|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı mal alımlarında yaklaşık maliyetin gerçekçi bir şekilde belirlenmediğini ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereğince, idarelerin ihalelerde saydamlık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi unsurları sağlaması beklenmektedir. Yaklaşık maliyetin belirlenmesi, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi öncesinde, kapsamlı fiyat araştırmaları yapılarak gerçekleştirilmelidir. Kamu İhale Kurumu tarafından çıkarılan yönetmelikler, bu sürecin nasıl yürütüleceğine dair detaylı düzenlemeler içermektedir.
İhalelerde yaklaşık maliyetin hesaplanması için çeşitli yöntemlerin kullanılması öngörülmekte ve bu sayede idarelerin daha gerçekçi maliyetler belirlemesi sağlanmaktadır. Ancak yapılan incelemeler, bazı ihalelerde yaklaşık maliyetin sözleşme bedelinin çok altında kaldığını göstermektedir. Bu durum, ihale süreçlerinin sağlıklı yürütülmemesi ve rekabetin engellenmesi gibi sorunlara yol açabilir. Kamu İdaresi, piyasa araştırması yapıldığını ve fiyatların piyasa koşullarıyla uyumlu olduğunu belirtse de, gerçekçi maliyet belirlemenin önemi vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, ihale süreçlerinde yaklaşık maliyetlerin doğru bir şekilde tespit edilmesi, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu nedenle, gelecekteki ihalelerde bu hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Yaklaşık Maliyetin Gerçekçi Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından ihalesi yapılan bazı mal alımlarında yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, İdarelerin bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu ve “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin düzenlemeler yapılmış, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesinin yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyetin belirleneceği ve dayanakları ile bir hesap cetvelinde gösterileceği hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle, yapılacak ihalelerde, ihaleye çıkılmadan önce ihtiyaç konusu mal ve hizmet alımı ile yapım işinin idareye getireceği mali yükün çeşitli fiyat araştırmaları yapılarak tespit edilmesi gerekmektedir.
Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin ayrıntılı yasal düzenlemeler ise Kamu İhale Kurumu tarafından çıkarılan yönetmeliklerle mal, hizmet ve yapım işleri için ayrı ayrı yapılmıştır. Mal alımı ihalelerinde yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin düzenlemeler Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde bulunmaktadır. Söz konusu Yönetmelik’in 7’nci ve 8’inci maddesinde düzenlenmiştir.
Buna göre ihale konusu işin yaklaşık maliyetinin hesaplanmasına ilişkin çeşitli yöntemler belirlenerek, idarelerin, yaklaşık maliyete ilişkin elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyeti hesaplayacağı belirtilmiştir. Yaklaşık maliyetin, bu şekilde, birden çok yöntemle tespit edilebilmesi ise idarelerin yaklaşık maliyeti gerçekçi hazırlamasına imkân tanımaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde yaklaşık maliyet, ihale yapılmadan önce yapımı düşünülen iş için önceden yapılan piyasa araştırması sonucuna dayanılarak işin bedelinin tespiti olduğundan bu bedelin gerçekçi hazırlanması birçok bakımdan önemlidir. Nitekim 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde ihale komisyonu tarafından diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanların tespit edileceği, teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğu İdarece tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılı bilgi isteneceği, aşırı düşük tekliflerin tespit ve değerlendirilmesinde Kamu İhale Kurumu tarafından yapılan düzenlemelerin esas alınacağı ifade edilmiştir. Aşırı düşük teklif sınır değeri ise Kamu İhale Genel Tebliği’ne göre yaklaşık maliyet üzerinden hesaplanmaktadır. Dolayısıyla yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanması aşırı düşük teklif durumunda mevzuata göre yapılması gereken işlemlerin yapılmaması durumuna da yol açabilecektir.
Aşağıdaki tabloda yaklaşık maliyeti ile sözleşme bedeli arasında önemli derecede farklılık bulunan ihalelerin listesine yer verilmiştir.
Yaklaşık Maliyet Tablosu
| İHALE KAYIT NO.: | YAKLAŞIK MALİYET (TL) | SÖZLEŞME BEDELİ (TL) | SÖZLEŞME BEDELİ/YAKLAŞIK MALİYET (%) |
| 2023/1479717 Veteriner İşleri Müd. Vektörel Mücadele Biyosidal Ürün ve Sinek Yakalama Cihazı Alımı2. Kısım |
505.400,00 | 139.132,00 | 0,28 |
| 2024/568863 Su- Kanalizasyon Malzemesi ve Derin Kuyu Dalgıç, Salyangoz Pompa Motor Ekipman Alımı 2-5. Kısım | 5.448.673,00 | 1.742.000,00 | 0,32 |
| 2024/568863 Su-Kanalizasyon Malzemesi ve Derin Kuyu Dalgıç, Salyangoz Pompa Motor Ekipman Alımı 3. Kısım | 297.091,00 | 63.455,00 | 0,21 |
| 2024/568863 Su-Kanalizasyon Malzemesi ve Derin Kuyu Dalgıç, Salyangoz Pompa Motor Ekipman Alımı 7. Kısım | 545.399,95 | 227.600,00 | 0,42 |
| 2024/728959sibeski Müd. Arıtma Sistemleri İşletme Kimyasalları Alımı İşi 1.Kısım | 1.063.700,00 | 495.000 | 0,47 |
| 2024/741815 Park Bahçe Müd. Park Yapı Malzemeleri Ve Bitki Alımı 2.Kısım | 5.517.562,50 | 2.736.500,00 | 0,5 |
| 2024/1219746 Park Bahçe Müd. Elektrik ve Sulama Malzemesi Alımı 2.Kısım | 9.233.711,50 | 4.177.999,78 | 0,45 |
| 2024/1382348işletme ve İştirakler Müd. Mutfak Malzemesi Alımı 4.Kısım |
842.550,00 | 419.197,00 | 0,50 |
Yapılan incelemede tabloda yer alan ihalelerde, kamu idaresinin bazı ihalelerin yaklaşık maliyetini sözleşme bedelinin çok altında belirlediği ve sonuç olarak yaklaşık maliyet tespitinin sağlıklı bir şekilde yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’ne atıfta bulunarak, yaklaşık maliyetin belirlenmesinde piyasa araştırması yapılıp fiyat teklifleri alındığı ve fiyatların piyasa ile uyumlu olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, ihalelerin açık ihale yöntemiyle yapıldığı ve yüksek tenzilat oranlarının kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını sağladığı belirtilmiş olup gelecekte belirtilen hususlara dikkat edileceği vurgulanmıştır.
Yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği durumlarda, ihale sürecinin yanlış yürütülmesi ve sonuçlandırılması, rekabetin engellenmesi riski ile birlikte kamu kaynaklarını etkili, ekonomik ve verimli kullanması noktasında da zafiyetler oluşabilecektir. Açıklanan nedenlerle, yapılacak ihalelerde yaklaşık maliyetin tespitleri yukarıda belirtilen hususlar göz önüne alınarak gerçekçi bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir.