Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması (Sayıştay)

BULGU: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdarenin 258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabı ile Kurumun geçici kabul işlemlerini yapan ilgili birimlerinin toplam geçici kabul tutarları arasında uyumsuzluk olduğu görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabı bölümünde yer alan “Hesabın niteliği” başlıklı 180’inci maddesinde aynen:
“(1) Bu hesap, yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin; geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hallerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.”
“Hesabın işleyişi” başlıklı 181’inci maddesinde aynen:
“(1) Yapılmakta olan yatırımlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
b) Alacak
1- Tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarlar bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yazılı mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere yeni bir yatırıma başladıktan sonra ilk hakedişten başlamak üzere söz konusu yatırma ait hakediş tutarları 258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabına borç kaydedilmeli ilgili yatırımın tamamlanıp geçici kabulünün yapılması ile birlikte ise 258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabının alacağına kayıt yapılarak hesaptan çıkarılmalı ve ilgili varlık hesaplarına kaydedilmelidir.
Yapılan incelemeler neticesinde, Kurumun geçici kabul işlemlerini yapan ilgili birimlerinin toplam geçici kabul tutarının 24.631.189,61 TL olmasına rağmen 258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabına gerekli kayıtların yapılmadığı görülmüştür.
İlgili varlık hesapları olan; 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabına aktarılmaksızın 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmeye devam eden yatırımlar nedeniyle, muhasebe kayıtlarında 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının bakiyesi olması gerekenden fazla, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ile 252 Binalar Hesabının bakiyesi ise olması gerekenden eksik görülmektedir.
Söz konusu hesaplardaki varlıklar için amortisman ayrılması da gerekeceğinden, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenen yatırımlardan tamamlananların ilgili varlık hesaplarına aktarılmaması 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabını da etkilemektedir.
Aynı zamanda; amortisman uygulaması sonucu Giderler Hesabına yansıması gereken amortisman giderleri kadar 630 Giderler Hesabı, Dönem sonunda 630 Giderler Hesabının yansıması sonucu oluşacak faaliyet sonuçlarını gösteren 690 Faaliyet Sonuçları Hesabı, faaliyet sonuçlarının bakiyeleri üzerinden değerlendirilecek dönem faaliyet sonucunu gösteren 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı ya da 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı (- ), ayrılması gereken amortisman tutarları kadar hatalı sonuç vermektedir.
Yılı dönem faaliyet sonucuna göre, yılı geçtikten sonra önceki yıllar faaliyet sonuçlarını takip etmek için kullanılan 570 Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı veya 580 Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabı (-) ile geçmiş yıllar olumlu ya da olumsuz faaliyet sonuçlarının 5 yıl sonunda net değere aktarılması gerektiğinden, 5 yıllık süreyi doldurmuş geçmiş dönemler için 500 Net Değer/Sermaye Hesabı da amortisman ayrılmamasından etkilenen hesaplardır.
Kamu idaresi tarafından bulguya iştirak edilmiş ve bulguda tespiti yapılan hususa ilişkin düzeltme kaydının yapıldığı belirtilmiştir. Ancak bu kayıt işlemi yılı geçtikten sonra yapıldığından, söz konusu hesap gerçek durumu yansıtmamaktadır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle; İdarenin yıl sonunda düzenlenen mali tabloları üzerinde 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri, 252 Binalar, 257 Birikmiş Amortismanlar (-), 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar, 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu, 570 Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları ve 500 Net Değer/Sermaye Hesaplarının gerçek durumu yansıtmadığı değerlendirilmektedir.