Yapım ihalelerinde hangi durumlarda, iş kalemi miktarlarında değişiklik yapılabilir (KİK)

20.09.2010 tarih ve III.Y.26.08.0187/2010-12E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

DSİ 9. Bölge 93. Şube Müdürlüğü tarafından 14.06.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Tunceli – Pülümür Sansa Boğazı Karasu Nehri Taşkın ve Rusubat Kontrolü” ihalesine ilişkin olarak Mehmet Ali Çetindere’nin 10.08.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 25.08.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 24.08.2010 tarih ve 21844 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 23.08.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikayet başvurusunun reddine,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle;

1) Kesinleşen ihale kararına ilişkin yazıda birim fiyat teklif cetvelinde yer alan iş kalemine ait miktarlarda hata yapılması nedeniyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığının bildirildiği,

Ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 37 nci maddesinin son paragrafında yer alan; “En son aşamada, isteklilerin teklif mektubu eki cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Teklif edilen fiyatları gösteren teklif mektubu eki cetvelde çarpım ve toplamlarda aritmetik hata bulunması halinde, isteklilerce teklif edilen birim fiyatlar esas alınmak kaydıyla, aritmetik hatalar ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Yapılan bu düzeltme sonucu bulunan teklif isteklinin esas teklifi olarak kabul edilir ve bu durum hemen istekliye yazı ile bildirilir. İstekli düzeltilmiş teklifi kabul edip etmediğini tebliğ tarihini izleyen beş gün içinde yazılı olarak bildirmek zorundadır. İsteklinin düzeltilmiş teklifi kabul etmediğini süresinde bildirmesi veya bu süre içinde herhangi bir cevap vermemesi halinde, teklifi değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir.” hükmü uyarınca hatalı kalem miktarının re’sen düzeltilip kendilerine bildirilmediği,

Öte yandan hatalı olduğu söylenen 6 numaralı “50 cm Çaplı 6,5 cm cidar kalınlıkta drenaj için beton büz döşenmesi” iş kaleminin 39,78 mt yerine 39,48 mt yazıldığı, bu farkın teklif sonucunu onbindeler mertebesinde bile değiştirmeyecek ve aşırı düşük sınır değerini de etkilemeyecek kadar küçük olduğu,

2) İdarece önce teklifinin geçerli kabul edilerek aşırı düşük açıklaması istendiği, sonrasında ise birim fiyat teklif cetvelinde yer alan iş kalemine ait miktarlarda hata yapılması nedeniyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığının bildirildiği, aynı şekilde ilk değerlendirmeler sonucunda geçerli olduğu tespit edilip daha sonra değerlendirme dışı bırakılan başka firmaların da olduğu, ancak tüm bu işlemler sonucunda ilk başta aşırı düşük sınır değerin üzerinde kalan firmanın değişmediği ve ihalenin bu firmanın üzerinde kaldığı, idarenin sonraki değerlendirmelerinin ihalenin bu firma üzerinde bırakılması için yapıldığı izleniminin oluştuğu, bu nedenle ihale üzerinde kalan firmanın değerlendirme dışı bırakılması gerektiği,

İddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

1) Başvuru sahibi kesinleşen ihale kararına ilişkin yazıda birim fiyat teklif cetvelinde yer alan iş kalemine ait miktarlarda hata yapılması nedeniyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığının bildirildiği, ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 37 nci maddesinin son paragrafı hükmü uyarınca hatalı kalem miktarının re’sen düzeltilip kendilerine düzeltilmiş teklifi kabul edip etmediklerinin sorulması gerektiği, öte yandan hatalı olduğu söylenen 6 numaralı “50 cm Çaplı 6,5 cm cidar kalınlıkta drenaj için beton büz döşenmesi” iş kaleminin 39,78 mt yerine 39,48 mt yazıldığı, bu farkın teklif sonucunu onbindeler mertebesinde bile değiştirmeyecek ve aşırı düşük sınır değerini de etkilemeyecek kadar küçük olduğu iddiasında bulunmuş, idarece 26.08.2010 tarihinde şikayete verilen cevapta, isteklinin ileri sürdüğü mevzuat hükümlerinin 05.03.2009 tarihinden önce yürürlükte olan mevzuat hükümleri olduğu, yürürlükte olan mevzuat hükümleri uyarınca birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata olan isteklilerin değerlendirme dışı bırakılacağı ifade edilmiştir.

