Yapım İşlerinde All Risk Sigortası ve Mali Mesuliyet Sigortasının Hiç Yaptırılmaması veya Yapılan Sigortaların İş Artışı ve Fiyat Farkı Ödemelerini Kapsayacak Şekilde Güncellenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşlerinde All Risk Sigortası ve Mali Mesuliyet Sigortasının Hiç Yaptırılmaması veya Yapılan Sigortaların İş Artışı ve Fiyat Farkı Ödemelerini Kapsayacak Şekilde Güncellenmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Belediye tarafından ihale edilen bazı yapım işlerinde all risk sigortasının ve mali mesuliyet sigortasının hiç yaptırılmadığı, sigorta yaptırılmış bazı işlerdeyse iş artışı yapıldığı ve/veya fiyat farkı ödendiği halde all risk sigortası bedelinin ve/veya süresinin güncellenmediği görülmüştür.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İş ve işyerinin sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde;

“Yapım işlerinde yüklenici; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” denilmektedir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde;

“(1) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Yüklenici, işyerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu yapım işinin korunmasından 43 üncü madde hükümleri dikkate alınmak şartı ile işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu sebeple yüklenici, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 9 uncu maddesi hükümleri dahilinde; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.

(2) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Sigortaya esas alınacak bedeller, işin kendisi için sözleşme bedeli, her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ve benzeri için ise piyasa rayiçlerine göre hesaplanan bedellerdir. Ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarının (fiyat farkları dahil) poliçedeki sigorta bedelini aşması ve/veya poliçede öngörülen sigorta bitiş tarihinin süre uzatımı veya cezalı çalışma sebebiyle aşılması hallerinde, zeyilname ile sigorta bedelinin artırılması ve/veya sigorta süresinin uzatılması zorunludur.

(4) İşin devamı sırasında işyerinde yapılacak çalışmalar nedeniyle, işçilerle çevre halkının kazaya uğramalarını, zarar görmelerini ve işlerde zarar ve hasar meydana gelmesini önleyici tedbirlerin alınmasından da yüklenici sorumlu olup, alınan bütün tedbirlere rağmen, yüklenicinin yaptığı işlerden dolayı üçüncü kişilerin kendilerine veya mallarına zarar verilmesi ihtimaline karşı mali mesuliyet sigortası yaptırmakla da yükümlüdür. Mali mesuliyet sigorta bedeli olarak, bu konuda sigorta şirketlerinin uygulamalarında kullandığı bedeller esas alınır.

(5) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Sigortalara ilişkin poliçelerin, idarenin yazılı izni dışında; genişletilmiş bakım devresi teminatı hariç, poliçenin geçici kabul tarihinden önce iptal edilemeyeceği ve süresinin kısaltılamayacağı, genişletilmiş bakım devresi teminatının ise kesin kabul tarihinden önce iptal edilemeyeceği hükmünü taşıması ve ilk hakediş raporunun düzenlenip tahakkuka bağlanmasından önce idareye verilmesi gerekir. Aksi halde hakediş tutarı ve öngörülmüş ise avans ödenmez. Sigorta primlerinin ödendiğine ve sigorta sözleşmesinin yürürlükte olduğuna dair sigortacıdan alınacak bir belgenin her hak edişin tahakkuka bağlanmasından önce idareye sunulması zorunludur.” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda ifade edilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere yükleniciler yapım işi ihalelerinde işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren İnşaat Sigortası (Bütün Riskler), yüklenicinin yaptığı işlerden dolayı üçüncü kişilerin kendilerine veya mallarına zarar verilmesi ihtimaline karşı mali mesuliyet sigortası yaptırmak zorundadır. Ayrıca ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarının (fiyat farkları dahil) poliçedeki sigorta bedelini aşması ve/veya poliçede öngörülen sigorta bitiş tarihinin süre uzatımı veya cezalı çalışma sebebiyle aşılması hallerinde, zeyilname ile sigorta bedelinin artırılması ve/veya sigorta süresinin uzatılarak poliçenin güncellenmesi, sigorta primlerinin ödendiğine ve sigorta sözleşmesinin yürürlükte olduğuna dair sigortacıdan alınacak bir belgenin her hak edişin tahakkuka bağlanmasından önce idareye sunulması zorunluluğu bulunmaktadır.

