Yapım İşi Niteliği Taşıyan İşlerin 4734 sayılı Kanun’un 3(g) İstisnası Kapsamında Mal ve Hizmet Alımı Yoluyla Yaptırılması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşi Niteliği Taşıyan İşlerin 4734 sayılı Kanun’un 3(g) İstisnası Kapsamında Mal ve Hizmet Alımı Yoluyla Yaptırılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirket tarafından yapım işi niteliğinde olan işlerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3(g) istisnası kapsamında mal ve hizmet alımı olarak ayrı ayrı gerçekleştirildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin (d) bendi uyarınca belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketler Kanun kapsamında yer almaktadırlar. Aynı Kanun’un 3’üncü maddesinde ise ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç olmak üzere istisna kapsamında yapılabilecek alımlar sayılmış olup ilgili maddenin (g) bendinde belediye şirketlerinin ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları ve ilgili bentte her yıl belirlenen limiti aşmayan mal veya hizmet alımlarını gerçekleştirebilecekleri ifade edilmiştir.

3(g) istisnası kapsamında yapılacak alımlara ilişkin olarak detaylı açıklamaların yer aldığı Kamu İhale Genel Tebliği’nin 4.3.2’nci maddesinde bu kapsamda yapılacak alımlar için Kamu İhale Kurumu’na başvurulacağı, 4.3.2.6’ncı maddesinde 3(g) istisnasının mal veya hizmet alımlarına ilişkin hususların düzenlendiği, Kuruma yapılacak başvurularda yapım işlerine yer verilmemesi gerektiği, bazı başvurularda doğrudan yapım işi için istisna talep edilmemekle birlikte, yapım işi kapsamında kullanılacak mal kalemleri ile yapım işi için gerekli

işçilik/taşeron vb. hizmetlere istisna talep edildiğinin görüldüğü, istisna taleplerinde bu tür mal ve hizmet kalemlerine birlikte yer verilmesi halinde; Kanuna aykırı olarak yapım niteliğindeki işlerin de istisna kapsamında gerçekleştirilmesi sonucunu doğuracağından, Kuruma yapılacak başvurularda bu nitelikteki taleplere yer verilmemesi gerektiği ifade edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde belediye şirketlerinin 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında Kamu İhale Kurumu’na başvurmak suretiyle ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları ve her yıl belirlenen parasal limit tutarını aşmayan mal veya hizmet alımları gerçekleştirebilecekleri ancak yapım işlerinin bu madde kapsamında gerçekleştiremeyecekleri, bunun yanında istisna kapsamında kalabilmek için yapım işinin mal veya hizmet alımı olarak ilgili istisna maddesi kapsamında da alımının gerçekleştirilemeyeceği sonucuna varılmaktadır.

Ancak Şirket tarafından gerçekleştirilen ve tabloda gösterilen mal ve hizmet alımlarında Kamu İhale Kurumu’ndan mal ve hizmet alımları için istisna talep edildiği görülmekle birlikte bu alımların yapım işi kapsamında kullanılacak mal kalemleri ile yapım işi için gerekli işçilik/taşeron vb. hizmetlere ilişkin olduğu görülmüştür.

2024 yılı itibariyle aynı uygulama devam ettirilerek 22.710.386,35 TL tutarında gider yapılmıştır. Şirket yönetim kurulu üyeleri ile diğer görevlilerin 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporunun gereğini yerine getirmedikleri sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, Şirketin yapım niteliği taşıyan işlerine yönelik alımlarının istisna kapsamında alım yapabilmek için mal ve hizmet alımı şeklinde bölünmesine son verilerek Kanun’da belirtilen ihale yöntemlerinden biri ile gerçekleştirmesi gerekmektedir.

Tablo 6: 2023 Yılı 4734 Sayılı Kanun 3/g İstisna Maddesi ile Yapılan Alımlar

Tablo 7: 2024 Yılı 4734 Sayılı Kanun 3/g İstisna Maddesi ile Yapılan Alımlar