| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Bakanlık tarafından yürütülen bazı yatırımların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’na kaydedilmediği ve tamamlananların ilgili Maddi Duran Varlık hesaplarına aktarılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, mali tabloların gerçek durumu yansıtmadığına ve muhasebe işlemlerinin mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmediğine işaret etmektedir. |
BULGU: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Kullanılmaması Nedeniyle Maddi Duran Varlıkların Gerçek Değerini Yansıtmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın çeşitli birimleri tarafından yapımı devam eden yatırımlardan bazılarının 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına kaydedilerek takibinin yapılmadığı, geçici kabulü yapılan veya il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları (YİKOB), Karayolları Genel Müdürlüğü gibi diğer idareler tarafından Bakanlık adına yaptırılanlardan tamamlananların ilgisine göre Maddi Duran Varlık hesapları arasında yer alan 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı veya 252 Binalar Hesabı’na alınmadığı, hakedişleri Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü tarafından ödenenlerin ilgili varlık hesaplarına kaydının sağlanmadığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin “258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabı”na ilişkin Hesabın niteliği başlıklı 187’inci maddesinde; “Yapılmakta olan yatırımlar hesabı; kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır. “ denilmekte,
“Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddesinde; “(1) Yapılmakta olan yatırımlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gerek yılı içinde gerekse yıllara sari olarak yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak tutarlar, bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenecek tutar 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı, 325-Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir. Söz konusu tutar, taahhütler hesabında izlenen bir taahhüde ilişkin ise taahhüt tutarı sözleşme birim fiyatları üzerinden 921- Gider Taahhütleri Karşılığı Hesabına borç 920-Gider Taahhütleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Gerek yılı içinde gerekse yıllara sari olarak yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak yatırımlara ilişkin olarak kullanıma verilen ilk madde ve malzeme tutarları bu hesaba borç, 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak kaydedilir. Söz konusu tutar, taahhütler hesabında izlenen bir taahhüde ilişkin ise taahhüt tutarı sözleşme birim fiyatları üzerinden 921-Gider Taahhütleri Karşılığı Hesabına borç 920-Gider Taahhütleri Hesabına alacak kaydedilir.
5) Yapılmakta olan yatırımlar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu varlığın değerinde ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698-Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarlar bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.
2) Henüz tamamlanmadan satış, devir ve benzeri yollarla elden çıkarılan tutarlar, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, elden çıkarma bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark 600-Gelirler Hesabına alacak, elden çıkarma bedeli 102-Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara, elden çıkarma bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan elden çıkarma değeri 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805- Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.” denilmektedir.
Buna göre devam eden yatırımların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’nda takip edilmesi geçici kabulü yapılan veya tamamlananların ilgisine göre ilgili Maddi Duran Varlık hesapları arasında yer alan 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı veya 252 Binalar Hesabı’na alınması gerekmektedir.
Bakanlığın çeşitli birimleri tarafından yapımı devam eden yatırımlardan bazılarının 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına kaydedilerek takibinin yapılmadığı, geçici kabulü yapılan veya il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları (YİKOB), Karayolları Genel Müdürlüğü gibi diğer idareler tarafından Bakanlık adına yaptırılanlardan tamamlananların ilgisine göre Maddi Duran Varlık hesapları arasında yer alan 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı veya 252 Binalar Hesabı’na alınmadığı, Hakedişleri Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü tarafından ödenenlerin ilgili varlık hesaplarına kaydının sağlanmadığı, yatırımlar, onarım ve inşaa bedellerine ilişkin hakediş ödemeleri ile ek ve/veya artırımlı fiyat farkı ödemelerinin muhasebeleştirilmesinde doğrudan 630 Giderler Hesabının kullanıldığı, dönem sonunda düzenlenen mali tablolarda 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252 Binalar Hesabı ve 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının gerçek durumu yansıtmadığı anlaşılmaktadır.
Mevzuat hükümleri çerçevesinde, yatırımların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi, söz konusu yapım işlerine ait tutarların, geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılması gerekmektedir.