Başvuru sahibinin 1 inci iddiasıyla ilgili yapılan inceleme ve değerlendirmeye aşağıda yer verilmiştir;

İdari şartnamenin 19 uncu maddesinde; “İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlarının çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden vereceklerdir. İhale sonucu, ihale üzerine bırakılan istekliyle her bir iş kaleminin miktarıyla iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.” düzenlemesi yapılmıştır.

Söz konusu düzenleme gereği de idarece ihale dokümanı ekinde her bir iş kaleminin birimi ve miktarının belirtildiği, ihale konusu işin 7 iş kaleminden oluşan birim fiyat teklif cetvelinin doküman satın alanlara verildiği anlaşılmıştır.

Başvuruya konu hususla ilgili olarak idarece hazırlanan birim fiyat cetvelinin 6 ıncı sırasında “SANSA 6” poz numarası ve “50 cm çaplı 6,5 cm cidar kalınlıkta drenaj için beton büz döşenmesi” iş kalemi adı altında yer alan imalatın miktarının 39,78 m olarak belirlendiği, ancak başvuru sahibinin teklif dosyası içerisinde yer alan teklif mektubu eki birim fiyat teklif cetvelinde ise söz konusu iş kalemi miktarının 39,48 m olarak belirtilerek teklif verildiği tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 37 nci maddesinin üçüncü fıkrası 05.12.2008 tarih ve 27075 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5812 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 5812 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ile değişen 37 nci maddesinin ikinci fıkrasında ise; “Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü,

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Başvuruların ve tekliflerin alınması, açılması ve belgelerdeki bilgi eksikliklerinin tamamlatılması” başlıklı 57 nci maddesinin yedinci fıkrasında; “Birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunduğu tespit edilen isteklilere ait teklifler değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 16 ncı maddesinde; “Tekliflerin alınması ve değerlendirilmesi” başlığı altında;

“16.5. Aritmetik hata ve yuvarlama

16.5.1. Birim fiyat teklif cetvelindeki çarpım ve toplamlarda hata olması durumunda aritmetik hata olduğu kabul edilecek ve teklif doğrudan değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklif verilmesine imkan tanınan ihalelerde, isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılarak, teklif verdiği diğer kısımlar üzerinden ihale sonuçlandırılacaktır.

16.5.2. Birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalede, birim fiyat teklif cetvelindeki birim fiyatlar ve birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan tutarlar, virgülden sonra iki hane olacak şekilde yuvarlanarak yazılacaktır. …” açıklaması,

Aynı Tebliğin 39 uncu maddesinde; “Yuvarlama ve aritmetik hata” başlığı altında;

39.1. Birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemleri için teklif edilen fiyatlar ve analizlerdeki rayiç fiyatlar, iki ondalık basamak olacak şekilde yuvarlanarak yazılacaktır.

39.2. Birim fiyat teklif cetvelinde, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın çarpımı sonucu bulunan tutar, analizlerde de her bir girdi miktarı ile rayicinin çarpımı sonucu bulunan tutar, en yakın iki ondalık basamaklı sayıya getirilecek biçimde yuvarlanmak suretiyle yazılacak ve yazılan bu tutarlar toplanacaktır.

39.3. Birim fiyat teklif cetvellerinde çarpım ve toplamlarda aritmetik hata yapan istekliler değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklife açık ihalelerde ise isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.” açıklaması,

Anılan Tebliğin 52 nci maddesinde ise; “Yapım işlerinde iş kalemi miktarının değişmesi” başlığı altında;

“52.1. Yapım işlerine ait tip sözleşmenin “İş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 29 uncu maddesine göre teklif birim fiyat sözleşmelerde iş kalemi miktarının değişmesi halinde; sözleşme eki birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her hangi bir iş kaleminin miktarında, işin devamı sırasında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi (örnekteki gibi, bu iş kaleminde %50’lik bir artış olması halinde) ve bu toplam artışın (örnekteki gibi %50) aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini (örnekteki gibi %2,5) geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan (örnekteki gibi, %50-%20=%30 ‘luk kısmına) kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.” açıklamasına yer verilmiştir.

