|
ÖZET: Yapı ruhsatı olmadan inşa edilen yapılara ilişkin bina inşaat harcının tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığı tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5’inci maddesi, yapıların tanımını yaparken, 21’inci maddesi ise ruhsat alınmasının zorunlu olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi, ruhsatsız inşaatların da harca tabi olduğunu ifade etmektedir. Bu bağlamda, ruhsat başvurusu yapanlardan alınan bina inşaat harcının, ruhsatsız yapılar için de tahakkuk ettirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
2024 yılı içerisinde, ruhsatsız olarak inşa edilen 26 yapıya dair para cezası ve yıkım kararı alınmasına rağmen, bu yapılara yönelik bina inşaat harcının tahsil edilmediği ortaya çıkmıştır. Kamu idaresi, ruhsatsız yapıların inşaat harcının alınmaması gerektiğini savunsa da, ilgili mevzuat ruhsatsız inşaatların da harca tabi olduğunu açıkça belirtmektedir. Belediye sınırları içinde yapılaşmanın artması ve sunulan hizmetlerin çoğalması göz önünde bulundurulduğunda, bina inşaat harcının önemli bir gelir kaynağı olduğu açıktır. Bu nedenle, geçmiş yıllarda tespit edilen ruhsatsız yapılar da dahil olmak üzere, tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin mevzuat hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Yapı Ruhsatı Almadan İnşa Edilen Yapılara Yönelik Bina İnşaat Harcı Tahakkuk ve Tahsilatının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde yapı ruhsatı almadan inşa edildiği tespit edilen yapılara ilişkin bina inşaat harcının tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5’inci maddesinde; yapı, karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler olarak tanımlanmıştır.
Anılan Kanun’un “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde; bu Kanun’un kapsamına giren bütün yapılar için 26’ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınmasının mecburi olduğu, ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılmasının da yeniden ruhsat alınmasına bağlı olduğu ifade edilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun bina inşaat harcına yönelik “Konu, vergiyi doğuran olay” başlıklı Ek 1’inci maddesinde;
“Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6’da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabidir.
Konut veya işyerlerinin kullanılış tarzlarının değiştirilmesi (konutun işyerine veya harca tabi olmayan işyerinin harca tabi işyerine dönüştürülmesi) halinde de bu değişiklik tadilat sayılarak ek harca tabi tutulur.
İnşaata ruhsatsız başlanması halinde de harç alacağı doğmuş sayılır.” denilmektedir.
Yukarıdaki hükümler birlikte değerlendirildiğinde; Belediye sınırları içerisinde yapı ruhsatı başvurusu yapanlardan tahsil edilen bina inşaat harcının, ruhsat almadan kaçak olarak inşa edilen yapı sahiplerine de tahakkuk ettirilmesinin Kanun hükümlerinin bir gereği olduğu anlaşılmaktadır.
Gelirler üzerinde yapılan incelemelerde; yalnızca yapı ruhsatı başvurusunda bulunanlardan ruhsat aşamasında bina inşaat harcının tahsil edildiği ancak; 2024 yılı içerisinde 3194 sayılı Kanun kapsamında ruhsatsız olarak inşa edilen 26 adet yapı hakkında para cezası ve yıkım kararı alınmasına rağmen kaçak yapılara yönelik bina inşaat harcının tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince, yapı ruhsatı almadan inşa edilen yapılar hakkında yasal olarak inşaat harcı alınmaması gerektiği, inşaat harcının yapı ruhsatı alınması sürecinde ödenen bir bedel olduğu ve ruhsatsız yapıların bu süreci tamamlamadığı, ruhsatsız olarak inşa edilen yapılar hakkında İmar Kanunu’nun 42’nci maddesine göre idari para cezası uygulandığından haricen bina inşaat harcı alınmadığı belirtilmiştir.
Öncelikle ifade etmek gerekirse Belediye Gelirleri Kanunu’nun Ek 1’inci maddesinde; inşaata ruhsatsız başlanması halinde de harç alacağının doğmuş sayılacağı açık ve net bir şekilde belirtilmiş olup Kanun Koyucunun açık iradesi ortada iken ve Kanun lafzı açık ve anlaşılır bir şekilde boşluk bırakmayacak şekilde yazılmış iken ruhsatız yapılar hakkında da bina inşaat harcının alınması noktasında şüphe bulunmamaktadır.
Belediye sınırları içerisinde yapılaşmanın hızla arttığı buna yönelik vatandaşlara sunulan hizmetlerde de artış yaşandığı düşünüldüğünde, İdare tarafından gerçekleştirilen hizmetlerin aksamadan yürütülmesi konusunda önemli bir gelir kalemi olan bina inşaat harcına yönelik anılan mevzuat hükümleri doğrultusunda zamanaşımı süreleri de dikkate alınarak geçmiş yıllarda tespit edilen ruhsatsız yapıları da kapsayacak şekilde tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin yapılması gerekmektedir.