Yapım İşleri İçin Başka Kurumlara Aktarılan Tutarların Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşleri İçin Başka Kurumlara Aktarılan Tutarların Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Başkanlık ve İl Göç İdaresi Müdürlüklerince yapım işlerinin yürütülmesi için Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları ile İl Özel İdarelerine aktarılan tutarların 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmediği 630 Giderler Hesabına alınarak doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Göç İdaresi Başkanlığı(GİB) ve İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı( YİKOB) ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) arasında, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 161′ inci ve 38′ inci maddeleri ile 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 28/A maddesi ile Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliğinin 14′ üncü maddesine dayanılarak “İstanbul İli Arnavutköy İlçesi Hadımköy Mahallesi Geri Gönderme Merkezi Yapılmasına Dair İş Birliği Protokolü” imzalanmıştır.
Protokolün “Amaç ve Kapsamı” başlıklı 2’nci maddesinde; Göç İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan yapım projesine göre yapımı öngörülen geri gönderme merkezi yapım işinin nasıl yapılacağı, GİB’ in nam ve hesabına gerçekleştirilmesi, bu işe ait gider ve harcama belgelerinin GİB tarafından YİKOB’ a aktarılan ödeneğin AFAD’ a ödenmesi ile ilgili olarak tarafların görev ve sorumluluklarını belirlemek olduğu belirtilmiştir. Ödeme şekli ve ödeme yükümlüklerini düzenleyen 5′ inci maddesinde ise hakedişlerin gerçekleşme yüzdelerine göre GİB tarafından AFAD’ ın ilgili hesabına gönderilmek üzere YİKOB’a aktarılacağı ifade edilmektedir.
Geçici Barınma Merkezlerinin İşletilmesi ve Yönetilmesi Amacıyla Tefrik Edilen Ödeneğin Özel Hesaba Aktarılması, Harcanması, Muhasebeleştirilmesi, Denetlenmesi ve Alımlara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’ in 5′ inci maddesinde belirtilen hükümler doğrultusunda AFAD ile Göç İdaresi Başkanlığı arasında İstanbul İli Arnavutköy Geçici Barınma Merkezi Yapım İşi, Geçici Barınma Merkezinin Yapım İşi 2 nci Etap ve İstanbul Çatalca Geçici Barınma Merkezi Yapım İşi’ ne ait protokoller imzalanmıştır.
Geçici Barınma Merkezlerinin İşletilmesi ve Yönetilmesi Amacıyla Tefrik Edilen Ödeneğin Özel Hesaba Aktarılması, Harcanması, Muhasebeleştirilmesi, Denetlenmesi ve Alımlara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’ in “Muhasebe ve taşınır mal işlemleri” başlıklı 12’nci maddesinde özel hesaba ilişkin muhasebe işlemleri, 17/10/2017 tarih ve 30213 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik, 9/8/2018 tarih ve 30504 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulamasına İlişkin Yönetmelik ve 27/12/2014 tarihli ve 29218 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yerine getirileceği ifade edilmektedir.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun “İl Özel İdaresinin Görev ve Sorumlulukları” nı düzenleyen 6’ncı maddesinde, bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının; yapım, bakım ve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskan, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödeneklerini il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebileceği belirtilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 187’nci maddesinde; kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir. Aynı Yönetmeliğin “Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddesinde de 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının işleyişi ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
Uygulamada, Göç İdaresi Başkanlığınca İstanbul Arnavutköy Mahallesi Geri Gönderme Merkezi Yapım İşi kapsamında AFAD’a aktarmak üzere Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına, Arnavutköy Geçici Barınma Merkezi, Arnavutköy 2 nci Etap Geçici Barınma Merkezi Yapım İşi ve İstanbul Çatalca Geçici Barınma Merkezi Yapım İşi için AFAD’a ayrıca Bayburt İl Göç İdaresi Müdürlüğünce de 2023 yılı içerisinde yapımı devam eden Bayburt Geri Gönderme Merkezi Yapım İşi için İl Özel İdaresine ödenek gönderildiği, bu tutarların ise 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmediği 630 Giderler Hesabında direkt olarak giderleştirildiği dolayısıyla 258 No.lu Hesap itibarıyla Bilançoda ve 630 No.lu Hesap itibarıyla da faaliyet sonuçları tablosunda hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince, bulgu konusu hususta Bayburt Geri Gönderme Merkezi Yapım İşine ilişkin düzeltme kaydının 2024 yılında yapıldığı ayrıca bulgu doğrultusunda işlem yapılması için 81 il müdürlüğüne talimat yazısı yazıldığı ifade edilmiştir.
Başkanlık ve taşra teşkilatı adına yapım işlerinin yürütülmesi için Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları ve İl Özel İdarelerine aktarılan hakediş bedellerinin Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmesi ve tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarların ise ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılması gerekmektedir.