekli esas ve usûller Cumhurbaşkanınca saptanır.” hükmü yer almıştır.
237 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi 2014 yılında kabul edilen 6519 sayılı Kanun’la “Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanı (Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi öncesi “Bakanlar Kurulu” ifadesi yer almaktaydı) yetkilidir.” şeklinde değiştirilmiştir. Böylece Cumhurbaşkanı (değişiklikten önce Bakanlar Kurulu) gerektiğinde taşıtların menşelinin yanı sıra diğer özellikleri hakkında da sınırlamalar getirmeye yetkilendirilmiştir. Bu çerçevede, 10.06.2014 tarihli ve 29026 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın ekinde yer alan 237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Karar kabul edilmiştir.
Söz konusu Karar’a göre; 237 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı Cetvelde yer alan makamlar, (2) sayılı cetvelde yer alan makamlar (son iki sırası hariç), güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunan araçlar ve idarelerin yurtdışı teşkilatları için edinilen araçlar, yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilebilmektedir. Bu sayılanların dışında kalan makam veya hizmetler için hibe dahil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli araç veya station-wagon cinsi taşıt temin edilmesi mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil edecektir. Ayrıca, yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıtlar yabancı menşeli sayılmaktadır.
Yabancı menşeli araç temin edilebilecek makamlar ile hizmetlere ilişkin yukarıda yer verilen düzenlemeler dışında herhangi bir düzenleme yapılmamış olup belediye şirketleri yabancı menşeli binek araç edinebilecekler arasında yer almamıştır. Diğer bir ifade ile Kanun’a ekli mezkur cetvellerde belediye teşkilatı içerisinde yer alan herhangi bir makam veya belediye hizmetleri için yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi araç temin edilebileceğine dair bir ibare bulunmamaktadır.
Yapılan inceleme neticesinde Şirketin, 2017 ve 2020 model Volkswagen Passat markalı yabancı menşeli makam aracı kiraladığı tespit edilmiştir.
Şirketin cevabında söz konusu Kanun’un “Kanunun şümulü” başlıklı 1’nci maddesinin c bendinde ,“Yukardaki (a) ve (b) fıkralarında yazılı daire, idare, banka, teşekkül ve müesseselerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseseler,” hükmünün Belediye şirketlerinin TTK hükümlerine tabi belediye tüzel kişiliğinden ayrı,bağımsız özel hukuk tüzel kişiliği bulunan sermaye şirketleri olduğu için kanuna tabi olmadığını ifade etmiştir.Ancak tanımı geniş olan teşekkül ve müesseselerin içinde belediye şirketlerinin de dahil olduğundan Taşıt Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği açıktır.
Sonuç olarak, şirketin yabancı menşeli binek araç kiralanması yukarıda ifade edilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.