|
ÖZET: Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen yapıların denetim eksiklikleri ve yaptırımların uygulanmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. İmar mevzuatına aykırı olarak Yapı Kayıt Belgesi almış ve bu belgeleri iptal edilmiş yapılar üzerinde, ilgili yaptırım hükümlerinin hayata geçirilmediği tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu çerçevesinde, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların denetimi ve yıkım süreçleri belirlenmiş olmasına rağmen, bu süreçlerin etkin bir şekilde işletilmediği görülmektedir.
Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar, ruhsatsız yapılar için belirli şartlar öngörse de, iptal edilen belgelerle ilgili olarak idari yaptırımların uygulanmadığı anlaşılmaktadır. Amasya ilinde yapılan incelemelerde, 28 yapı kayıt belgesinin iptal edildiği, ancak bu yapılara yönelik herhangi bir yıkım veya ceza işlemi gerçekleştirilmediği belirlenmiştir. Kamu İdaresi, iptal edilen belgelerle ilgili evrakların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü sorumluluğunda olduğunu ifade etmiştir. Sonuç olarak, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun hükümlerinin etkin bir şekilde uygulanması, düzenli kentleşmenin sağlanması açısından kritik öneme sahiptir. İlgili idarelerin, iptal edilen yapı kayıt belgeleriyle ilgili gerekli denetimleri yaparak, yasal yaptırımları devreye sokmaları gerekmektedir. |
BULGU: Yapı Kayıt Belgesi İptal Edilen Yapıların Kontrol Edilmemesi ve Yaptırımların Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare sınırları içerisinde bulunan ve imar mevzuatına aykırı bir şekilde Yapı Kayıt Belgesi aldığı tespit edilen ve Yapı Kayıt Belgeleri iptal edilen yapılara, imar mevzuatında yer alan yaptırım hükümlerinin uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’na 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 16’ncı maddesiyle eklenen geçici 16’ncı madde ile afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış yapılara, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31.10.2018 tarihine kadar başvurulması, maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31.12.2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususların Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceği, Yapı Kayıt Belgesinin yapının kullanım amacına yönelik olduğu ve bu belgeyi alan yapılara talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu da dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabileceği, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca daha önce alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği, Yapı Kayıt Belgesinin yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olacağı, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
3194 sayılı Kanun’un “Yapı Ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya Ruhsat ve Eklerine Aykırı Olarak Başlanan Yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari Müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine istinaden 06.06.2018 tarih ve 30443 sayılı Resmî Gazete’de Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar yayımlanmış ve yürürlüğe girmiştir. İlgili Usul ve Esaslar’da, Kanun maddesinin uygulanmasına ilişkin açıklamalar yapılmış, “Yapı Kayıt Belgesi Düzenlenmeyecek Yapılar” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında hangi yapılara Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmeyeceği sayılmış, ikinci fıkrasında ise Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmeyecek yapılar için belge düzenlendiğinin tespit edilmesi halinde Yapı Kayıt Belgesinin iptal edileceği ve buna bağlı hakların geri alınacağı belirtilmiştir. Aynı Usul ve Esaslar’ın “Denetim” başlıklı 10’uncu maddesi ile Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemlerin denetimi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına verilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden, 31.12.2017 tarihinden önce inşa edilen yapılardan ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılara, yapı sahiplerinin beyanı üzerine ve yapı kayıt bedeli ödenmesi halinde yapıların kullanım amacına yönelik olarak yapılacak araştırmalar neticesinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapılardan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan denetimler sonucunda Yapı Kayıt Belgesi verilmesinin uygun olmadığına ilişkin tespitin yapılması durumunda belgenin iptal edileceği, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen ve hukuksal dayanağı kalmayan yapıların yıkılarak bu yapıların sahiplerine idari para cezası verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Amasya İl Müdürlüğünden Amasya ili sınırları içerisinde imar barışından faydalanan ve yapı kayıt belgesi iptal edilenlerin listesi alınmıştır. Yapılan incelemede, alınan listede 28 tane yapı kayıt belgesinin iptal edildiği, iptal edilen yapı kayıt belgelerinden 16 tanesinin 31.12.2017 tarihinden sonra yapıldığı için, 5 tanesi mahkeme kararı üzerine, 3 tanesinin yıkılarak yeniden yapıldığının tespiti üzerine, 2 tanesinin bina niteliği taşımadığı gerekçesiyle, 1 tanesinin üçüncü şahıslara ait özel mülkiyet için başvuru yapıldığı için ve 1 tanesinde ise bina bulunmadığı gerekçesiyle iptal edildiği görülmüştür. İlgili yapılara ilişkin İdarece bir yaptırım uygulanmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, iptal edilen yapı kayıt belgeleri ile ilgili evrakların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü sorumluluğunda bulunduğu, İdareye resmi yazı ile bildirilen ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde işlem yapılması istenen dosyalarla ilgili gerekli inceleme ve araştırma yapıldıktan sonra mevzuat hükümleri çerçevesinde işlemlerin devam etmekte olduğu, bununla birlikte, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce Kamu İdaresi mücavir alan sınırları içerisinde iptal edilen Yapı Kayıt Belgelerinin güncel listesinin Belediyeye ulaşması halinde sorumluluk alanı içerisindeki yerlerin takibinin yapılacağı ifade edilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Amasya İl Müdürlüğünden Amasya ili sınırları içerisinde imar barışından faydalanan ve yapı kayıt belgesi iptal edilenlerin listesi alınmış olup 28 tane yapı kayıt belgesinin iptal edildiği ve ilgili iptal kararının da İdareye bildirildiği buna karşın yapılara ilişkin İdarece bir yaptırım uygulanmamıştır.
Kentleşme konusunda 3194 sayılı İmar Kanunu ile belediyelere önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiş olup düzenli kentleşmenin sağlanabilmesi için 3194 sayılı İmar Kanunu mevzuatında yer alan yaptırım hükümlerinin Kamu İdaresi tarafından uygulanması gerekmektedir.