|
ÖZET: Yapım ihalelerinde, bazı imalatlar için uygulama projeleri mevcut olmasına rağmen, karma sözleşme yerine birim fiyat sözleşmesi yapılması durumu tespit edilmiştir. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 6. maddesi, yapım işlerinde karma sözleşme düzenlenmesi gerektiğini belirtmektedir. Uygulama Projeleri Yönetmeliği ise, uygulama projeleri bulunan işlerin anahtar teslimi götürü bedel teklifleri ile ihale edilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, bina işleri hariç, uygulama projesi yapılamayan kısımlar için birim fiyat ihalesine çıkılabileceği ifade edilmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi, iş grubu ve iş kalemi tanımlarını içermekte ve karma sözleşmelerin nasıl düzenleneceğine dair hükümler sunmaktadır. Projelerin yükleniciye teslimi, sözleşmenin imzalanması sırasında gerçekleşirken, birim fiyat esaslı sözleşmelerde projeler sözleşme imzalanırken yükleniciye verilmektedir. Ayrıca, geçici ve kesin hakediş raporları ile fiyat farkı hesaplamaları da her iki sözleşme türü için ayrı ayrı düzenlenmektedir. Sonuç olarak, uygulama projeleri bulunan işler için anahtar teslimi götürü bedel, diğerleri için ise birim fiyat teklifleri ile karma sözleşme yapılması gerektiği, mevcut mevzuat hükümleriyle desteklenmektedir. Bu durum, ihale süreçlerinin düzenlenmesi ve maliyetlerin doğru bir şekilde hesaplanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapım İhalelerinde Bazı İmalatlara Ait Uygulama Projesi Olduğu Halde Karma Sözleşme Yerine Birim Fiyat Sözleşme Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Yapım işlerinde kesin/ön projesi olanlar dışındaki imalatlara ait uygulama projeleri hazırlandığı/hazırlanabileceği halde karma sözleşme yapmak yerine birim fiyat sözleşme yapıldığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme türleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “Yapım işlerinde; niteliği itibarıyla iş kalemlerinin bir kısmı için anahtar teslimi götürü bedel, bir kısmı için birim fiyat teklifi alma yöntemleri birlikte uygulanmak suretiyle gerçekleştirilen ihaleler sonucunda karma sözleşme düzenlenir” denilmektedir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhalelerde uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılmasının zorunlu olduğu, bina işleri hariç, ihaleden önce uygulama projesi yapılamayanların kesin/ön proje üzerinden birim fiyat ihaleye çıkılabileceği, bu işlerden, uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabileceği belirtilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 4’üncü maddesi, iş grubu ve iş kalemi tanımlarını içermektedir. İş grubu, anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ve karma sözleşmelerde kullanılan bir terim olup, ödemeye esas birimlerden oluşmaktadır. İş kalemi ise birim fiyat sözleşmeleri ve karma sözleşmelerde kullanılan bir terim olup, ödemeye esas birim fiyatları içermektedir. Karma sözleşme, iş grupları için anahtar teslimi götürü bedel ve birim fiyat teklif alınan kısımlar için birim fiyat yöntemlerinin birlikte uygulandığı bir sözleşmeyi ifade etmektedir.
“Projelerin yükleniciye teslimi” başlıklı 11’inci maddesi, anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerinde ve birim fiyat esaslı sözleşmelerde projelerin yükleniciye teslimine dair detayları içermektedir. Anahtar teslimi götürü bedel esasına göre yapılan işlerde, projelerin yükleniciye teslim edilmesi sözleşmenin imzalanması sırasında gerçekleşir. Birim fiyat esaslı sözleşmelerde ise işlerin ön veya kesin projeleri, sözleşmenin imzalanması sırasında yükleniciye verilir.
“Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesi, birim fiyat esasına göre yapılan işlerin bedellerinin ödenmesine dair esasları belirtmektedir. Bu kapsamda, sözleşmeye ekli birim fiyat teklif cetvelinde yazılı veya sonradan düzenlenen yeni birim fiyatlar ile metrajlarından hesaplanan iş kalemi miktarlarının çarpımı üzerinden hesaplanan tutar, sözleşmedeki kayıtlara ve ilgili kanunlara göre yapılacak kesintilerden çıktıktan sonra yükleniciye ödenir. Anahtar teslimi götürü bedel esasına göre yapılan işlerin bedelleri ise ihale dokümanında öngörülen ilerleme yüzdeleri üzerinden sözleşmede ve eklerinde belirtilen esaslara göre ödenir. Karma sözleşmelerde ise her iki yöntem için ilgili hükümlere uyulur.
“Kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesi” başlıklı 40’ıncı maddesi, birim fiyat esaslı sözleşmelerde kesin hesapların nasıl yapılacağını detaylandırmaktadır. İşin geçici kabulü yapıldıktan sonra kesin hakediş raporunun düzenlenmesiyle işe başlanır. Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde kesin hesap işlemleri, işin geçici kabulü yapıldıktan sonra başlar. Karma sözleşmelerde ise her iki yöntem için ilgili hükümlere uyulur.
Ayrıca “Fiyat farkı esaslarının uygulama esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin yedinci fıkrasında ise, karma sözleşmelerde işin anahtar teslimi götürü bedel ve birim fiyatlı bölümleri için ayrı ayrı fiyat farkı hesaplanır denilmektedir.
İlgili yapım işi ihale sözleşmelerinin “Sözleşme türü ve bedeli başlıklı” maddelerinde; “Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanında yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan (rakam ve yazıyla) bedel üzerinden akdedilmiştir.” ifadesi yer almaktadır.
Örnek ihale dokümanları incelenmiş; Servis Deposu İnşaat İmalatları Yapılması gibi kalemlerin birim fiyat tariflerine bakıldığında pursantaj tablosunun da oluşturulduğu görülmüştür.
Bu iş kalemlerine/gruplarına pursantaj üzerinden ödeme yapılıyor olması ve uygulama projelerinin hazırlanmış/hazırlanabilir olması söz konusu ihalelerin karma sözleşme ile yapılabileceğini ortaya koymaktadır.
Karma sözleşme yapılmamış olması, idari şartnameyi, sözleşmenin türünü, imalat kalemlerinin ele alınış şeklini, iş programlarını, iş artış/azalışlarının oranlarını, fiyat farklarını, geçici ve kesin hakediş raporlarının hazırlanış biçimini doğrudan etkilemektedir.
Kamu İdaresince, söz konusu yapım işinde zemin etüdü olmadığından kesin proje olarak ihaleye çıkıldığı, servis deposu inşaatı yapım işinin sanat yapısı olduğu ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhalelerde uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde geçen “bina” ifadesini karşılamadığı ve ihalenin birim fiyat usulüne göre yapıldığı belirtilmişse de; söz konusu Yönetmelik hükmüne göre, uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılmasının zorunlu olduğu, bina işleri hariç, ihaleden önce uygulama projesi yapılamayanların kesin/ön proje üzerinden birim fiyat ihaleye çıkılabileceği, bu işlerden, uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve açıklamalar doğrultusunda, aynı ihale içerisinde, uygulama projesi yapılabilen işler için anahtar teslim, diğerleri için ise birim fiyat teklif alınarak karma sözleşme yapılması gerekmektedir.