|
ÖZET: Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen yapılarla ilgili denetim eksiklikleri ve yaptırım uygulanmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun geçici 16. maddesi çerçevesinde, 31 Aralık 2017 tarihinden önce inşa edilen ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için Yapı Kayıt Belgesi verilmesi mümkün kılınmıştır. Ancak, bu belgelerin iptal edilmesi durumunda, ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmadığı ve yapıların denetlenmediği tespit edilmiştir.
İzmir’in Karşıyaka ilçesinde, imar barışından yararlanan 817 yapının Yapı Kayıt Belgesi iptal edilmiştir. Ancak, bu yapılara yönelik saha denetimleri gerçekleştirilmemiş ve idari yaptırımlar uygulanmamıştır. Kamu İdaresi, bu yapıların durumu hakkında yapılan başvuruların kontrol edileceğini ve gerekli tespitlerin ardından yasal işlemlerin başlatılacağını belirtmiştir. Ancak, mevzuatta öngörülen yaptırımların zamanında ve etkin bir şekilde uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen yapılar üzerinde gerekli denetimlerin yapılması ve yasal süreçlerin titizlikle yürütülmesi, kamu idaresinin sorumluluğundadır. Bu durum, imar mevzuatına uyumun sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapı Kayıt Belgesi İptal Edilen Yapıların Kontrol Edilmemesi ve Yaptırımların Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından imar mevzuatına aykırı bir şekilde Yapı Kayıt Belgesi aldığı tespit edilen ve Yapı Kayıt Belgeleri iptal edilen yapılara, mevzuatta yer alan yaptırım hükümlerinin uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenen geçici 16’ncı madde ile afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış yapılara, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31.10.2018 tarihine kadar başvurulması, maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31.12.2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususların Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceği, Yapı Kayıt Belgesinin yapının kullanım amacına yönelik olduğu ve bu belgeyi alan yapılara talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu da dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabileceği, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca daha önce alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği, Yapı Kayıt Belgesinin yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olacağı, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
3194 sayılı Kanun’un “Yapı Ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya Ruhsat ve Eklerine Aykırı Olarak Başlanan Yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari Müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine istinaden 06.06.2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete’de Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar yayımlanmış ve yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Usul ve Esaslar’ın “Denetim” başlıklı 10’uncu maddesi ile Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemlerin denetimi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına verilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden, 31.12.2017 tarihinden önce inşa edilen yapılardan ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılara, yapı sahiplerinin beyanı üzerine ve yapı kayıt bedeli ödenmesi halinde yapıların kullanım amacına yönelik olarak yapılacak araştırmalar neticesinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapılardan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan denetimler sonucunda Yapı Kayıt Belgesi verilmesinin uygun olmadığına ilişkin tespitin yapılması durumunda belgenin iptal edileceği, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen ve hukuksal dayanağı kalmayan yapıların yıkılarak bu yapıların sahiplerine idari para cezası verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, İzmir İlinin Karşıyaka ilçesi sınırları içerisinde imar barışından faydalanan ve yapı kayıt belgesi iptal edilen 817 adet yapı bulunduğu, ancak bunlara ilişkin Kamu İdaresince saha denetimlerinin yapılarak idari müeyyidenin uygulanmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında 817 yapı için, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda vatandaşların Belediyeye başvurusu olup olmadığı kontrol edilerek ardından gerekli tespitlerin yapılacağı, bu süreçlerin ardından yasal işlem süreçlerinin titizlikle yürütüleceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen yapılara ilişkin mevzuatta öngörülen yaptırımların uygulanması gerekmektedir.