|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçlerinde yaklaşık maliyet hesaplamalarının mevzuat hükümlerine uygun yapılmadığını ortaya koymaktadır. İncelemeler, önceki dönem sözleşme fiyatlarının dikkate alınmadığını göstermektedir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, idarelerin alımın niteliği ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak geçmiş dönem fiyatlarını güncelleyerek kullanmalarını önermektedir. Ancak, bu uygulamanın ihmal edilmesi, yaklaşık maliyetin gerçek piyasa fiyatlarının üzerinde belirlenmesine yol açabilmektedir.
Ayrıca, yaklaşık maliyet hesaplamalarında aşırı sapma gösteren tekliflerin değerlendirmeye alınması da dikkat çekmektedir. Mal Alımı ve Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan bu tür fiyat bildirimlerinin dikkate alınmaması gerektiğini belirtmektedir. Kamu İdaresi, bu bulgulara katıldığını ve aşırı sapma gösteren tekliflerin değerlendirme dışı bırakılacağını ifade etmiştir. Sonuç olarak, yaklaşık maliyet tespitinde gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan fiyatların değerlendirmeye alınmaması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Yaklaşık Maliyetin Mevzuat Hükümleriyle Uyarlı Şekilde Belirlenmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığınca gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçleri üzerinde örnekleme yapılan incelemede; yaklaşık maliyet hesabının aşağıda belirtilen ikincil mevzuat hükümleriyle uyarlı şekilde yapılmadığı tespit edilmiştir.
a) Yaklaşık Maliyet Hesaplamasında Önceki Dönemler Sözleşme Fiyatlarının Dikkate Alınmaması
Yaklaşık maliyet bedelinin tespitinde bir önceki yıl sözleşme fiyatlarının değerlendirmeye alınmadığı görülmüştür.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanması başlıklı 8’inci maddesinde; idarelerin alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak bu maddenin (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyet hesaplaması yapacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; idare, alım konusu mal ile ilgili daha önceki dönemlerde alım yapmış ise bu alımlarda ortaya çıkan sözleşme bedellerinin, endeks veya Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan ilgili endekslerden uygun olanının kullanılmak suretiyle güncellenerek yaklaşık maliyetin hesaplanabileceği belirtilmiştir. Döviz ile yapılmış olan alımlarda ise TCMB döviz alış kuru veya çapraz kur üzerinden fiyatlar güncellenerek yaklaşık maliyet hesap edilebileceği belirtilmiştir. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde de benzer düzenleme bulunmaktadır.
Her ne kadar Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği yaklaşık maliyetin hesaplanmasında idarelere farklı seçenekler sunmuş ve takdir yetkisi tanımış olsa da; yaklaşık maliyet hesaplaması yapılırken özellikle piyasadan yeterli düzeyde teklif alınamayan durumlarda önceki senelerde ilgili idarede ve diğer kamu idarelerinde önceki yılda sözleşmeye yansıyan fiyatları güncellemek suretiyle kullanılması uygun olur. Zira yaklaşık maliyet oluşturulması kapsamında yazılan idare yazılarına dönüş sağlanarak yeterli sayıda teklif alınamadığı görülmektedir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespite katılınmış, yaklaşık maliyet tespit çalışmalarında mal ve hizmet alımları ihaleleri uygulama yönetmeliklerinin ilgili maddelerindeki yaklaşık maliyet hesaplama yöntemleri de dikkate alınarak maliyet tespiti yapılacağı bilgisi verilmiştir.
Sonuçta bir önceki yıllarda alım konusu ile ilgili sözleşme fiyatlarının yaklaşık maliyetin tespitinde değerlendirmeye tabi tutulmaması, yaklaşık maliyetin gerçek piyasa fiyatlarının üzerinde belirlenmesine ve yaklaşık maliyetlerin hatalı hesaplanmasına neden olabileceği değerlendirilmektedir.
b) Yaklaşık Maliyetin Tespitinde Aşırı Sapma Gösteren Tekliflerin Değerlendirme Dışında Tutulmaması
Mal ve hizmet ihalelerine ilişkin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, hatalara sebep olabilecek gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alındığı tespit edilmiştir.
Mal Alımı ve Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin 8’inci maddesinde; idare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek katma değer vergisi hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan her tür bilgi ve belgeye hesap cetveli ekinde yer verilir. Değerlendirmeye alınmayan fiyat bildirimleri ile proforma faturaların değerlendirmeye alınmama gerekçeleri de hesap cetvelinde gösterilmesi gereklidir. Benzer düzenleme Hizmet Alımları İhale Yönetmeliği’nde de bulunmaktadır.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespite katılınmış, aşırı sapma gösteren tekliflerin değerlendirilmeye alınmayacağı bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak yaklaşık maliyetin tespitinde gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan, aşırı sapma gösteren teklifler ile proforma faturaların, gerekçesinin de belirtilmesi suretiyle, değerlendirme dışında tutulması gerekir.