|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Üniversite İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçlerinde, yaklaşık maliyet hesaplamalarının mevzuat hükümlerine uygun yapılmadığı belirlenmiştir. Özellikle, önceki dönemlerdeki sözleşme fiyatlarının dikkate alınmaması, yaklaşık maliyetin gerçek piyasa koşullarını yansıtmamasına yol açmaktadır. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, idarelerin alımın niteliğine göre fiyatları güncelleyerek hesaplama yapmalarını öngörmektedir. Ancak, yeterli teklif alınamayan durumlarda, geçmiş yıllardaki fiyatların güncellenerek kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Ayrıca, mal ve hizmet alım ihale süreçlerinde, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren teklifler değerlendirmeye alınmaktadır. İlgili yönetmelikler, bu tür fiyat bildirimlerinin dikkate alınmaması gerektiğini belirtmektedir. Kamu İdaresi, bu konuda gerekli önlemlerin alınacağını ifade etmiştir. Araç kiralama ihalesinde ise, teknik şartnameye aykırı olarak yaklaşık maliyetin 2024 yılı kasko değerlerine göre belirlenmesi, ihale sürecinin geçerliliğini sorgulatmaktadır. İhalelerde, yaklaşık maliyetin gerçekçi ve piyasa fiyatlarına uygun olarak tespit edilmesi gerektiği, Kamu İdaresi tarafından kabul edilmiştir. Bu bağlamda, mal ve hizmet alım süreçlerinde belirtilen hususlara uygun hareket edilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Yaklaşık Maliyetin Mevzuat Hükümleriyle Uyarlı Şekilde Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı’nca gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçleri üzerinde örnekleme yapılan incelemede; yaklaşık maliyet hesabının aşağıda belirtilen ikincil mevzuat hükümlerine uyarlı şekilde yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yaklaşık Maliyet Hesaplamasında Önceki Dönemler Sözleşme Fiyatlarının Dikkate Alınmaması
Yaklaşık maliyet bedelinin tespitinde bir önceki yıl sözleşme fiyatlarının değerlendirmeye alınmadığı görülmüştür.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanması başlıklı 8’inci maddesinde; idarelerin alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak bu maddenin (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyet hesaplaması yapacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; idare, alım konusu mal ile ilgili daha önceki dönemlerde alım yapmış ise bu alımlarda ortaya çıkan sözleşme bedellerinin, endeks veya Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan ilgili endekslerden uygun olanının kullanılmak suretiyle güncellenerek yaklaşık maliyetin hesaplanabileceği belirtilmiştir. Döviz ile yapılmış olan alımlarda ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru veya çapraz kur üzerinden fiyatlar güncellenerek yaklaşık maliyet hesap edilebileceği belirtilmiştir. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde de benzer düzenleme bulunmaktadır.
Her ne kadar Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği yaklaşık maliyetin hesaplanmasında idarelere farklı seçenekler sunmuş ve takdir yetkisi tanımış olsa da; yaklaşık maliyet hesaplaması yapılırken özellikle piyasadan yeterli düzeyde teklif alınamayan durumlarda önceki senelerde ilgili İdarede ve diğer kamu idarelerinde önceki yılda sözleşmeye yansıyan fiyatları güncellemek suretiyle kullanılması uygun olur.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespite katılınmış ve bulgu doğrultusunda işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Bir önceki yıl veya yıllarda alım konusu ile ilgili sözleşme fiyatlarının yaklaşık maliyetin tespitinde değerlendirmeye tabi tutulmaması, yaklaşık maliyetin gerçek piyasa fiyatlarına uygun belirlenmemesine neden olabileceği değerlendirilmektedir.
Yaklaşın Maliyetin Tespitinde Aşırı Sapma Gösteren Tekliflerin Değerlendirme Dışında Tutulmaması
Mal ve hizmet ihalelerine ilişkin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, hatalara sebep olabilecek gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alındığı tespit edilmiştir.
Mal Alımı ve Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin 8’inci maddesinde; İdare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan her tür bilgi ve belgeye hesap cetveli ekinde yer verilir. Değerlendirmeye alınmayan fiyat bildirimleri ile proforma faturaların değerlendirmeye alınmama gerekçelerinin de hesap cetvelinde gösterilmesi gereklidir. Benzer düzenleme Hizmet Alımları İhale Yönetmeliğinde de bulunmaktadır.
Kamu İdaresi verdiği cevapta bu konuda gerekli hassasiyetin gösterileceğini belirtmiştir.
Yaklaşık maliyetin tespitinde gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan, aşırı sapma gösteren teklifler ile proforma faturaların, gerekçelerinin de belirtilmesi suretiyle, değerlendirme dışında tutulması gerekir.
Araç Kiralama İhalesi Yaklaşık Maliyetinin Teknik Şartnameye Aykırı Belirlenmesi
Araç kiralama ihalesi teknik şartnamesinde isteklilerin makam aracı için 2020 ve daha yeni araç sunması, binek taşıtları ile diğer araçlar için 2018 ve daha yeni araç sunması mümkün iken araçların yaklaşık maliyeti, 2024 yılı kasko değerleri esas alınarak tespit edilmiştir.
17.05.2024 tarih ve 32549 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinin “Resmî Taşıtların Edinilmesi ve Kullanılması” Bölümünde; hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtlarda model yılı yeni araçlar yerine ekonomik olması durumunda binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 10 yaşını, diğer taşıtlarda 15 yaşını doldurmamış olmak kaydıyla model yılı yeni olmayan araçlara öncelik verileceği belirtilmiştir.
Hizmet aracı kiralama ihalesi teknik şartnamesinde isteklilerce makam aracı için 2020 yılı ve daha yeni araç sunulması, binek ve diğer taşıtları için 2018 yılı ve daha yeni araç sunulması mümkün iken araçların yaklaşık maliyetinin 2024 yılı kasko değerleri baz alınarak tespit edildiği belirlenmiştir. İhalelerde yaklaşık maliyetin; tahmini bedel niteliği taşımadığı, teknik şartnamede istenen araçlarla uyumlu olarak en doğru, gerçekçi ve piyasa fiyatlarına uyarlı şekilde tespit edilmesi gerekir.
Kamu İdaresi verdiği cevapta; harcama talimatının verildiği ay itibariyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşamayacağı gerçeğini ve firmaların yeni model araç teklif etmesi ihtimalini de göz önünde bulundurarak işlem tesis ettiklerini belirmiştir.
Sonuç olarak mal ve hizmet alım ihale süreçlerine ilişkin yaklaşık maliyet hesaplarının gerçeğe en uygun şekilde hazırlanması için bulguda belirtilen hususlara uygun hareket edilmesi gerekir.