|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Bağlı İdaresi’nin yapım işi ihalelerinde uygulama projesi veya kesin proje hazırlama zorunluluğuna uymadığını ortaya koymaktadır. İdare, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesine aykırı olarak, ön projeyle ihale gerçekleştirmiştir. Bu durum, yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olmaması ve doğal afetlerin yaşanmaması gibi nedenlerle, yeterli etüt ve fizibilite çalışmaları yapılmadan gerçekleşmiştir. Kanun, yalnızca belirli şartlar altında ön proje ile ihale yapılmasına izin vermektedir.
İncelemeler sonucunda, 2024 yılı içinde yürütülen 9 yapım işinden 7’sinin ön projeyle ihale edildiği tespit edilmiştir. İdare, altyapı işlerinde zemin etüdünün her bölgede yapılamayacağını ve diğer kurumların altyapı hatlarındaki değişikliklerin uygulama projelerinin hazırlanmasını engellediğini savunmuştur. Ancak, bu durumun, 4734 sayılı Kanun’un öngördüğü kurallara uygun olmadığı ve kesin proje üzerinden ihale yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, kamu idarelerinin ihale süreçlerinde, işin niteliğine göre kesin proje veya uygulama projesinin tercih edilmesi gerekmektedir. Ön projenin yalnızca istisnai durumlarda kullanılmasına izin verilmektedir. Bu kurallara aykırı hareket edenler hakkında, 4734 sayılı Kanun’un 60. maddesinde belirtilen cezai müeyyidelerin uygulanması gerekmektedir. |
BULGU: Yapım İşi İhalelerinde Uygulama Projesi veya Kesin Proje Hazırlama Zorunluluğuna Uyulmadan Ön Projeyle İhaleye Çıkılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin kesin proje veya uygulama projesiyle çıkması gereken yapım işi ihalelerinin ön projeyle yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde;
Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı,
İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği,
Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunlu olduğu; ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği,
İfade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde ise; yapım işlerinde, idarelerce yeterli etüt ve fizibilite çalışmaları yapılmadan ön proje ile ihaleye çıkılması nedeniyle yatırım maliyetleri gerçekçi bir şekilde belirlenmediğinden, işlerin öngörülen bedellerin üzerinde ve daha uzun sürede tamamlandığı, bunu önlemek amacıyla, doğal afetler veya arazi ve zemin etüdü gerektirmesi nedeniyle ihale öncesinde uygulama projesi yapılamayanlar hariç, yapım işlerinin uygulama projeleri yapılarak ihale edilme zorunluluğu getirildiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre; bir yapım işi yalnızca iki durumda ön projeyle ihale edilebilir. Bunlar; ihale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi ve doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmaması durumlarıdır.
Ancak, yapılan incelemeler neticesinde, İdare tarafından 2024 yılı içerisinde yürütülen 9 yapım işinden 7’sinin ihalesinin, söz konusu yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olmamasına ve herhangi bir doğal afet yaşanmamasına rağmen, yeterli etüt ve fizibilite çalışmaları yapılmadan ön projeyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinde, “Görevlilerin ceza sorumluluğu” düzenlenmiş olup maddenin son fıkrasında, 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında bu madde de yer alan cezai müeyyidelerin uygulanacağı ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (c) bendine göre; her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilmektedir. Ancak, yukarıda da belirtildiği üzere, İdare tarafından 2024 yılı içerisinde yürütülen 9 yapım işinden 7’sinin ihalesi, uygulama projesiyle olmasa dahi kesin proje üzerinden birim fiyat teklif alarak ihale edilmesi gerekirken, ön proje üzerinden birim fiyat teklif alarak ihale edilmiştir.
Kamu İdaresinin cevabında; altyapı işlerinde zemin özelliklerinin bölge içinde dahi büyük farklılıklar göstermesi ve çalışma alanlarının yerleşim yerleri içinde bulunması nedeniyle her bölgede detaylı zemin etüdünün yapılamayacağı; diğer kurumların altyapı hatlarındaki güzergâh ve kot değişiklikleri gibi etkenlerin uygulama projelerinin tam olarak hazırlanmasını engellediği, bu bağlamda, 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (c) bendi uyarınca uygulama projesi yapılamayan kısımlar için birim fiyat teklif alarak ihaleye çıkmanın mümkün ve hukuken uygun olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, İller Bankası ve diğer Su ve Kanalizasyon İdareleri tarafından da benzer işlerin teklif birim fiyat yöntemiyle ihale edildiği ve altyapı işlerinde anahtar teslim götürü bedel yöntemiyle ihale yapılmasının pratikte mümkün olmadığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak; İdare ihalelerinde işin niteliğine göre kesin proje ve uygulama projesinden en uygun olanının tercih edilmesi, uygulama projesi yapılması mümkün değilse vaziyet planı, kat planları, çatı planı, asma tavan planları, kesitler, görünüşler ve detay listesi gibi bazı tespitlerin yapılarak kesin proje üzerinden ihaleye çıkılması, ön projenin Kanun’da belirtilen istisnalar haricinde kullanılmaması ve bu kurallara aykırı ihaleye çıkılmasına izin verenler ile ihale yapanlar hakkında 4734 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinde belirtilen müeyyidelerin uygulanması gerekmektedir.