|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Üniversite İdari Mali İşler Daire Başkanlığı tarafından yürütülen mal ve hizmet alım ihale süreçlerinde yaklaşık maliyetin mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlenmediğini ortaya koymuştur. İncelemeler, önceki dönem sözleşme fiyatlarının hesaplamalarda dikkate alınmadığını göstermektedir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8. maddesi, idarelerin piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak çeşitli fiyatları kullanarak yaklaşık maliyet hesaplaması yapabileceğini belirtmektedir. Ancak, yeterli teklif alınamadığı durumlarda, önceki yıllara ait sözleşme bedellerinin güncellenerek kullanılması önerilmektedir.
Ayrıca, yapılan denetimlerde, yaklaşık maliyet hesaplamalarında gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren tekliflerin değerlendirildiği tespit edilmiştir. Mal Alımı ve Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, idarelerin fiyat bildirimlerini alımın niteliğine göre talep etmesini öngörmektedir. Ancak, gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan fiyatların değerlendirmeye alınmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu İdaresi, bu konudaki hassasiyetin takip edileceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, önceki dönem sözleşme fiyatlarının dikkate alınmaması, yaklaşık maliyetin piyasa fiyatlarına uygun belirlenmesini engellemektedir. Aşırı sapma gösteren teklifler ve proforma faturaların değerlendirme dışı bırakılması, hesaplamaların doğruluğunu artıracaktır. |
BULGU: Yaklaşık Maliyetin Mevzuat Hükümleriyle Uyarlı Şekilde Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İdari Mali İşler Daire Başkanlığınca gerçekleştirilen mal ve hizmet alım ihale süreçleri üzerinde yapılan incelemede; yaklaşık maliyetin belirtilen mevzuat hükümleriyle uyarlı hazırlanmadığı tespit edilmiştir.
Yaklaşık Maliyet Hesaplamasında Önceki Dönemler Sözleşme Fiyatlarının Dikkate Alınmaması
Yaklaşık maliyet bedelinin tespitinde bir önceki yıl sözleşme fiyatlarının değerlendirmeye alınmadığı görülmüştür.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanması başlıklı 8’inci maddesinde; idarelerin alımın niteliğini ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak bu maddenin (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde elde ettiği fiyatların birini, birkaçını veya tamamını kullanmak suretiyle yaklaşık maliyet hesaplaması yapacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; idare, alım konusu mal ile ilgili daha önceki dönemlerde alım yapmış ise bu alımlarda ortaya çıkan sözleşme bedellerinin, endeks veya Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan ilgili endekslerden uygun olanının kullanılmak suretiyle güncellenerek yaklaşık maliyetin hesaplanabileceği belirtilmiştir. Döviz ile yapılmış olan alımlarda ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru veya çapraz kur üzerinden fiyatlar güncellenerek yaklaşık maliyet hesap edilebileceği belirtilmiştir. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde de benzer düzenleme bulunmaktadır.
Her ne kadar Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği yaklaşık maliyetin hesaplanmasında idarelere farklı seçenekler sunmuş ve takdir yetkisi tanımış olsa da; yaklaşık maliyet hesaplaması yapılırken özellikle piyasadan yeterli düzeyde teklif alınamayan durumlarda önceki senelerde sözleşmeye yansıyan fiyatları güncellemek suretiyle kullanılması uygun olur. Zira yaklaşık maliyet oluşturulması kapsamında yazılan idare yazılarına dönüş sağlanarak yeterli sayıda teklif alınamamasının genel bir problem olduğu anlaşılmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında konuya ilişkin olarak denetim ekibince yapılan incelemede yaklaşık maliyetin, yaklaşık maliyet ile fiyat teklifleri arasında büyük farklılıklara yol açacak kadar hatalı hesaplandığına ilişkin herhangi bir net bulguya rastlanılmadığını belirtmekle beraber konuya ilişkin olarak İMİD personeline bulgu konusu tespitlerle ilgili tafsilatıyla açıklama yapılmıştır. Örneğin önceki yıllar ihale bedelleriyle ilişik kurulmadan oluşturulan yaklaşık maliyet ve ihale bedelleri arasındaki sapma oluşturan ihalelerin bir kısmı aşağıya alınmıştır.
| İhale Kayıt Numarası |
Birim Yaklaşık Maliyet TL | İhale Bedeli TL |
| 2023/1207219 | 0,73 | 0,45 |
| 2023/1207951 | 480.000,00 | 63.900,00 |
| 2023/1207951 | 260.666,67 | 71.600,00 |
| 2024/690985 | 116,75 | 123,00 |
| 2024/690985 | 82,85 | 73,00 |
| 2023/778056 | 77,23 | 59,00 |
| 2024/541388 | 1.470.532,21 | 1.037.616,00 |
| 2024/541388 | 1.895.551,52 | 1.325.812,00 |
Sonuç olarak bir önceki yıl veya yıllarda alım konusu ile ilgili sözleşme fiyatlarının yaklaşık maliyetin tespitinde değerlendirmeye tabi tutulmaması, yaklaşık maliyetin gerçek piyasa fiyatlarına uygun belirlenmemesine neden olmaktadır.
Yaklaşık Maliyetin Tespitinde Aşırı Sapma Gösteren Tekliflerin Değerlendirme Dışında Tutulmaması
Mal ve hizmet ihalelerine ilişkin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, hatalara sebep olabilecek gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan aşırı sapma gösteren fiyat bildirimlerinin değerlendirmeye alındığı tespit edilmiştir.
Mal Alımı ve Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin 8’inci maddesinde; İdare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında, alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan her tür bilgi ve belgeye hesap cetveli ekinde yer verilir. Değerlendirmeye alınmayan fiyat bildirimleri ile proforma faturaların değerlendirmeye alınmama gerekçeleri de hesap cetvelinde gösterilmesi gereklidir. Benzer düzenleme Hizmet Alımları İhale Yönetmeliğinde de bulunmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu konusundaki hususların hassasiyetle takip edileceği belirtilmiştir.
Yaklaşık maliyetin tespitinde gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmayan, aşırı sapma gösteren teklifler ile proforma faturaların, gerekçelerinin de belirtilmesi suretiyle, değerlendirme dışında tutulması gerekir.