Yangın Söndürme ve İkaz Sistemlerinin Kontrolünün Gereği Gibi Yapılmaması ve Yangın Nedeniyle Kullanılmayacak Durumdaki Araçların Rücu Sürecinde Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Yangın Söndürme ve İkaz Sistemlerinin Kontrolünün Gereği Gibi Yapılmaması ve Yangın Nedeniyle Kullanılmayacak Durumdaki Araçların Rücu Sürecinde Hatalı Uygulamalar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Bakım onarım yükümlüsü firmaların sorumluluğunda bulunan yangın söndürme ve ikaz sistemlerinin kontrolünün “Geçerli Teknik İnceleme Raporu” ile gerçekleştirilmediği ve yangın sebebiyle kullanılamaz duruma gelen araçlara ilişkin rücu ettirilecek tutar olarak kasko değerinin ödettirildiği görülmüştür.

İdare tarafından hizmet alımı yoluyla gerçekleştirilen bakım onarım ihalelerine ilişkin teknik şartnamelerin “Genel Şartlar” başlıklı bölümünde;

“8.5. Yüklenici araçlardaki yangın söndürme ve ikaz sistemlerinin, araç üzerinde bulunan yangın tüplerinin, yangın algılama söndürme sistemlerinin, yangın battaniyelerinin, ilk yardım çantaları, üçgen reflektörlerin ve lastik emniyet takozları (2 adet en sıkı lastik ebatlarına uygun), faal halde bulunmasından, tutulmasından ve periyodik değişim zamanı gelmiş ürünlerin temin edilip değiştirilmesinden, eksik ekipmanların tamamlanmasından sorumludur. Ayrıca bu durumlar için yüklenici güncel mevzuatı takip etmek ve uymakla yükümlüdür.

8.7. Araçlarda yangın çıkması hâlinde (Vandalizm, toplumsal olaylar terör olayları ve doğal afetler hariç) bütün maddi ve hukuki sorumluluk Yükleniciye aittir.

8.8. Yangın algılaması arızalanan veya devreye girdiği için pasif duruma düşen araçlar servise verilemez.” düzenlemeleri yer almaktadır. Teknik şartnamelerdeki bu düzenlemeler ile bakım onarım yükümlüsü firmaların araçların yangın söndürme ve ikaz sistemlerine ilişkin yükümlülükleri, yangın çıkması halindeki sorumlulukları ortaya konulmuştur.

Diğer yandan; 10.10.2024 tarih ve 32688 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin;

“Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde;

“Gerçeğe uygun değer: Piyasa koşullarında muvazaasız bir işlemde bilgili ve istekli taraflar arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi için belirlenen tutarı,” ifade ettiği,

“Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinde;

(3) Kamu idarelerine ait taşınırların muhafazası ile görevli olan veya kendilerine kullanılmak üzere taşınır teslim edilen kamu görevlileri bu taşınırları en iyi şekilde muhafaza etmek, gerekli bakım ve onarımlarını yapmak veya yaptırmak, veriliş amacına uygun bir şekilde kullanmak ve görevin sona ermesi veya görevden ayrılma hâlinde iade etmek zorundadırlar.

Taşınırların muhafazasından ve yönetilmesinden sorumlu olanların, gerekli tedbirlerin alınmaması veya özenin gösterilmemesi nedeniyle taşınırın kullanılmaz hâle gelmesi veya yok olması sonucunda sebep oldukları kamu zararları hakkında, 27/9/2006 tarihli ve 2006/11058 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır.

Kullanılmak üzere kendilerine taşınır teslim edilen kamu görevlilerinin kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik ya da dikkatsizlikleri nedeniyle oluşan kamu zararı, değer tespit komisyonu tarafından tespit edilecek gerçeğe uygun değer üzerinden, ilgili mevzuat hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edilir. Ortak kullanım alanına tahsis edilen dayanıklı taşınırlarda meydana gelen kamu zararı ise zararın oluşmasında kasıt, kusur veya ihmali olanlardan tahsil edilir.

Kamu görevlisi olmayan kişilerin sebep oldukları zararlar, genel hükümler uygulanmak suretiyle tahsil edilir.

…” düzenlemeleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde; taşınırların muhafazasından ve yönetilmesinden sorumlu olanların sorumlulukları altındaki taşınırları en iyi şekilde muhafaza etmek, gerekli bakım onarım yapmak ve yaptırmak, amacına uygun kullanılmasını sağlamak ve korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlü oldukları; taşınır teslim edilen kamu görevlilerinin kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik ya da dikkatsizlikleri nedeniyle taşınıra zarar gelmesi sebebiyle oluşan kamu zararının değer tespit komisyonu tarafından tespit edilecek gerçeğe uygun değer üzerinden tahsil edileceği, bakım onarım ihalelerinde yer alan düzenlemeler ile bakım onarım yükümlüsü firmaların araçların yangın söndürme ve ikaz sistemlerinin kontrolü ve çalıştırılmasına ilişkin yükümlülüklerinin bulunduğu, araçlarda yangın çıkması halindeki maddi ve hukuki tüm sorumluluğunun yüklenicide olduğu anlaşılmaktadır.

Araç muayene raporları üzerinde yapılan incelemede; tüm araç muayene raporlarının tespitlerinde, “Yangın algılama ve alarm sistemi: Geçerli teknik inceleme raporu yok.” denilerek kusur derecesi hafif kusur olarak belirtildiği görülmüştür. Her ne kadar hafif kusur olup araçların muayeneden geçirilmesine engel teşkil eden bir durum olmasa da bakım onarım ihalelerine ilişkin teknik şartnamelerde yer alan düzenlemeler gereği, yangın söndürme ve ikaz sistemlerinin kontrolü ve bakım onarımında sorumluluğu bulunan ve bu konuda güncel mevzuatı takip etmek ve uymakla yükümlü bulunan yüklenicinin sorumluluğunu tam olarak yerine getirip getirmediğinin akredite kuruluşlar tarafından teknik inceleme raporu ile ortaya konulması, gerekirse eksikliklerinin kendilerine tamamlatılması ve araç muayenelerinde geçerli teknik inceleme raporlarının sunulması gerektiği değerlendirilmektedir.

Yangın nedeniyle kullanılamaz duruma gelen araçların rücu süreçlerine ilişkin yapılan incelemede ise vandalizm, toplumsal olaylar, terör olayları ve doğal afetler olmaksızın araçlarda yangın çıkması ve kullanılamaz duruma gelmesi sebebiyle bakım onarım yükümlüsü firmalara aracın gerçeğe uygun değerinin tespit edilerek bu tutarın rücu edilmesi gerekirken araçların kasko değerinin hakedişlerden kesildiği tespit edilmiştir.

Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; tüm araçların güvenlik ekipmanlarına ilişkin kurum teknik personeli tarafından periyodik aralıklarla kontrol yapıldığı ve tespit edilen aksaklıkların giderildiği, bu kontrollerde “Motor Bölgesi Yangın Algılama/Söndürme” sistemlerine ilişkin arıza kontrolleri de bulunduğu diğer yandan otobüslerde kullanılan yangın söndürme sitemlerinin akredite kuruluşlar tarafından kontrolü ile teknik inceleme raporlarının oluşturulması hususunda çalışma başlatılacağı, ayrıca yangın nedeniyle kullanılamaz duruma gelen araçların yüklenicilere gerçeğe uygun değeri üzerinden ödettirilmesi için otobüsün güncel rayicini belirleyebilmek amacıyla piyasadan fiyat araştırması yapılacağı ifade edilmiştir.

Her ne kadar İdare personeli tarafından araçların güvenlik ekipmanlarının kontrolünün sağlandığı ve tespit edilen aksaklıkların giderildiği, bu kapsamda “Motor Bölgesi Yangın Algılama/Söndürme” sistemlerine ilişkin tespitlerinde bulunduğu belirtilmiş olsa da söz konusu kontrolün akredite kurumlar tarafından gerçekleştirilmesi ve raporlanması gerekmektedir.

Sonuç olarak; bakım onarım yükümlüsü firmanın yangın söndürme ve ikaz sistemlerine ilişkin yükümlülüklerini tam olarak yerine getirip getirmediğinin geçerli teknik inceleme raporları ile belgelendirilmesi ve araç muayeneleri esnasında sunulması ayrıca yangın sebebiyle kullanılmaz duruma gelen araçların yüklenicilere gerçeğe uygun değeri üzerinden ödettirilmesi gerekmektedir.