4734 sayılı Kanunun anılan hükmünden ve Kamu İhale Genel Tebliğinin ilgili açıklamasından, aritmetik hataların teklif edilen fiyatları gösteren birim fiyat teklif cetvelindeki çarpım ve toplamlarda yapılan çarpım ve toplama hatalarını içerdiği, birim miktarda yapılan hataları içermediği anlaşılmaktadır.

Başvuru sahibinin birim fiyat teklif cetvelinde, 6 ıncı sırada yer alan iş kalemi miktarının, idarece verilen iş kalemi miktarından farklı olarak yer aldığı, başvuru sahibinin teklifinin bu gerekçe ile değerlendirme dışı bırakıldığı, başvuru sahibi tarafından yapılan hatanın mevzuatta tanımlanan anlamda bir aritmetik hata olmadığı görülmüştür.

4734 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde, verilen tekliflerin, zeyilname düzenlenmesi hali hariç, herhangi bir sebeple geri alınamayacağı ve değiştirilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

4735 sayılı Kanunun “Sözleşme türleri” başlıklı 6 ncı maddesinin (c) bendinde; “Yapım işlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine, mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak; idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” tanımlamasına yer verilmiştir.

Teklif birim fiyat üzerinden ihale edilen işlerde, idare tarafından hazırlanmış cetvelde (birim fiyat teklif cetveli) yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutar, isteklinin teklif tutarını oluşturmakta ve bu bedel üzerinden birim fiyat sözleşme imzalanmaktadır. Teklif birim fiyatlı işler için teklif mektubunun 6 ncı maddesinde istekliler, tekliflerini “Teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarının ve mahiyetinin ihale dokümanda yer alan teknik şartnameye ve projelere uygun olduğunu kabul ediyoruz” beyanıylakabul ve taahhüt etmektedirler. Belirtilen nedenlerden dolayı isteklilerin idare tarafından belirlenen iş kalemlerinin içeriğinden ve miktarlarından farklı miktarlar için teklif vermeleri mümkün değildir. Kaldı ki; Kamu İhale Genel Tebliği’nin 52 nci maddesinde yer alan açıklamaya göre iş kalemi miktarının ancak işin devamı sırasında ortaya çıkan hallerde değişebileceği görülmektedir.

Yukarıda yer alan tespitler ve hükümler birlikte değerlendirildiğinde şikayetçinin birim fiyat teklif cetvelinde idare tarafından belirlenen iş kaleminin miktarından farklı miktar teklif verildiği anlaşılmış olup, teklifinin değerlendirme dışı bırakılması işleminde mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

2) Başvuru sahibi, idarece önce teklifinin geçerli kabul edilerek aşırı düşük açıklaması istendiği, sonrasında ise birim fiyat teklif cetvelinde yer alan iş kalemine ait miktarlarda hata yapılması nedeniyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığının bildirildiği, aynı şekilde ilk değerlendirmeler sonucunda geçerli olduğu tespit edilip daha sonra değerlendirme dışı bırakılan başka firmaların da olduğu, ancak tüm bu işlemler sonucunda ilk başta aşırı düşük sınır değerin üzerinde kalan firmanın değişmediği ve ihalenin bu firmanın üzerinde kaldığı, idarenin sonraki değerlendirmelerinin ihalenin bu firma üzerinde bırakılması için yapıldığı izleniminin oluştuğu, bu nedenle ihale üzerinde kalan firmanın değerlendirme dışı bırakılması gerektiği iddiasında bulunmuş, ancak idareye şikayet başvurusunda bu iddiasına yer vermediği tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin 2 nci iddiasıyla ilgili yapılan incelemede başvuru sahibinin bu iddiasına idareye yaptığı şikayet başvurusunda yer vermediği tespit edilmiştir.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 8 inci maddesinin onuncu fıkrasında; “İdarenin şikayet üzerine aldığı kararda belirtilen hususlar hariç, şikayet başvurusunda belirtilmeyen hususlar itirazen şikayet başvurusuna konu edilemez.” hükmü,

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğin 12 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “…İdareye başvuru konularının yanı sıra yeni konular da eklenerek Kuruma başvurulması halinde ise, itirazen şikayet başvurusunun incelenmesinde idareye başvurusu konusu edilmeyen hususlar dikkate alınmaz.” açıklaması,

Yer almaktadır. Dolayısıyla yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda başvuru sahibinin bu iddiası yönünden başvuru reddedilmiştir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikayet başvurusunun reddine,

Oybirliği ile karar verildi.