Yapım İşleri İçin Başka Kurumlara Aktarılan Tutarlardan Bazılarının Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi ve Söz Konusu Hesapta İzlenen Tutarlardan Geçici Kabulü Yapılanların İlgili Varlık Hesabına Aktarılmaması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşleri İçin Başka Kurumlara Aktarılan Tutarlardan Bazılarının Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi ve Söz Konusu Hesapta İzlenen Tutarlardan Geçici Kabulü Yapılanların İlgili Varlık Hesabına Aktarılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca (AFAD) afet konutlarının yapım işlerinin yürütülmesi için Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) ve Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketi’ne (Emlak Konut GYO) aktarılan tutarların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmeden 630 Giderler Hesabına alınarak doğrudan giderleştirildiği diğer taraftan geçici kabul işlemleri tamamlanan maddi duran varlıkların 252 Binalar Hesabında izlenmediği görülmüştür.

A) Yapım İşi Kapsamında Başka Kurumlara Aktarılan Tutarların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi

7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’un 12’nci ek maddesinde; Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından Toplu Konut İdaresi Başkanlığına, bu Kanun veya afetlere ilişkin hükümler taşıyan diğer kanunlara göre hak sahibi olan ailelere verilmek üzere konut yaptırabileceği ya da Başkanlığın yaptığı veya yapacağı konutları satın alınabileceği ve söz konusu işlerin karşılığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinden Toplu Konut İdaresine kaynak aktarmak suretiyle sağlanacağı belirtilmiştir.

4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Atıflar” başlıklı 56/A maddesinde mevzuatta bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına verilen görevlerle ilgili olarak; mülga Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğüne, İçişleri Bakanlığı mülga Sivil Savunma Genel Müdürlüğüne ve mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğüne yapılan atıfların ilgisine göre Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile il afet ve acil durum müdürlüklerine yapılmış sayılacağı ifade edilmiştir.

Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 187’nci maddesinde; kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir. Aynı Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddesinde de 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının işleyişi ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.

Belirtilen mevzuat hükümlerine göre, kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü giderlerin ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla Kamu İdaresi tarafından afet konutlarının yapım işleri için TOKİ ve Emlak Konut GYO’ya gönderilen tutarlar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmeli, tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarlar ise ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılmalıdır.

Uygulamada, AFAD tarafından hak sahibi afetzedelere teslim edilmek üzere TOKİ ve Emlak Konut GYO’ya inşa ettirilen konutlar ile aynı yerlerdeki altyapı tesislerinin yapım işleri kapsamında bu Kurumlara aktarılan tutarların, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmeden 630 Giderler Hesabına kaydedilerek doğrudan giderleştirildiği dolayısıyla Bilançoda 258 No.lu Hesap ve Faaliyet Sonuçları Tablosunda 630 No.lu Hesap itibarıyla hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.

Kamu idaresince bulgu konusu hususta Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş alındığı ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığından görüş talep edildiği ifade edilmiştir. Sonradan bilgi amaçlı gönderilen yazıda ise Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığından talep edilen görüşün geldiği ancak iki kurumun görüşünün farklı olduğu bu nedenle Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığından alınan görüş kapsamında konunun değerlendirilerek yapılacak mevzuat düzenlenmeleri ve bundan sonraki süreçte işlemlerin nasıl yapılacağına dair bilgi verilmesi için Muhasebat Genel Müdürlüğüne yazı yazıldığı bildirilmiştir.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca afet konutlarının yapım işlerinin yürütülmesi için TOKİ ve Emlak Konut GYO’ya aktarılan tutarların amacına uygun hesaplarda takip edilmesi gerekmektedir.

B) Geçici Kabulü Tamamlanan Maddi Duran Varlıkların 252 Binalar Hesabında Takip Edilmemesi

Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 187 ve “Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddelerine göre, kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar ile ilgili işler için, iş eğer geçici ve kesin kabul usulüne tabi bir iş ise iş ile ilgili geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihe kadar yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerinin izlenmesi için 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının kullanılacağı belirtilmiştir.

Aynı Yönetmelik’in 252 Binalar Hesabının “Hesabın Niteliği” başlıklı 175’inci maddesinde, eklenti ve bütünleyici parçaları dâhil olmak üzere, kamu idarelerinin mülkiyetinde bulunan binalar ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. “Hesabın işleyişi” başlıklı 176’ncı maddesinin (a) bendinde de geçici kabulü yapılan binaların muhasebe kayıtlarının nasıl yapılacağı açıklanmıştır.

Belirtilen mevzuat hükümlerine göre 258 No.lu Hesapta, yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerinin izlenmesi, geçici kabul usulüne tabi işler için işin geçici kabulünün yapılmasından itibaren kapatılarak bu hesapta yer alan tutarların ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılması sağlanmalıdır.

TOKİ ve Emlak Konut GYO tarafından yaptırılıp sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak tamamlanan konutların kabul işlemleri de yapılarak afetten zarar gören hak sahibi kişilere verilmek üzere AFAD’a teslim edilmektedir. Buna göre, söz konusu konutların teslim işlemlerinin tamamlanmasına müteakip Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile AFAD tarafından maliyet bedeliyle 252 Binalar Hesabına alınarak mülkiyet ve tahsisli kullanım işlemlerinin muhasebe sistemi içinde takip edilmesi, hak sahibi afetzedelere teslim edildiğinde ise ilgili mevzuata göre yapılan borçlandırma işlemi karşılığında 252 Binalar Hesabından çıkarılması gerekmektedir.

Uygulamada,

– Geçici kabul işlemleri tamamlanan İzmir, Kütahya ve Muğla İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi yapım işlerine ait harcama tutarlarının 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında bekletilerek 252 Binalar Hesabına aktarılmadığı,

– Hak sahibi sayılan afetzedelere dağıtılmak üzere TOKİ ve Emlak Konut GYO’ya yaptırılan konutlar, geçici kabul işlemleri peyderpey tamamlanarak İdareye teslim edilmesine rağmen 252 Binalar Hesabında izlenmediği,

Dolayısıyla Bilançoda 252 ve 258 No.lu Hesaplar itibarıyla hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.

Kamu idaresince geçici kabul işlemleri tamamlanan İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi yapım işlerine ait kayıt işlemlerinin tamamlanması için gerekli yazışmaların yapıldığı ve kayıtların 2025 yılı itibarıyla tamamlanacağı ifade edilmiştir.

Kurum mali tablolarının doğru ve gerçek bilgi üretmesini teminen, yapılmakta olan yatırımlar hesabında takip edilen kayıtlı tutarların geçici kabul işlemlerinin tamamlanmasının ardından kapatılarak bu tutarların ilgili maddi duran varlık hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.