|
ÖZET: Yapım İşi İhaleleri ile ilgili 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, sözleşme taslaklarında rekabeti engelleyici hükümler bulunduğunu ortaya koymaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi, idarelerin ihalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelere uymakla yükümlü olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşme Kanunu’nda, sözleşmelerin tip sözleşmelere dayanarak düzenlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak, bazı sözleşme taslaklarında yer alan düzenlemeler, bu ilkelere aykırı hükümler içermektedir.
Özellikle, hakediş raporlarının ödenmesiyle ilgili 120 günlük esneklik sağlanması, yüklenicilere ek avantajlar sunmakta ve bu durum, ihale bedelini %15-20 oranında etkileyebilmektedir. Nakit paranın zaman değerinin %4-5 civarında olduğu günümüzde, bu tür bir esneklik, hakedişlerin zamanında ödenmesi ile gecikmeli ödenmesi arasında önemli farklar yaratmaktadır. Bu durum, saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerine zarar vermektedir. Kamu İdaresi, gerekli kontrollerin yapılması için ilgili birimlerin uyarıldığını ifade etmiştir. Sonuç olarak, sözleşme taslaklarında tip sözleşmelere uygun olmayan ve temel ilkeleri ihlal eden hükümlerin yer almaması gerektiği açıktır. |
BULGU: Yapım İşi İhalelerin Sözleşme Taslağına Rekabeti Engelleyici Hüküm Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapılan ihalelerin sözleşme taslağına rekabeti engelleyici hüküm konulduğu görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.”
Düzenlemesi bulunmakta iken 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşme Kanunu’nun “Tip sözleşmeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise;
“Bu Kanunun uygulanmasında uygulama birliğini sağlamak üzere mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Tip Sözleşmeler Resmi Gazete’de yayımlanır.
İdarelerce yapılacak sözleşmeler Tip Sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlenir. Mal ve hizmet alımlarında, Kurumun uygun görüşü alınmak kaydıyla istekliler tarafından hazırlanması mutat olan sözleşmeler kullanılabilir.”
Denilmektedir.
Uygulamada İdare tarafından düzenlenen sözleşme taslaklarında;
“11.2. Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hazırlanan hakedişler raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç onaylandıktan sonra tuz gün içinde tahakkuka bağlanarak 120 gün içinde ödenir.
Her ne kadar 120 gün içerisinde ödenir dese de, hakkedişlerin yapılmasına müteakip belediye imkanları dahilinde peyder pey ödeme yapılacaktır.
Ödenek tespit olunmuştur. Yüklenici yapım işi için sözleşmede belirtilen ödenekleri iş programına uygun şekilde imalat ve/veya ihzarat olarak sarf etmek zorundadır.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
Sözleşme Taslağında yer alan bu düzenleme Tip Sözleşmede yer almayan bir düzenleme olup İdarelere Yüklenicilerin hakediş ödemesi için 120 günlük esnek süre verilmesine imkan vermektedir. Nakit paranın aylık zaman değerinin %4-5 civarında olduğu günümüzde böyle bir esneklik ihale bedelini %15-20 civarında etkileyeceği için işin yapılma sürecinde Yüklenicilere ek avantaj sağlanmasına neden olabileceğinden Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerinden saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırıdır. Çünkü, hakedişin 120 gün sonra ödenmesi ile hemen ödenmesi veya hemen ödenmeye başlanması arasında ciddi bir fark oluşacağı bunun da yukarıda belirtilen ilkelere aykırı olduğu açıktır.
Kamu İdaresi cevabında, gerekli kontrollerin gerçekleştirilmesi için ilgili birimin uyarıldığını belirtmiştir.
Sonuç olarak, sözleşme tasarılarına tip sözleşmelere aykırı saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerini engelleyecek hükümlerin konulmaması gerekmektedir.