Yapılan incelemede;

2023/827129 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 4.137.700 TL sözleşme bedelli Elazığ Merkez Mahallelerinde Betonarme Duvar Yapım İşi’nde; 02.10.2023 tarihinde yer teslimi yapıldığı, sözleşmeden sonra 08.11.2023 tarihli iş artışı onayı ile 789.029,48 TL tutarında iş artışı yapılması ve 10.01.2024-279 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emrine ekli kesin hakedişde 237.217,37 TL fiyat farkı ödenmesi nedenleriyle sözleşme bedeli, iş artışı nedeniyle iş artış bedeli ve fiyat farkları toplamı için iş yeri teslim tarihinden iş bitim tarihine/süre uzatım tarihine kadar ve iş bitim tarihinden bakım devresi bitim tarihine kadar açıklanan mevzuatta belirlenen İnşaat Sigortasının (Bütün Riskler) ve mali mesuliyet sigortasının yaptırılmadığı,

2022/748315 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 63.322.000 TL sözleşme bedelli Elazığ Merkez Hicret Mahallesi Spor Kompleksi Zemin İyileştirme ve Toprak İşleri Yapım İş’ine ait 11.07.2024-13282 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emrine ekli 9 no.lu hakediş raporunda bu hakedişe kadar toplam 17.357.162,98 TL fiyat farkı ödendiği halde işle ilgili olarak yaptırılmış 13.10.2022 tarihli ve 867335187/0 poliçe no.lu all risk sigorta poliçesindeki inşaat işleri sigorta bedelinin (63.222.000 TL) güncellenmediği,

2023/504041 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 33.989.000 TL sözleşme bedelli Elazığ İli Sürsürü Mah. 6129 ada 1 No.lu Parsel Üzerinde 16 derslikli Ortaokul Binası Yapımı İşi’nde sözleşmeden sonra 20.12.2023 tarihli Z-53969463-814 sayılı yazı ile 30 gün süre uzatımı verilerek iş bitim tarihi 05.04.2024 olarak değiştiği ve 14.08.2024-15854 yevmiye tarihli ve ödeme emrine ekli kesin hakediş raporunda toplam 8.913.411,09 TL fiyat farkı ödendiği halde, işle ilgili olarak yaptırılmış 07.08.2023 tarihli ve 573342052/0 poliçe no.lu all risk sigorta poliçesindeki inşaat işleri sigorta bedelinin (33.989.000 TL) ve all risk sigorta bitiş tarihinin (21.12.2023) ve bakım devresi bitiş tarihinin (21.12.2024) güncellenmediği,

2020/354352 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 26.442.000 TL sözleşme bedelli Şehirler Arası Otobüs Terminali Yapım İşi’nde sözleşmeden sonra 01.06.2022 tarihli ve Z-53969463-593 sayılı yazıyla 70 gün, 29.06.2022 tarihli ve Z-53969463-701 sayılı yazıyla 60 gün, 03.03.2023 tarihli ve Z-53969463-151 sayılı yazıyla 195 gün süre uzatımı verilerek iş bitim tarihi 20.08.2023 olarak değiştiği ve 04.04.2024-6789 yevmiye tarihli ve ödeme emrine ekli kesin hakediş raporunda toplam 36.660.310,15 TL fiyat farkı ödendiği halde, işle ilgili olarak yaptırılmış 18.12.2020 tarihli ve 200200026571477/0 poliçe no.lu all risk sigorta poliçesindeki inşaat işleri sigorta bedelinin (26.442.000 TL) ve all risk sigorta bitiş tarihinin (10.08.2022) ve bakım devresi bitiş tarihinin (10.08.2023) güncellenmediği,

2023/841781 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 18.888.888,88 TL sözleşme bedelli Sürsürü Mahallesinde 4-6 Yaş Kuran Kursu Hizmet Binası Yapımı İşi’nde; sözleşmeden sonra 13.02.2024 tarihli ve Z-53969463-79 sayılı yazıyla 1.888.888,89 TL iş artışı yapıldığı, 13.09.2024-18288 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emrine ekli kesin hakediş raporunda toplam 4.194.435,26 TL fiyat farkı ödendiği ve iş artışıyla birlikte işin bitim tarihi 10.08.2024 olduğu halde, işle ilgili olarak yaptırılmış 07.11.2023 tarihli ve 62533029/0 poliçe no.lu all risk sigorta poliçesindeki inşaat işleri sigorta bedelinin (18.888.888,88 TL) ile all risk sigortası bitiş tarihinin (13.05.2024) ve bakım devresi bitiş tarihinin (13.05.2025) güncellenmediği,

Görülmüştür.

Kamu İdaresinin cevabında Bahse konu İhalelerdeki All Risk Sigortalarının iş artışlarının ve fiyat farklarının sigorta bedelleri düzeltilmiş olup ekte sunulduğu, bundan sonra yapılacak olan ihalelerde de dikkat edileceği ifade edilmiş ise de bulguda örnek verilen tüm işlerde bulgu konusu doğrultusunda düzeltme yapıldığını gösteren belgeler gönderilmemiştir. Cevap ekinde bazı ilerin geçici/kesin kabulün yapıldığına ilişkin belge gönderilmiş ise de açıklanan mevzuata göre işin bitiminden itibaren bakım devresi için de adı geçen sigortanın yapılması gerekmektedir.

İhale edilen yapım işlerinde all risk sigortasının ve mali mesuliyet sigortasının yaptırılması, sigorta yaptırılmış işlerdeyse iş artışı yapılması ve/veya fiyat farkı ödenmesi hallerinde all risk sigortası poliçesindeki sigorta bedellerinin ve/veya süresinin güncellenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.