Yapım İşleri İçin Başka Kurumlara Aktarılan Tutarlardan Bazılarının Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi ve Söz Konusu Hesapta İzlenen Tutarlardan Geçici Kabulü Yapılanların İlgili Varlık Hesabına Aktarılmaması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşleri İçin Başka Kurumlara Aktarılan Tutarlardan Bazılarının Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi ve Söz Konusu Hesapta İzlenen Tutarlardan Geçici Kabulü Yapılanların İlgili Varlık Hesabına Aktarılmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca deprem konutlarının yapım işlerinin yürütülmesi için Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketine aktarılan tutarların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmediği 630 Giderler Hesabına alınarak doğrudan giderleştirildiği diğer yandan bazı İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi yapım işlerinde ise maddi duran varlıklara ilişkin yapılmış olan giderlerin, geçici kabul işlemleri tamamlanmasına rağmen 252 Binalar Hesabına aktarılmayarak 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmeye devam edildiği görülmüştür.
A) Başka Kurumlara Aktarılan Tutarların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi
2985 sayılı Toplu Konut Kanunu’nun 1’inci ek maddesinde; Toplu Konut İdaresi Başkanlığının görevleri içerisinde doğal afet meydana gelen bölgelerde gerek görüldüğü takdirde konut ve sosyal donatıları, alt yapıları ile birlikte inşa etmek, teşvik etmek ve desteklemek olduğu belirtilmiştir.
7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 12’nci ek maddesinde; Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından Toplu Konut İdaresi Başkanlığına, bu Kanun veya afetlere ilişkin hükümler taşıyan diğer kanunlara göre hak sahibi olan ailelere verilmek üzere konut yaptırabileceği ya da Başkanlığın yaptığı veya yapacağı konutları satın alınabileceği belirtilmiştir.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Atıflar” başlıklı 56/A maddesinde mevzuatta bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına verilen görevlerle ilgili olarak; mülga Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğüne, İçişleri Bakanlığı mülga Sivil Savunma Genel Müdürlüğüne ve mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğüne yapılan atıfların ilgisine göre Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile il afet ve acil durum müdürlüklerine yapılmış sayılacağı ifade edilmiştir.
İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Kapsamında Yapılacak Olan Kalıcı Yapılara İlişkin Protokol 22.02.2023 tarihinde imzalanmış olup protokolün “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; bu protokolün 7269 sayılı Kanun kapsamında hak sahibi olan afetzedelere yapılan kalıcı afet yapıları hakkında iş birliğinin usul ve esaslarını kapsamakta olduğu belirtilmiştir.
İlgili protokolün “Tarafların Yükümlülükleri” başlıklı 6’ncı maddesinde ise Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından talep edilen yerleşim yerlerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Bakanlığa bağlı, ilgili ve ilişkili kurum, kuruluş ve bunların iştiraklerinin bu protokol kapsamında konut, işyeri ve altyapı tesisleri ile bunlar için gerekli her tür ve ölçekte harita, etüt, proje, imar planı, parselasyon gibi mühendislik hizmetlerini üstlenebileceği, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının hak sahibi ailelere verilmek üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan konut veya işyerlerinden satın alabileceği, Bu kapsamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı, ilgili ve ilişkili kurum, kuruluş ve bunların iştiraklerine kaynak aktarımı yapabileceği belirtilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 187’nci maddesinde; kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir. Aynı Yönetmeliğin “Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddesinde de 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının işleyişi ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
Belirtilen mevzuat hükümlerine göre, kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü giderlerin ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla kamu idaresi adına Toplu Konut İdaresi Başkanlığına ve Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketine gönderilen tutarlar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmeli, tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarlar ise ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılmalıdır.
Uygulamada, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca deprem konutlarına ilişkin yapım işleri kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığına ve Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketine aktarılan tutarların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmediği 630 Giderler Hesabında direkt olarak giderleştirildiği dolayısıyla Bilançoda 258 No.lu Hesap ve Faaliyet Sonuçları Tablosunda 630 No.lu Hesap itibarıyla hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulgu konusu hususta Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş talep edildiği ifade edilmiştir.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca deprem konutlarının yapım işlerinin yürütülmesi için Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketine aktarılan tutarların Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmesi gerekmektedir.
B) Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında Kayıtlı Olan Tutarlardan Geçici Kabulü Yapılanların 252 Binalar Hesabına Aktarılmaması
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 187 ve “Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddelerine göre, kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar ile ilgili işler için, iş eğer geçici ve kesin kabul usulüne tabi bir iş ise iş ile ilgili geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihe kadar yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerinin izlenmesi için 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının kullanılacağı belirtilmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümlerine göre 258 No.lu Hesapta, yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerinin izlenmesi, geçici kabul usulüne tabi işler için işin geçici kabulünün yapılmasından itibaren kapatılarak bu hesapta yer alan tutarların ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılması gerekmektedir.
Uygulamada geçici kabul işlemleri tamamlanan İzmir, Kütahya ve Muğla İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi yapım işlerine ait harcama tutarlarının 252 Binalar Hesabına aktarılmadığı ve 258 No.lu Hesapta bekletildiği tespit edilmiştir. Maddi duran varlıklara ilişkin yapılmış olan giderlerin, geçici kabul işlemleri tamamlanmasına rağmen ilgili hesaplara aktarılmaması 252 Binalar Hesabı ve 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı itibarı ile söz konusu tutar kadar bilançoda hataya neden olmaktadır.
Kamu idaresince bulgu konusu hususta düzeltici işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Kurum mali tabloların doğru ve gerçek bilgi üretmesini teminen yapılmakta olan yatırımlar hesabında takip edilen kayıtlı tutarların geçici kabul işlemlerinin tamamlanmasının ardından kapatılarak bu tutarların ilgili maddi duran varlık hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.