Yabancı Uyruklu Öğretim Üyesi İstihdamında Mevcut Yasal Düzenlemelere Uygunluğun Tam Olarak Sağlanmaması (Sayıştay)

BULGU: Yabancı Uyruklu Öğretim Üyesi İstihdamında Mevcut Yasal Düzenlemelere Uygunluğun Tam Olarak Sağlanmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversitede Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı İstihdamıyla İlgili Usul Ve Esaslar ile ilgili diğer yasal düzenlemelerde belirlenen şartlar tam olarak sağlanmadan yabancı uyruklu öğretim üyesi istihdam edildiği görülmüştür.
2022 yılında İlahiyat Fakültesinde 4, Ziraat Fakültesinde 1, Güzel Sanatlar Fakültelerinde 1 olmak üzere 6 yabancı uyruklu öğretim üyesi istihdam edilmiştir. İstihdam edilen öğretim üyelerinin biri profesör, biri Doçent, dördü Dr. Öğretim Üyesi unvanına sahiptir.
Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı Çalıştırılmasına ilişkin temel düzenleme, Milli Eğitim Bakanlığının 14/10/1983 tarihli ve 047401 sayılı yazısı üzerine, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 16′ ncı maddesine göre, Bakanlar Kurulunun 14/10/1983 “Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı Çalıştırılması Esaslarına İlişkin Kararı” ile yapılmıştır.
Anılan Bakanlar Kurulu Kararının (BKK) 8. maddesine göre; yabancı uyruklu öğretim elemanlarının sözleşmeli olarak çalıştırılmaları için öncelikle Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) yabancı uyruklu öğretim elemanlarının ücreti konusunda karar alması ve bu karardan sonra İçişleri Bakanlığının konuyla ilgili görüşünün istenmesi, olumlu görüş alınmasından sonra ilgili üniversite rektörlüğünce imzalanacak sözleşmenin vize için Maliye Bakanlığına gönderilmesi gerekmektedir.
Yabancı uyruklu öğretim üyelerinin istihdamına ilişkin genel ve özel şartlar 15.01.2020 tarihli “Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı İstihdamıyla İlgili Usul ve Esaslar”da düzenlenmiştir. Anılan usul ve esasların 1. maddesiyle; “Yükseköğretim kurumlarınca yabancı uyruklu öğretim elemanı istihdam etmek üzere Yükseköğretim Kuruluna teklifte bulunulurken; 01.10.2009 tarihli Yürütme Kurulu toplantısı ile 17.09.2014 tarihli Yürütme Kurulu toplantısında alınan, yabancı uyruklu öğretim elemanı statüsünde istihdam edilmek üzere teklif edilmeyeceklere ilişkin kararlara uyulması” genel şartı getirilmiştir.
01.10.2009 tarihli Yürütme Kurulu toplantısında alınan kararla;
• Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalıştırılması düşünülen alanda ülkede yetişmiş eleman varsa onlara öncelik verilmesi,
• Yabancı uyruklu öğretim elemanlarının akademik unvanlarının sahihliğinin ve eşdeğerliğinin tespit edilmesi,
• Diplomalarının, bilimsel eser dosyalarının incelenmesi,
• Üniversitenin kriterlerini sağlayıp sağlamadığının tespit edilmesi,
ve benzeri hususlar düzenlenmiştir.
Yabancı öğretim üyelerinin istihdamına ilişkin “Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı İstihdamıyla İlgili Usul Ve Esaslar”ın özel şartlarında ise;
1. Yükseköğretim kurumlarında lisans ve lisans üstü düzeyde ders vermek amacıyla istihdam edilecek yabancı uyruklu öğretim üyeleri, doktora derecesine sahip olmak ve ders vereceği programın eğitim diliyle ilgili yeterliğini kanıtlamış olmak kaydıyla aşağıdaki şartlardan en az birini sağlamış olmalıdır:
Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarından birinde en az bir yıl süreyle öğretim elemanı olarak çalışmış olduğunu belgelendirmek,
Alanında yayımlanmış en az bir kitabı bulunmak veya son beş yılda hakemli dergilerde yayımlanmış en az beş makalesi olmak.” düzenlemesi yer almaktadır.
