Yapım İşleri İçin Ayrılan Ödeneklerin Yasal Programlama Gereklerine Göre Kullanılmaması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşleri İçin Ayrılan Ödeneklerin Yasal Programlama Gereklerine Göre Kullanılmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından ihalesi yapılan bazı yapım işlerinde yılı için yüklenmeye girişilen tutara ait ödeneklerin başka tertiplere aktarıldığı ve yükleniciye yapılan ödemelerin sözleşme tarihindeki ödeneklerden yapılmadığı görülmüştür.
Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından ihalesi yapılan yapım işlerinde sözleşmelerin imzalanmasından sonra ödeneklerin başka tertiplere aktarılarak yılı ödeneklerin programlanmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Yüklenmeye girişilmesi” başlıklı 26’ncı maddesinde yüklenme, usulüne uygun olarak düzenlenmiş sözleşme esaslarına veya kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmüne dayanılarak iş yaptırılması, mal veya hizmet alınması karşılığında geleceğe yönelik bir ödeme yükümlülüğüne girilmesi olarak tanımlanmış olup bütçede yeterli ödeneği bulunmayan işler için yüklenmeye girişilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Yine aynı maddede, harcama yetkililerinin, tahsis edilen ödenekler dâhilinde yüklenmeye girebilecekleri, yüklenmeye girişilen tutara ait ödeneklerin saklı tutulacağı; bu ödeneklerin başka iş yaptırılması, mal veya hizmet alınması için kullanılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde; Kanun kapsamındaki idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için ihaleye çıkılmadan önce uyulması zorunlu hususlara yer verilmiştir. Bu hususlara göre;
– Yatırım projelerinin plânlanan sürede tamamlanarak ekonomiye kazandırılabilmesi amacıyla, birden fazla yılı kapsayan işlerde ihaleye çıkılabilmesi için, işin süresine uygun olarak yıllar itibariyle ödeneğin bütçelerinde bulunmasını sağlamak üzere programlamanın yapılmış olması zorunludur.
– İlk yıl için öngörülen ödeneğin, yılı merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen stratejik öneme sahip yatırımlar veya projeler hariç olmak üzere, proje maliyetinin % 10’undan az olamaz ve başlangıçta daha sonraki yıllar için programlanmış olan ödenek dilimleri sonraki yıllarda azaltılamaz.
31.12.2021 tarihli ve 31706 sayılı 1. Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan 7344 sayılı 2022 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “Yatırım harcamaları” başlıklı dokuzuncu maddesinde; Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerine yatırım projeleri ile ilgili olarak yapılacak ödenek ekleme, devir ve aktarma işlemlerinin 2022 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Kararda yer alan usul ve esaslara göre yatırım programı ile ilişkilendirileceği belirtilmiştir.
Bu kapsamda 1 sıra No.lu 2022 Yılı Yatırım Programı Yıl İçi İşlemlerinin Uygulanması ve İzlenmesi Hakkında Genelge’nin “II. Genel İlke ve Esaslar” başlıklı ikinci bölümünde; Yatırım Programında yer almayan herhangi bir yatırım projesinin veya Yatırım Programında yer almakla birlikte Programda belirlenen parametrelerine uygun olmayan projelerin ihalesine çıkılamayacağı ve harcama yapılamayacağı, yine aynı bölümün takip eden maddelerinde; proje ödeneklerinin yatırım ile ilgili olmayan amaçlar için kullanılamayacağı, yıl içerisinde ödeneği tenkis edilmiş projelere ödenek aktarılmaması ve yıl içerisinde herhangi bir kaynaktan ödenek aktarılan projeden ödenek kesintisi yapılmamasının esas olduğu ve Yatırım Programında yer alan projelerin sözleşmelerinde 2022 yılı ödeneği üstünde ödeme taahhüdüne girilemeyeceği hususları düzenlenmiştir.
Bununla birlikte İdareler, Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden, ihale dokümanı ve ekleri olan sözleşme tasarılarında söz konusu işler için yıllar itibariyle ayıracakları ödenek miktarlarını söz konusu ihale için istekli olabilecek herkese ilan etmektedirler. Bu itibarla sözleşme dokümanına konulan sözleşme tasarısı örneği, sözleşme imzalandıktan sonra yüklenicinin hazırlayıp İdareye sunacağı iş programı ve yıllar itibariyle yapacağı imalat kalemlerinin doğru tespiti açısından önemli olup ihale için istekli olabileceklerin fiyat tekliflerini de etkilemektedir.
Yapılan incelemede 2022 yılında sözleşmesi imzalanan ve başlangıç ödeneği belirlenen aşağıdaki tabloda yer alan ihalelerde sözleşmenin imzalanmasından sonra başlangıçta programlanan ödeneklerin başka tertiplere aktarıldığı ve proje maliyetinin %10′ undan az
olarak kullanıldığı görülmüştür.
Tablo 7: 2022 Yılında Sözleşmelerden Sonra Ödenekleri Aktarılan İhaleleri gösterir Tablo

Yatırım projelerinin planlanan sürelerde ekonomiye kazandırılabilmesini teminen yıllar itibarıyla ödeneklerinin bütçelerde planlanmasının ve ilk yıl bütçe ödeneğinin kanunla belirlenen %10 undan az olmayacak şekilde planlanarak azaltılmaksızın uygulanması gerekmektedir.