| ÖZET: İdare tarafından yapılan yapım işi ihalelerinin bazılarında, kontrollük hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla binek araç temin edilmesi şartının yer aldığı görülmüştür. İdarenin yapım işle ilgili olarak yapması gereken kontrollük görevleri kendi personeli vasıtasıyla yerine getirmesi gerekmektedir. İdare tarafından yapım işi ihale dokümanlarına araç temini ile ilgili düzenlemeler eklenerek, işin doğrudan yerine getirilmesi için gerekli olmayan unsurlarla ilgili uygulamaların yapılmaması gerektiği değerlendirilmektedir. İhale dokümanlarında işin yürütülmesiyle doğrudan ilişkisi bulunmayan araç ve gereçlerin yüklenicilerden temin edileceğine ilişkin düzenlemelere yer verilmesi mevzuatına aykırılık teşkil etmektedir. |
BULGU: Yapım İşi İhalelerinde Kontrollük Hizmetleri İçin Binek Araç Şartının Yer Alması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından yapılan yapım işi ihalelerinin bazılarında, kontrollük hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla binek araç temin edilmesi şartının yer aldığı görülmüştür.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez. …” denilmektedir.
Bu düzenlemeye göre, idareler farklı istekliler tarafından sağlanabilecek ve aralarında doğal bağlantı olmayan mal alımı, hizmet alım ve yapım işlerini bir arada ihale edemeyecekleri gibi yapılan işle veya alınan hizmetle ilgisi olmayan farklı yöntemlerle piyasadan temin edilebilecek mal ve hizmet kalemlerinin de ihale bünyesinde bulunmaması gerekir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım işinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan araç, gereç ve malzemelerin yüklenicilere aldırılması” başlıklı 49’uncu maddesinde;
“İdareler tarafından, ihale dokümanında ihale konusu işin yürütülmesi sırasında kontrol aracı, bilgisayar, telefon, faks vb. araç, gereç ve malzemelerin yüklenici tarafından temin edileceği yönünde düzenlemeler yapıldığı görülmektedir. İhale konusu iş kapsamında yer almayan hususların yerine getirilmesi yükleniciden istenilemez. Ancak ihale konusu işin yürütülmesi ile doğrudan ilgili olması, kullanım süre ve şekillerinin ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, ihale dokümanında araç, gereç ve malzemelerin yüklenici tarafından temin edileceğine ilişkin düzenleme yapılması mümkündür.” ifadesine yer verilmiştir.
Tebliğ’de yer alan düzenlemeden açıkça anlaşılacağı üzere, ihale dokümanlarında işin yürütülmesiyle doğrudan ilişkisi bulunmayan araç ve gereçlerin yüklenicilerden temin edileceğine ilişkin düzenlemelere yer verilmesi mevzuatına aykırılık teşkil etmektedir. Yapım işlerinin mevzuata uygun olarak yerine getirilip getirilmediğinin idarece kontrol edilmesi, işin yürütülmesiyle doğrudan ilgili olmayıp ayrı bir faaliyetin konusudur. Söz konusu kontrol işleri, İdarece yerine getirilmesi gereken ve yapım işinin doğrudan unsuru olmayan işler olup, İdare bu kontrollük işlerini kendi personeli vasıtasıyla yerine getirmek durumundadır. Yapım işlerinin doğrudan unsuru olan faaliyetler (yapı denetim görevlisinin çalışmasına yönelik binalar gibi) ise Yapım İşleri Genel Şartnamesi gereğince yüklenici tarafından yapılacak faaliyetlerdir.
Yapılan incelemede, İdarenin yapım işi ihalelerinde kontrollük hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla binek araç temin edilmesi şartının koşulduğu ve niteliği itibarıyla bu usulün bir araç temin etme yöntemi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Zira 2023 yılında yapılan veya yapımı devam eden toplamda 16 adet yapım işinde, iş süresince yüklenicilerden kontrol aracı olarak toplamda 51 adet binek araç temin edilmiştir. Binek araçlar için ihale dokümanlarına model yılı, kilometre sınırı, renk, yakıt vs. gibi özellikler ihale şartı olarak eklenmiştir.
Tablo 9: Binek Araç Şartı Getirilen Bazı Yapım İşleri
| Sıra No | İhale Kayıt Numarası | İşin Adı | Öngörülen Binek Araç Sayısı |
Binek Araç Özellikleri |
| 1 | 2022/1446145 | Ümraniye İlçe Sınırlarında Park Yenileme ve Park Yapım İşi |
11 Adet | En az 2020 model ve yukarısı. En az 90 PS ve üzeri motor gücü, tam |
| zamanlı, günlük en fazla 100 km. | ||||
| 2 | 2023/130701 | Atakent Mahallesi 32 Derslikli Ortaokul Binası İkmal İnşaatı Yapım İşi | 4 Adet | Binek Otomobil (2020 Model ve Üstü) Araçlar Otomatik Şanzımanlı Olacaktır. Araç Kiralık Olacak İse Rent A Car Kaskolu Olması Zaruridir. Kışın Lastik Değişimi Sağlanacaktır. Araçların Her Biri Günlük En Fazla 80 Km Yol Yapacaklardır |
| 3 | 2023/266032 | Ümraniye Geneli Muhtelif Hizmet Binaları Tadilat Yapım İşi | 4 Adet | Binek Otomobil (2021 Model ve Üstü) (Tam Zamanlı Ve Yakıt Matik Kartlı, Ogs Veya Hgs Vb. Masraflar Yükleniciye Aitir.) Araçlar Otomatik Şanzımanlı Olacaktır |
| 4 | 2023/572784 | Ümraniye Geneli Muhtelif Yerlerde Yağmursuyu Kanalı ve Yönlendirilebilir Yatay Sondaj Yapım İşi | 4 Adet | Binek Otomobil (En Az 2021 Model) Tam Zamanlı Yakıt (Günlük 70 Km Kullanımlı Sadece Yakıt Kartı veya Taşıt Tanıma), Hgs Veya Ogs, 4 Adet Kış Lastiği İle Araçlar Tek Tip Beyaz Renkli, Otomatik Şanzımanlı Olacaktır |
| 5 | 2023/875705 | Sondurak Mevkii Kentsel Dönüşüm Alanı Fore Kazık, İksa ve Zemin Altı Otopark Yapım İşi | 3 Adet | Binek Otomobil (2022 Model veya Üstü) (En Fazla Günlük 80 Km) Araçlar Otomatik Şanzımanlı Olacaktır |
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından bulguda yer alan hususa iştirak edilmiş ve ihale konusu işin doğrudan unsuru olmayan araç ve gereç temininin optimize edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yapım işi ihale dokümanlarına araç temini ile ilgili düzenlemeler eklenerek araç ihtiyacının karşılanması yöntemine son verilerek, işin doğrudan yerine getirilmesi için gerekli olmayan unsurlarla ilgili uygulamaların yapılmaması gerektiği değerlendirilmektedir.