Güzel Sanatlar Alanında İstihdamda ise; Konservatuar, Güzel Sanatlar, Sanat ve Tasarım Fakültelerinde yabancı uyruklu öğretim elemanı olarak istihdam edileceklerin ilgili alanda en az lisans derecesine sahip olması yanı sıra, aşağıdaki şartlardan en az birini sağlamış olması şartı getirilmiştir:
“a) İlgili sanat alanında en az iki yıl süreyle akademik veya kurumsal çalışma deneyimine sahip olmak,
b) Son üç yılda alanıyla ilgili en az üç özgün sanat faaliyeti, etkinlik, proje, tasarım vb. faaliyet gerçekleştirmiş olmak.”
Yapılan incelemede yabancı uyruklu öğretim elemanlarının yasal düzenlemelere uygun şekilde istihdam edilmeleri hususunda yeterli özenin gösterilmediği görülmüştür. Üniversitesinin istihdam ettiği 6 yabancı uyruklu öğretim üyesinin kabul işlemlerinde:
• İçişleri Bakanlığının görüşü alınmamıştır.
• Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalıştırılması düşünülen alanda ülkede yetişmiş eleman olup olmadığına yönelik bir çalışma yapılmamış, ilana çıkılmamıştır.
• Değerlendirme raporlarında, yabancı öğretim üyesinin Üniversitenin kriterlerini sağlayıp sağlamadığına ilişkin tespit yapılmamış, istihdam edildikleri alandaki akademik geçmişleri ve çalışmalarına ilişkin değerlendirme yapılmamıştır. Yabancı öğretim üyeleri temel İslam bilimleri, İslam mezhepleri, İslam Hukuku, Hadis, bahçe bitkileri, resim gibi alanlarda istihdam edildikleri halde; örneğin ilahiyat fakültesine istihdam edilen öğretim görevlilerinin tamamında istihdam alanı ile ilgili değerlendirme yapılmamış, “İlahiyat Fakültesinde %30 Arapça müfredatı uygulanması, Arap dil bilgisi verecek yeterli öğretim elemanı bulunmaması” ifadesiyle yetinilmiştir. Benzer şekilde Güzel Sanatlar Fakültesindeki Dr. Öğretim Üyesi değerlendirme raporunda da, alanındaki uzmanlık kriterleri değerlendirilmemiş, öğretim elemanı sayısının yetersizliği ve sanatta yeterlilik eğitimini resim bölümünde tamamlamış olması gibi genel şartlara yer verilmiştir.
• Az sayıda öğretim üyesi dışında, Türkçe bilimsel çalışmaları listesi bile kişisel dosyalarında yer almamaktadır. Diplomasının Türkçe çevirisi bile olmayan öğretim üyeleri bulunmaktadır.
• Üniversitenin eğitim dili olan Türkçe yeterliliği değerlendirilmediği gibi, bildiği yabancı dillere ilişkin belge aranmamış, kişinin beyanı esas alınmıştır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; yabancı uyruklu öğretim elemanlarının çalıştırılmasına ilişkin İçişleri Bakanlığının görüşünün Yükseköğretim Kurulu tarafından alınması gerektiği; yabancı uyruklu öğretim elemanı çalıştırılması düşünülen alanlarda daha önce birçok defa ilana çıkıldığı ancak yeterli öğretim elemanı olmadığından yabancı uyruklu personelin başvurularının da değerlendirildiği; yabancı uyruklu öğretim elemanlarından Türkçe yeterlik belgesi olmayanlarla ilgili gerekli yazışmalar ve tebligatlar yapıldığı belirtilerek, bulguda belirtilen eksiklikler kabul edilmiştir.
Yukarıda açıklanan zafiyetleri ortadan kaldıracak ve YÖK tarafından açıklanan yükseköğretimde kalite çıtasını yükseltmek, ülkenin kalkınma hedefleri doğrultusunda ihtiyaç duyulan nitelikli bilgi üretimini gerçekleştirmek ve nitelikli insan gücü yetiştirmek hedeflerinin gerçekleştirilmesine katkı sağlayacak şekilde, yabancı uyruklu öğretim üyelerinin “Yabancı Uyruklu Öğretim Üyesi İstihdamına” ilişkin yasal düzenlemelere uygun olarak istihdam edilmeleri önem arz etmektedir.
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr