Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında Takip Edilmesi Gereken Yatırımların Doğrudan Gider Kaydedilmesi (Sayıştay)

BULGU: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında Takip Edilmesi Gereken Yatırımların Doğrudan Gider Kaydedilmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Başkanlık tarafından yaptırılan ve ilgili duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmesi gereken yatırım harcamalarına ilişkin tutarların, 630 Giderler Hesabı kullanılarak doğrudan gider kaydedildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 186’ncı maddesinde; Maddi Duran Varlıklar hesap grubunun tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile bunlara ilişkin birikmiş amortismanların izlenmesi için kullanılacağı, söz konusu hesap grubunun işleyişine ilişkin 187’nci maddesinde ise; edinilen maddi duran varlıkların, maliyet bedeli ile hesaplara alınacağı, maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü giderin ilave edilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Yine aynı Yönetmelik’in 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının niteliğine ilişkin 204’üncü maddesinde; bu hesabın yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılacağı, bahsi geçen hesabın işleyişin açıklayan 205’inci maddesinde ise; tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarların yapılmakta olan yatırımlar hesabına alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedileceği ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıkların, maliyet bedeli ile “Maddi Duran Varlıklar” hesap grubunda izlenmesi, maliyet bedeline ise varlıkların elde edilmesi ile ilgili olarak yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin dâhil edilmesi gerekmektedir. Duran varlıklar için yapılan bu tür harcamaların belirli bir zaman dilimine yayılarak yapılması halinde ise, iş tamamlanıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Ancak Başkanlık tarafından ihalesi yapılan ve aşağıdaki tabloda ayrıntıları gösterilen işlere ilişkin yapılan hakediş ödemelerinin 630 Giderler Hesabı kullanılarak doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Tablo 4: 2021 Yılı İçerisinde Gider Kaydedilen Hakediş Ödemeleri

Anılan Yönetmelik hükümlerine göre ilgili yatırımların ister yılı içerisinde ister yıllara sâri bir şekilde yapılsın, belirli bir zaman dilimi içerisinde gerçekleştiriliyor ise geçici kabulleri yapılıp tamamlanıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Başkanlık cevabında 2022 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ve 2021- 2023 Dönemi Bütçe Hazırlama Rehberi’nde yer alan bütçe uygulamaları ile ilgili düzenlemeler gerekçesiyle ilgili harcamaların gider kaydedildiği belirtilse de, bulgu konusu husus pek tabii olarak ödeme sırasında bütçeye gider kaydedilecek olan yatırım harcamalarına ilişkin tutarların mali tablolara maddi duran varlık olarak yansıyacak şekilde kaydedilmemesi hususudur. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde yer alan ve yukarıda açıklanan hükümlere göre tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklara ilişkin olarak yapılan harcamaların, ödeme esnasında bütçenin ilgili tertiplerine gider kaydedilirken aynı zamanda maliyet bedeli ile “Maddi Duran Varlıklar” hesap grubunda izlenmesi gerekmektedir.
Başkanlığın 2021 yılı içinde 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi gerekirken doğrudan gider kaydedilen toplam 3.618.046,94 TL tutarında yatırım harcaması mevcut olup, bu durum 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının 3.618.046,94 TL noksan, 630 Giderler Hesabının ise söz konusu tutar kadar fazla görünmesine yol açmaktadır.
Bu itibarla, 2021 yılı Bilançosunda 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı, Faaliyet Sonuçları Tablosunda ise 630 Giderler Hesabı itibarıyla ilgili tutarlar kadar hataya neden olunmuştur.