|
ÖZET: Yapım işlerinde uygulama projelerinin eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir İlçe Belediyesi tarafından anahtar teslim götürü bedel ile gerçekleştirilen bir yapım işinde, uygulama projesi olmaksızın ön proje üzerinden ihale yapıldığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun tanımları gereğince, ön proje, kesin ihtiyaç programına dayanan ve gerekli zemin araştırmaları yapılmadan hazırlanan bir taslaktır. Kesin proje ise, onaylı ön projeye göre detaylandırılmış, inşaat sistemleri ve teknik özellikleri belirtilmiş bir projedir. Uygulama projesi ise, kesin projeye dayanarak yapı detaylarını içermektedir.
Kanun, yapım işlerinde uygulama projelerinin tamamlanmadan ihale yapılamayacağını belirtmektedir. Ancak, doğal afetler gibi istisnai durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihale yapılmasına izin verilmektedir. Yapılan incelemelerde, ihale sürecinin kamu ihale mevzuatına aykırı olarak yürütüldüğü ortaya çıkmıştır. Kamu idaresi, bu tür sorunların tekrarlanmaması için müdürlükler arasında koordinasyonu artırma taahhüdünde bulunmuştur. İhalelerin mevzuata uygun bir şekilde, gerekli projeler tamamlanmadan gerçekleştirilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Yapım İşinde Uygulama Projesi veya Kesin Proje Hazırlanmadan Ön Proje Üzerinden İhaleye Çıkılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından anahtar teslim götürü bedel ile sözleşmeye bağlanan yapım işinde uygulama projesi olmadan ön proje üzerinden ihaleye çıkıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde, ön proje; belli bir yapının kesin ihtiyaç programına göre; gerekli arazi ve zemin araştırmaları yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, çevresel etki değerlendirme ve fizibilite raporları dahil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan plân, kesit, görünüş ve profillerin belirtildiği bir veya birkaç çözümü içeren proje, kesin proje; belli bir yapının onaylanmış ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin araştırmaları yapılmış olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inşaat sistem ve gereçleri ile teknik özelliklerinin belirtildiği proje, uygulama projesi ise; belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği proje olarak tanımlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (c) bendinde, yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı, ihale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği, uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılmasının zorunlu olduğu, ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği, bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.
4734 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde ise; yapım işlerinde, idarelerce yeterli etüt ve fizibilite çalışmaları yapılmadan ön proje ile ihaleye çıkılması nedeniyle yatırım maliyetleri gerçekçi bir şekilde belirlenmediğinden, işlerin öngörülen bedellerin üzerinde ve daha uzun sürede tamamlandığı, bunu önlemek amacıyla, doğal afetler veya arazi ve zemin etüdü gerektirmesi nedeniyle ihale öncesinde uygulama projesi yapılamayanlar hariç, yapım işlerinin uygulama projeleri yapılarak ihale edilme zorunluluğu getirildiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, yapım işlerinde kural olarak uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı; ancak madde metninde yer verilen istisnai durumların varlığı halinde ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, anahtar teslim götürü bedel sözleşme ile akdedilen yapım işinde uygulama projesi olmadan kamu ihale mevzuatına aykırı olacak şekilde ön proje üzerinden ihale yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında binanın yapımı sırasında oluşan bu tip sorunların daha sonra tekrar yaşanmaması için müdürlükler arasında koordineli çalışmaların artırılarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından gerçekleştirilen yapım işlerinde uygulama projesi veya mevzuatta belirtilen istisnai durumlarda ise yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde istisnai duruma uygun projeler olmadan ihaleye çıkılmaması gerekmektedir.