|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üniversite hastanelerinde gerçekleştirilen alımlarda yaklaşık maliyet tespitinde, ihale kalemleri özelinde gerekçe sunulmadan farklı hesaplama yöntemleri kullanıldığı tespit edilmiştir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddesi, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılacak bilgilerin ve belgelerin belirlenmesini öngörmekte; ayrıca, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan fiyat bildirimlerinin dikkate alınmaması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, 2024 yılı alımlarında yaklaşık maliyetin belirlenmesinde %1 ila %35 oranında eksiltme ve %2 ila %20 oranında artırım uygulandığı, bu süreçte gerekçe gösterilmediği görülmüştür.
İncelemeler sonucunda, yaklaşık maliyetin üzerinde olan teklifler için toplamda 4.332.816,29 TL ödeme yapıldığı anlaşılmıştır. Kamu İhale Genel Tebliği, ihale komisyonunun yaklaşık maliyet hesaplamasında dikkate alınmayan unsurların sorgulanmasını ve güncellemelerin doğruluğunu kontrol etmesini gerektirmektedir. Ancak, bu mevzuata uygun bir çalışma yapılmadığı veya sonuçların hesap cetveline yansıtılmadığı belirlenmiştir. Kamu İdaresi, yaklaşık maliyet belirlemede Ticaret Odası’ndan alınan bilgiler, firmaların teklifleri ve güncel ihalelerden elde edilen piyasa rayiç fiyatlarının dikkate alınacağını ifade etmiştir. Bu bağlamda, yaklaşık maliyet hesaplama yönteminin gerekçeleriyle birlikte belirtilmesi ve tekliflerin kabulü sırasında gerekli sorgulamaların yapılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Yaklaşık Maliyet Belirlenirken Herhangi Bir Gerekçe Gösterilmeden Farklı Uygulamalar Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Hastane bünyesinde yapılan alımlarda yaklaşık maliyet tespit edilirken ihale veya ihale kalemleri özelinde herhangi bir gerekçe belirtilmeden farklı yaklaşık hesaplama yöntemlerinin kullanıldığı görülmüştür.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması” başlıklı 8’inci maddesinde; idarelerin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında; alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini isteyeceği; ancak, idarelerin, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturalarını değerlendirmeye almayacağı düzenlenmiştir.
Diğer taraftan, idarelerin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan her tür bilgi ve belgeye hesap cetveli ekinde yer vereceği ve değerlendirmeye alınmayan fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alınmama gerekçelerinin de hesap cetvelinde gösterileceği belirtilmiştir. Aynı maddede idarelerin kamu kurum ve kuruluşlarından, piyasada alım konusu malı üreten ya da pazarlayan gerçek ve tüzel kişilerden, Bütçe Uygulama Talimatlarından ve/veya Sağlık Uygulama Tebliğlerinden elde ettiği fiyatları kullanarak ya da alım konusu mal ile ilgili daha önceki dönemlerde alım yapılmış ise bu alımlarda ortaya çıkan sözleşme bedellerini çeşitli değerleme yöntemlerine tabi tutarak yaklaşık maliyeti hesaplayabileceği hüküm altına alınmıştır. İdarelerin bu yöntemlerin birini, birkaçını ya da tamamını kullanması mümkün bulunmaktadır.
2024 yılında gerçekleştirilen alımların incelenmesi neticesinde; yaklaşık maliyet tespit yöntemi olarak en düşük fiyat, ortalama fiyat ve son alım fiyatı esas alındıktan sonra bu hesaplama sonuçlarının büyük bir çoğunluğuna, gerekçe belirtilmeksizin toplam 992 işlem için 50 farklı hesaplama yöntemiyle, %1 ila %35 oranında eksiltme yapılarak ya da %2 ila %20 oranında artırım uygulanarak yaklaşık maliyetin tespit edildiği anlaşılmıştır.
Yaklaşık maliyete ilişkin hesaplama yapılırken en düşük fiyat veya ortalama fiyata, hangi gerekçeye istinaden yapıldığı belirtilmeksizin, %35’e varan oranlarda eksiltme yapılması sonucunda 2024 yılı içerisinde yaklaşık maliyetin üzerinde olan teklifler için toplam 4.332.816,29 TL tutarında ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yaklaşık maliyetin üzerindeki teklifler” başlıklı 16.3 no.lu maddesinde; ihale komisyonunun, yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen herhangi bir husus olup olmadığını, yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını ve verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını sorgulayarak teklifler kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak kabul edebileceği ancak bu durumda sorumluluğun idareye ait olacağı düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede; yukarıdaki mevzuat hükmünde belirtilen hususlara yönelik bir çalışma yapılmadığı, yapılmış olsa bile bu çalışmaların sonuçlarının yaklaşık maliyet hesap cetveline dercedilmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi bulguya katılmış olup, cevabında yaklaşık maliyet belirlerken, mal veya hizmet alımlarında Ticaret Odası’ndan alınan bilgiler, ilgili firmaların teklifleri ve Türkiye genelindeki güncel, sonuçlanmış ihalelerden elde edilen piyasa rayiç fiyatları dikkate alınarak ve kamu yararı gözetilerek özenle belirleme yapılacağını ifade etmiştir.
Bu itibarla; yaklaşık maliyet hesaplaması yapılırken yaklaşık maliyet hesaplama yönteminin gerekçeleriyle belirtilmesi ve yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilmesi durumunda da gerekli sorgulamaların yapılması gerekmektedir.