Yapım İşi Sözleşmelerine Hüküm Konulmak Suretiyle Başkanlığın İhale Konusu İşle İlgili Olmayan Genel ve Sürekli İhtiyaçlarının Karşılanması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşi Sözleşmelerine Hüküm Konulmak Suretiyle Başkanlığın İhale Konusu İşle İlgili Olmayan Genel ve Sürekli İhtiyaçlarının Karşılanması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Yapım işlerine ilişkin olarak bağıtlanan sözleşmelerin “Diğer Hususlar” bölümünde yapılan düzenlemelerle, Başkanlığın ihale konusu işle ilgisi olmayan genel ve sürekli ihtiyaçlarının söz konusu ihaleler kapsamında karşılandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 18’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; idarenin, tip sözleşmede düzenlenmeyen ve fakat işin özelliğine göre düzenlenmesine ihtiyaç duyulan hususların, 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ve diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmamak koşuluyla, maddeler halinde düzenleyerek “Diğer Hususlar” bölümüne ekleyebileceği ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceğini ve bu amacı sağlamaya yönelik hükümlerin herhangi bir şekilde sözleşmede yer alamayacağını açıkça ifade etmektedir.
Başkanlık uygulamasında ise, yapım sözleşmelerinin “Diğer Hususlar” başlıklı bölümüne hükümler eklemek suretiyle, işin gerektirdiği ihtiyacı ve kapsamını aşacak şekilde Başkanlığın genel ve sürekli ihtiyaçları şeklinde tanımlanabilecek binek otomobil ve ofis gereçlerinin bu sözleşmeler üzerinden temin edildiği tespit edilmiştir.
Konuya ilişkin özet bir tablo aşağıda sunulmuştur;
Tablo 6: Yapım İşi İhaleleri Kapsamında Temin Edilen Otomobil ve Ofis Gereçleri

Tablodan görüleceği üzere, sözleşmeye bağlanan işler kapsamında çok sayıda otomobil, ofis araç ve gerecinin temin edilmesi amaçlanmış olup ilgili ihale kapsamına dâhil edilmiştir. Her ne kadar temin edilen otomobil, araç ve gereçlerin kontrollük hizmetlerinde kullanılacağı ifade edilmiş olsa da ihale edilen yapım işlerinin şartnamesinde yer alan araçların işin niteliğine ve ihtiyacına binaen olmasından ziyade Başkanlığın yönetici kadrosunda yer alan personelin genel ve sürekli ihtiyaçlarının teminine yönelik olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca Başkanlık bünyesinde 16 adet kontrol mühendisi olduğu ve temin edilen otomobil, araç ve gereçlerin sayıları ile kontrol mühendisi sayısı arasında açıkça bir oransızlık olduğu da tespit edilmiştir.
Öte yandan, sözleşmeler kapsamında Başkanlığın genel ve sürekli ihtiyaçlarına yönelik otomobil teminleri, temin edilen araçların mahiyeti itibarıyla da mevzuata uygun olmadığı görülmüştür. Zira 237 sayılı Taşıt Kanunu ve bu Kanun’a ilişkin olarak çıkarılan 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Taşıt Kanunu ekinde belirtilen sınırlı sayıdaki makam ve hizmetler dışında, hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli araç edinilemeyeceğini, hizmet alımı yoluyla kiralanamayacağını veya başka bir yöntemle taşıt alınamayacağını ve temin edilen araçların %50 yerlilik oranına tabi olacağını açıkça ifade etmektedir.
Anılan sözleşmeler kapsamında temin edilen D segment araçların tamamı ve diğer araçların büyük bölümü gerekli silindir hacmi, yerlilik oranı ve menşei şartlarını sağlamamaktadır. Dolayısıyla, Başkanlık tarafından bütçe ödenekleri ile temin edilemeyecek nitelikteki araçlar yapım işleri sözleşmelerinin diğer hususlar bölümü kullanılarak temin edilmektedir.
Bu itibarla, kamu idarelerinin genel ve sürekli ihtiyaçlarının nasıl temin edileceği ilgili mevzuatımızda düzenlenmiş olup yapım işi sözleşmelerinin bu düzenlemeleri ikame edecek veya etkisiz hale getirecek şekilde kullanılması hukuken mümkün değildir.