Yağmur Sularının Uzaklaştırılması İle İlgili Önemli Bir Yatırım Yapılmaması, Yağmur Suyuyla İlgili Geçmiş Yıllarda Yapılan Harcamaların İlgili Belediyelerden Tahsil Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yağmur Sularının Uzaklaştırılması İle İlgili Önemli Bir Yatırım Yapılmaması, Yağmur Suyuyla İlgili Geçmiş Yıllarda Yapılan Harcamaların İlgili Belediyelerden Tahsil Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdarece yağmur sularının uzaklaştırılması amacıyla herhangi bir yatırım yapılmadığı, yağmur sularının uzaklaştırılması için geçmiş yıllarda yapılan yatırım harcamalarının ilgili belediyelerden tahsil edilmediği görülmüştür.

2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Görev ve yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinde;

b) Kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yeniden yararlanılması için abonelerden başlanarak bu suların toplanacakları veya bırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya da kurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek,

d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak,”

İSKİ’nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Kanun’un “Yağmur sularının uzaklaştırılması” başlıklı 25’inci maddesinde de “Yağmur sularının uzaklaştırılması ile ilgili tesislerin yapılması veya bu tip tesislerin işletilmesi, gerekli harcamalar ilgili belediyelerce karşılanmak şartıyla İSKİ tarafından yerine getirilir. …” hükmüne yer verilmiştir. Madde hükmünde geçen “ilgili belediyelerce” ibaresinden ne anlaşılması gerektiği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün “Yağmur Sularının Uzaklaştırılması” konulu 06.12.2022 tarihli ve E14399437-622.02-5194236 sayılı yazısında; büyükşehir belediyesi sınırları içinde su, kanalizasyon (atık su), derelerin ıslahı ve yağmur suyunun uzaklaştırılması hususunda her türlü hizmeti yürütmek, bunlar için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmenin büyükşehir belediyeleri ile su ve kanalizasyon idarelerinin görevleri arasında olduğu, bu konuda ilçe belediyelerinin herhangi bir görev, yetki ve sorumluluğu bulunmadığı, su ve kanalizasyon idareleri ve büyükşehir belediyelerinin görevlerinin kanunda açıkça zikredildiği, bu kapsamda alt yapı hizmetleri ve yağmur sularının uzaklaştırılmasına ilişkin görevlerin sırasıyla büyükşehir belediyesi ile su ve kanalizasyon idarelerinde olduğu şeklinde değerlendirilmiştir. Bu konudaki harcamaların sadece büyükşehir belediyelerinden karşılanacağı yönündeki bir İdare Mahkemesi kararı ise Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunca sonuca bağlanmış, 30.12.2020 tarih ve E.2020/1824 – K.2020/3625 numaralı kararda, yağmur suyu hatlarının yapımından kaynaklanan harcamaların, ilgili ilçe belediyesinden istenilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir.

Yağmur sularının toplanması, depolanması ve deşarj sistemlerinin planlanmasına, tasarımına, projelendirilmesine, yapımına ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj Sistemleri Hakkında Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “Ayrık sistem: Atık suyun ve yağmur suyunun iki ayrı kanalla toplanarak uzaklaştırıldığı kanalizasyon sistemi,” şeklinde tanımlanmış, “Genel esaslar” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrası (f) bendinde de sistemin planlanması aşamasında ayrık sistemlerin tercih edilmesi, bu kapsamda bina çatısından gelen yağmur suyu ve yüzeysel sulara ait giderlerin atık su parsel bacasına bağlanmaması gerektiği ifade edilmiştir.

İdareden alınan aşağıdaki ilk tabloda yer alan verilerden; merkez Artuklu ilçesi de dahil olmak üzere Mardin’in ilçelerinde kayda değer bir yağmur suyu hattı bulunmadığı, herhangi bir dere ıslahı yatırımı da yapılmadığı görülmekte olup il genelindeki toplam yağmur suyu hat uzunluğunun sadece 27,34 km olduğu anlaşılmaktadır. Su ve Kanal Dairesi Başkanlığınca yapılan küçük metrajlı yağmur suyu hattı çalışmaları haricinde kurumca son yıllarda yağmur suyu ve dere ıslahına yönelik büyük çaplı herhangi bir yatırım yapılmamıştır. Aşağıdaki ikinci tabloda ise geçmiş yıllarda yapılan yağmur suyu yatırımlarından kaynaklı olarak idarenin ilgilibelediyelerden olan alacak tutarı güncellenmiş haliyle gösterilmiştir. 2024 yılı güncellenmiş haliyle idarenin ilgili belediyelerden olan toplam alacak tutarının 207.351.005,88 TL olduğu görülmektedir.

Tablo 26: Yağmur Suyu ve Islah Edilen Dere Hat Uzunlukları

Tablo 27: Geçmiş Yıllarda Yapılan Yağmur Suyu Yatırım Harcama Tutarları

İdarece verilen cevapta, yapımı tamamlanan yağmur suyu yatırımlarına ilişkin

harcamaların ilgili belediyelerin kurumdan olan ÇTV alacaklarından güncel rakamlarla mahsup edileceği, il genelinde yağmur suyu yatırımlarının bundan sonraki süreçte Mardin Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılmasının planlandığı ifade edilmiştir.

Yağmur sularının Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj Sistemleri Hakkında Yönetmelik’te yer alan düzenlemeler gereği en uygun yöntemlerle toplanarak uzaklaştırılması, atık su hatlarına yağmur sularının karışarak temiz suyun da arıtılmasının önüne geçmek adına atık su ve yağmur suyu hatlarının ayrık sistem şeklinde planlanması, yağmur sularının uzaklaştırılması ve dere ıslahıyla ilgili MARSU Genel Müdürlüğünce geçmiş yıllarda yapılan harcamaların ilgili belediyelerden tahsil edilmesi gerekmektedir.